Plus Interview

Niet vegetariër, maar vleeseter moet eetwensen gaan doorgeven

In een groeiend aantal organisaties zijn het niet de vegetariërs maar de vleeseters die hun eetwensen moeten doorgeven. Na tien jaar krijgt het voorstel van gedragseconoom Henriëtte Prast plotseling vleugels.

Henriëtte Prast. Beeld ANP

De meeste universiteiten zijn al om, net als de gemeenten Amsterdam, Haarlem en Delft. Deze week bespreekt het waterschap Amstel, Gooi en Vecht het voorstel om binnen de organisatie van vegetarisme de norm te maken. Als het bestuur akkoord gaat, moeten voortaan niet de vegetariërs, maar de vleeseters vooraf doorgeven wat zij willen eten tijdens diners en recepties.

Het gaat plotseling snel, zegt gedragseconoom Henriëtte Prast die tien jaar geleden het initiatief lanceerde, eerst in de krant, daarna met een lezing tijdens Lowlands. “Ik ben van nature ongeduldig, maar kennelijk werkt het zo. Aanvankelijk gebeurde er weinig. Er kwamen wat ingezonden brieven. De sneeuwbal is uiteindelijk toch gaan rollen. Nu haakt de ene na de andere organisatie aan.”

Het voorstel van de Tilburgse hoogleraar komt neer op het omdraaien van de norm. “Ik kende het principe uit de Verenigde Staten. Daar is deelname aan een pensioenregeling niet verplicht. Werknemers moeten aangeven of zij willen meedoen. Een bedrijf draaide dat om en vroeg medewerkers aan te geven als zij níet wilden meedoen. Dat leidde tot een enorme toename van het aantal deelnemers.”

Architectuur

Het heeft te maken met een mechanisme dat Prast omschrijft als de architectuur van de keuze. “Wat wordt aangeboden als de norm, wordt gemakkelijk geïnterpreteerd als de ideale keuze. Het vergt een zekere inspanning om ervan af te wijken, je moet immers doorgeven dat je iets anders wilt. Een grote groep heeft geen voorkeur, maar ook wie niet kiest, kiest voor de norm.”

Prast besloot dit uitgangspunt los te laten op de diners en borrels die zij als wetenschapper geregeld bijwoonde. “Ik ben sinds 2007 vegetariër. Dat betekende dat ik sindsdien steeds als ik naar een etentje van het werk ging of het vliegtuig pakte, moest doorgeven dat ik geen vlees wil eten. Het eten van vlees is de norm. Ik vroeg me af hoe het zou zijn als we van vegetarisme de norm maken.”

Het bleek een gevoelig onderwerp. “Ik kreeg wel reacties van mensen die schreven dat ze meteen na het schrijven een groot stuk vlees op de barbecue gingen leggen. Alsof ik er op uit zou zijn mensen hun stukje vlees af te pakken. Maar het mooie van het voorstel is dat de vrijheid van keuze gewoon blijft bestaan. Alleen moeten de vleeseters aangeven dat zij graag vlees willen eten.”

Dat haar initiatief nu alsnog vleugels krijgt, schrijft Prast toe aan het toegenomen milieubewustzijn. “Of het nu om dierenwelzijn gaat, de eigen gezondheid of de toekomst van de planeet: er zijn allerlei goede argumenten om geen of minder vlees te eten. Het voordeel van deze aanpak is dat het geen geld kost, terwijl het toch bijdraagt aan een algemeen aanvaarde doelstelling van beleid.”

Aantrekkelijke alternatieven

Er is nog geen onderzoek gedaan naar de resultaten, maar Prast kent een paar voorbeelden uit de praktijk. Op het jaarlijkse kerstdiner voor hoogleraren op de Rotterdamse Erasmus Universiteit vroeg geen van de gasten om vlees. Prast: “Inmiddels zijn bijna alle universiteiten in het land om. Het wordt daar zo langzamerhand een statement om vlees als norm aan te houden. Dat versnelt het proces.”

Wat ook helpt: er zijn tegenwoordig veel aantrekkelijke alternatieven in de vorm van vleesvervangers en vegetarische gerechten. De tijd dat vegetariërs het moesten doen met een gekookt ei of een plak gebakken kaas is echt voorbij. “De vraag naar vegetarisch eten neemt ook snel toe,” weet Prast. “En uit onderzoek blijkt dat de omzet ook niet minder wordt als er minder vlees wordt aangeboden.”

Tussen 2015 en 2019 was de hoogleraar senator voor D66. In Den Haag heeft ze ook wel pogingen gedaan het vegetarisme te promoten. “Er werd vaak ’s avonds vergaderd, dus dan was er ook een maaltijd. Voor de paar vegetariërs was het lastig: als er een Indische rijsttafel werd geserveerd, aten wij een beetje rijst met banaan. Ik heb de vegetarische norm aangekaart, maar kreeg er de handen niet voor op elkaar.”

Het afscheid van de Eerste Kamer verliep anders dan verwacht: Prast stapte uit de partij omdat haar fractie niet wilde meestemmen voor een verbod op de hobbyjacht, nota bene een punt uit het programma. “Ik was teleurgesteld in de politiek. Ik merk nu dat je kennelijk geen zitting hoeft te hebben in het parlement om verandering tot stand te brengen. Dat is ook wel weer interessant.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden