Plus

Niemand draait zo mooi als Mark Rutte

De draai van premier Rutte rond de CO2-heffing voor bedrijven komt niet uit de lucht vallen. In zijn carrière heeft hij geleerd hoe je een moeilijk besluit neemt: maximali­seer de tegenkrachten en ga uiteindelijk mee.

Typisch Rutte: in één keer alle pijn nemen, nog een vervelend Kamerdebat, en door. Beeld Remko de Waal/ANP

Met een stalen gezicht, alsof hij nooit anders heeft beweerd, zegt premier Mark Rutte dat er een CO2-heffing voor bedrijven komt. En geeft zelf meteen toe dat de aanstaande verkiezingen een rol spelen. In één keer de pleister eraf.

Zo gaat het altijd bij Rutte. Als de kritiek hoog oploopt, zonder blikken of blozen van opvatting veranderen en dan criticasters de wind uit de zeilen nemen door meteen toe te geven dat hij daarmee een draai maakt. Alleen het vinden van het juiste moment, heeft hij met vallen en opstaan moeten leren.

De eerste keer dat Mark Rutte er ervaring mee opdoet, is in zijn strijd met Rita Verdonk. Intern wint Rutte in 2006 nipt de slag om het lijsttrekkerschap met de populaire minister. Maar zij krijgt bij de Kamerverkiezingen die volgen als nummer twee meer voorkeursstemmen dan Rutte, die ook nog eens zes zetels verliest.

De stoer ogende Verdonk gedraagt zich ­deloyaal tegen de weifelende Rutte. Hij ligt intern onder vuur. Tot drie keer toe trekt ze het leiderschap van Rutte in twijfel. De druk neemt toe haar weg te sturen, maar er is angst dat de fractie in tweeën scheurt en meerdere VVD-Kamerleden Verdonk zullen volgen. Pas na weken grijpt Rutte in.

Gewone man bloedt
Rutte leert dat als de druk maar hoog genoeg oploopt, iedereen snapt dat je een radicale stap zet. Achteraf vertelt hij dat hij net zo lang wachtte tot kranten gingen schrijven dat 'de positie van Verdonk onhoudbaar was'. Het werkt: als Verdonk uit de fractie wordt gezet, gaat geen van de andere VVD-Kamerleden met haar mee.

Het is de weg van de meeste weerstand. Niet dat Ruttes pirouettes onderdeel zijn van een briljant voorbereide tactiek. Maar als hij draait, wacht hij wel altijd het moment af waarop iedereen snapt dat hij draait.

Een jaar lang houdt hij overeind dat het afschaffen van de dividend­belasting verstandig is. Al in de zomer voelt hij aan dat dat standpunt onhoudbaar wordt. Pas als Unilever in oktober besluit het hoofdkantoor niet naar Rotterdam te verhuizen, gaat Rutte om.

In één keer alle pijn nemen. Nog een vervelend Kamerdebat. En door.

Zo ging het ook met de omarming van de CO2-heffing. Lang hield Rutte vol dat zo'n heffing ­banen kost. Maar in de samenleving groeit de onvrede: waarom moet de gewone man bloeden en wordt het bedrijfsleven gespaard in de klimaatplannen, is de teneur.

De druk neemt zó toe dat zelfs het bedrijfs­leven lijkt te begrijpen waarom Rutte nu draait. Waar werkgeversvoorman Hans de Boer eerst nog zei dat zo'n CO2-heffing 'gevaarlijk' is, is hij woensdagmiddag ineens een stuk terughoudender. Dat opvattingen niet heilig zijn, past bij de pragmaticus Mark Rutte, die ooit zei te gruwen van het woord 'visie' en net zo makkelijk met de PvdA als met de PVV compromissen sluit.

Iedereen blij
Die politieke lenigheid is volgens vriend en ­vijand de kracht van Rutte, die zich graag profileert als een doener, die liever problemen aanpakt dan aan ideologische scherpslijperij doet. De man die in een versplinterd politiek landschap partijen bij elkaar kan brengen.

Niet voor niets licht Rutte zijn draai toe door erop te wijzen dat breed draagvlak noodzakelijk is voor zoiets belangrijks als klimaatbeleid. Dat een volgend kabinet niet ineens weer een andere koers gaat varen.

Hij vertelt er niet bij dat de draai is ingegeven door het feit dat de regeringspartijen hun morrende achterbannen tevreden willen stellen. VVD, CDA, D66 en ChristenUnie zijn in de Peilingwijzer gekelderd van de noodzakelijke 38 naar 27 zetels in de Eerste Kamer. De linkse oppositie eist al langer een CO2-heffing. Waarschijnlijk had de coalitie er straks toch wel mee moeten instemmen.

Nadat vorige maand was gebleken dat het kabinet de stijging van de energierekening had onderschat, wilde het CDA iets doen aan de hoge energienota. De VVD hikte aan tegen de plannen om benzineauto's extra te belasten om zo elektrisch rijden te stimuleren. En D66 en ChristenUnie wilden hun achterban tevredenstellen met een CO2-heffing.

Iedereen blij, een week voor de verkiezingen. En wie anders dan Mark Rutte kan zijn draai verkopen als een volkomen logische koers­wijziging.

Lees ook: Links klimaatbeleid kabinet zet campagne op z'n kop

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden