PlusNieuws

Nicotine maakt comeback bij jongeren: roken is, net als vapen en snussen, (weer) ‘in’

De ‘gewone’ sigaret wordt vaker opgestoken, maar meer zorgen nog zijn er om het gebruik van de e-sigaret en snus. ‘De tabaksindustrie verzint elke keer wat nieuws.’

Raounak Khaddari
Na een jarenlange daling, gaan weer meer jongeren roken. 'De stap naar een e-sigaret, de er hip uitziet, is zo gezet.' Beeld Getty Images/500px Plus
Na een jarenlange daling, gaan weer meer jongeren roken. 'De stap naar een e-sigaret, de er hip uitziet, is zo gezet.'Beeld Getty Images/500px Plus

Ja, Kay (18) is meer gaan roken. Hij staat op een donderdagmiddag met vier vrienden op het Museumplein en heeft net een een nieuw pakje sigaretten, à 9 euro, aangebroken. Zijn vier vrienden en hij chillen, roken en praten een beetje. Op één meisje na roken ze allemaal.

Kay, die net vwo-eindexamen heeft gedaan, rookte eerst alleen op feestjes en ‘heel soms ook op vrijdagmiddag om het weekend te vieren’. Nu rookt hij elke dag. Dat begon tijdens de coronacrisis. “Mijn vrienden en ik waren de hele dag buiten en hadden niet echt iets te doen. Het is niet per se cool om te roken, we weten dat het slecht is, maar ja. De verveling won.”

“Eén sigaret worden er al gauw twee, en dan ga je door tot je pakje op is. Daarna haalt iemand anders een nieuw pakje,” zegt hij. “Ik krijg geld van mijn ouders om eten te kopen en daar koop ik sigaretten van. Soms voel ik me daar wel schuldig over. We bietsen ook vaak van oudere mensen als we echt geen geld meer hebben.” Aan stoppen denkt Kay nog niet. “Ik vind het voor nu wel even goed zo.”

Overheidsmaatregelen

Een flinke prijsverhoging voor sigaretten (meer dan 40 euro per pakje in 2040), de pakjes wegbergen achter kastdeuren in de supermarkt, een rookverbod op steeds meer plekken, afschrikwekkende foto’s op pakjes met tumoren en zwarte longen: het is een greep uit de overheidsmaatregelen om stapsgewijs toe te werken naar een rookvrije generatie in 2040.

Het resulteerde de afgelopen jaren in een kleinere groep rokende jongeren, maar dat lijkt nu te veranderen. Uit cijfers van het CBS blijkt dat de daling van het aantal jongeren tussen 16 en 20 jaar dat rookt voor het eerst niet meer doorzet, maar zelfs stijgt. Voor het eerst in zeven jaar is het aantal jongeren dat dagelijks rookt iets toegenomen (7,7 procent in 2020 naar 8 procent vorig jaar) en het aantal jongeren dat nooit rookt is afgenomen (van 82 procent in 2020 naar 79,9 procent vorig jaar). Volgens de overheid overlijden jaarlijks nog altijd meer dan 20.000 mensen aan de gevolgen van roken.

Populariteit e-sigaretten

Helemaal op zichzelf lijkt de ontwikkeling niet te staan: ook in de Verenigde Staten maakt de klassieke sigaret een ‘comeback’ onder een generatie die beter zou moeten weten, schreef The New York Times eerder.

Meer critici wijzen ook op de populariteit van andere nicotinewaar onder jongeren. Het gaat met name om vapen, het werkwoord dat wordt gebruikt om roken met een e-sigaret aan te duiden. Twee jaar geleden pleitten artsen al voor een verbod op e-sigaretten, inmiddels telt Amsterdam meer dan vijftien winkels die ‘de nieuwste modellen’ e-sigaretten verkopen.

“Dat is weer zo’n bevinding uit de koker van de tabaksindustrie die er alles aan doet om roken aantrekkelijk te houden in de westerse wereld,” zegt Esther Croes, arts en epidemioloog bij het Trimbos-instituut en gespecialiseerd in tabak en drugs. Hoewel precieze cijfers ontbreken, stelt Croes dat het gebruik van e-sigaretten onder jongeren toeneemt. “Dat vinden we heel zorgwekkend, want ook in e-sigaretten zit nicotine.”

‘Vandaag besteld, morgen in huis’

De e-sigaret is een dunne, strak vormgegeven stick die in verschillende kleuren en uitvoeringen te verkrijgen is. Een gouden versie? Blauw met zilver, of liever wit? ‘Vandaag voor 23.59 uur online besteld, morgen in huis’ of te halen bij een ‘vapeshop’ in bijvoorbeeld de Kinkerstraat, de Van Woustraat of Spuistraat.

Croes: “In de meeste vapeproducten zit een serieuze hoeveelheid nicotine. Dat is ontzettend slecht voor de hersenen van jongeren. Tot je 24ste worden in je brein nog nieuwe verbindingen gelegd. Die ontwikkeling wordt verstoord door nicotine. Je hebt dus de rest van je leven last van roken, óók als je dat met een e-sigaret doet.”

De arts wil niet onbenoemd laten dat in e-sigaretten ook kankerverwekkende stoffen zitten ‘en het belangrijkste: nicotine is verslavend’. “De stap naar een e-sigaret, die er hip uitziet, is voor jongeren makkelijk gezet. Daarna is de overstap naar een tabaksigaret snel gemaakt. Daar mee stoppen is superlastig.”

Pronken op TikTok

Ook online is de nicotinewaar volop aanwezig. Lange tijd hielden film- en videomakers, vloggers en bloggers sigaretten buiten beeld. De iconische foto van Audrey Hepburn met sigaret werd een teken van ‘toen’. Maar vapen is wél iets om mee te pronken. Op TikTok en Tumblr delen jongeren hun vapefoto’s of -video’s.

Ook in Frankrijk duiken jongeren op de e-sigaret. Hoewel het daar net als in Nederland verboden is voor minderjarigen, is het volgens de Franse krant Le Monde hip. Sommigen geven toe ‘geïnspireerd’ te zijn door TikTokkende leeftijdsgenoten met een e-sigaret. Vooral de wegwerpsigaret doet het goed. Voor circa tien euro kopen scholieren en studenten de e-sigaret die na een weekje in de prullenbak verdwijnt.

Zakjes met nicotine

En er wordt meer uit de hoge hoed met nicotinemiddelen getoverd: snus. Vorig jaar al waarschuwde het RIVM voor de poreuze zakjes met een poeder en nicotine die tussen de tanden en bovenlip worden geplaatst en gebruikers een ‘kick’ geven. Met name in de Scandinavische landen is het spul populair. Hoewel de nicotinezakjes met 0,035 of meer milligram nicotine per zakje niet meer mogen worden verkocht in Nederland, is snus niet onbekend in de stad.

Croes hekelt het zoveelste product met nicotine op de markt. “Er ontbreekt een moreel besef bij tabaksindustrie; de jeugd is onze toekomst. Elke keer dat er iets met nicotine niet meer hip is, wordt er iets nieuws verzonnen.”

De 16-jarige Sueda uit Amsterdam erkent dat de verschillende vormen van nicotine voor haar allemaal aantrekkelijk zijn. “Ik vape af en toe als ik probeer te stoppen met gewoon roken. Sinds twee jaar rook ik bijna elke dag, dat mag wel wat minder, ja. Om wel nicotine binnen te krijgen zonder naar buiten te gaan of iets in mijn handen te hebben, gebruik ik soms snus, maar dan mis ik het echte roken.”

Worsteling scholen

Op middelbare scholen is in de klas aandacht voor het onderwerp en sinds augustus 2020 geldt er een landelijk rookverbod op schoolterreinen. Toch blijft het een worsteling, zegt Jan Paul Beekman, rector van Spinoza Lyceum Amsterdam. Hij is al langere tijd bezig met het rookvrij houden van de omgeving, samen met het Geert Grote College en de Vrijeschool Amsterdam, en ziet ondanks allerlei ingrepen en voorlichtingen dat jongeren sigaretten blijven aansteken.

“Ik kan scholieren niet verbieden om te roken. Ik kan wel zeggen dat ze niet op het schoolplein en op straat mogen roken, maar dan gaan ze naar een andere plek. Ik worstel al twintig jaar met de kwestie.”

Beekman ziet de e-sigaret vaker verschijnen, net als Wendelien Hoedemaker van het Calandlyceum in Osdorp. Roken ziet Hoedemaker amper voorkomen op haar school. “Bij ons is dat geen ding.” Maar steeds vaker hoort ze over het vapen, wat ze een ‘zorgelijke ontwikkeling’ noemt.

Niet nieuwsgierig maken

Voorlichting over de e-sigaret voor jongeren moet goed worden getimed, waarschuwt Croes. “Je wil er niet te vroeg mee starten. Als je erover begint in een groep waar vaping nog niet bekend is, kan het overkomen als iets dat heel normaal is en de drempel om eraan te beginnen juist weghalen. Tegelijkertijd kan het zijn dat je kinderen juist nieuwsgierig maakt naar vaping.”

Op het Museumplein zeggen Kay en zijn vier vrienden geen interesse te hebben in de e-sigaret, van snus moeten ze ook niets hebben. “Dan heb je nog niet écht iets om de verveling mee te stoppen.”

Korinne Barrau (19), student antropologie

null Beeld Sophie Saddington
Beeld Sophie Saddington

“Ik zie roken als een sociale bezigheid, zeker de rookpauzes op studie of werk. Het is een fijne manier om te ontspannen. Ik rook sinds mijn zeventiende en vape sinds mijn veertiende. Door de pandemie ben ik meer gaan roken. Je bent veel alleen en het is een makkelijke manier om even aan de coronarealiteit te ontsnappen. Ik weet niet of de overheid roken kan stoppen door het duurder te maken, het bestaat al zo lang. Ik voel me niet gemarginaliseerd door de strengere maatregelen, het weerhoudt me tot nu toe niet van roken. Ik weet dat het slecht is voor mijn gezondheid, maar het is overal. Op deze leeftijd ontkom je er bijna niet aan.”

Sem Parinussa (22), bedrijfsleider restaurant

null Beeld Sophie Saddington
Beeld Sophie Saddington

“Ik rook een half tot een heel pakje sigaretten per dag. Ik heb ook weleens gevapet, maar doe dat niet regelmatig. Ik rookte nooit thuis, maar dat is er toch in geslopen. Op mijn vijftiende ben ik begonnen. Dat je achttien moest zijn om sigaretten te kopen, heeft weinig verschil gemaakt. Ik kwam altijd wel aan een pakje. Ik snap de prijsverhoging wel, maar vind het ook idioterie. Als iemand lekker wil roken, moet dat kunnen. En ja, roken werkt ziektekosten in de hand, maar door de accijnzen levert het ook veel geld op. Soms vragen andere mensen op een terras of ik niet wil roken en dan hou ik daar rekening mee. Ik begrijp dat dat irritant kan zijn voor niet-rokers.”

Ibrahim (25), ondernemer

null Beeld Sophie Saddington
Beeld Sophie Saddington

“Ik ben een halfjaar geleden begonnen met vapen, ter vervanging van sigaretten. Bij roken vond ik de geur niet fijn en het is natuurlijk slecht voor je. Maar nu is vapen ook een soort verslaving geworden, het is eigenlijk te lekker. Veel mensen vapen, dat zorgt voor meer acceptatie denk ik. Ik koop vapes met prefilled smaken en doe daar ongeveer een week mee. Gezond is het sowieso niet, maar ik kan me indenken dat het iets beter is dan een sigaret. Ik zie geld als een middel, dus als roken duurder wordt en je wilt per se roken, moet je zorgen dat je meer geld verdient. Mensen doen toch wel wat ze willen doen. De westerse mens is best wel vrij, dus ik denk niet dat een prijs daar invloed op heeft.”

Alana O’Brien (19), student politicologie

null Beeld Sophie Saddington
Beeld Sophie Saddington

“Ik begon met vapen rond mijn vijftiende, ik was toen erg tegen sigaretten omdat ik ze vies vond. Uiteindelijk ben ik gaan roken. Een sigaret heeft een coolere vibe dan een felroze vape en ik denk niet dat sigaretten slechter zijn voor je gezondheid. Er is nog niet genoeg informatie over vapen. Ik heb bij vapen wel een sterke neiging het méér te doen; je hebt niet door hoeveel je rookt en het kan overal omdat het geen vieze geur geeft. Ik ben me bewust van de gezondheidseffecten en dat is de reden dat ik eigenlijk wil stoppen.”

Rens Weijenborg (24), muzikant

null Beeld Sophie Saddington
Beeld Sophie Saddington

“M’n eerste sigaret probeerde ik in de brugklas, later ben ik vast gaan roken. Eerst was roken echt niet tof, maar later deed toch iedereen het. Vapen vind ik niks, er zit veel charme in het kunnen opmaken van iets, het weggooien. Mijn docent Nederlands las ooit voor uit een boek waarin stond: ‘rokers wachten niet, rokers roken’. Ik kan tijdens het roken al genieten van de gedachte aan de volgende sigaret en heb nooit geprobeerd te stoppen. Herman Koch zei ooit in een podcast dat hij altijd net boven zijn stand probeert te leven, omdat dat hem motiveert om harder te werken. Ik denk dat ik de sigarettenprijs net zo interpreteer. Hoewel de overheid inzet op een rookvrije maatschappij voel ik me als roker bijna nooit ongewenst. Maar mogen de rookruimtes alsjeblieft terug? Het nachtleven is toch niet om je te gedragen?”

Isa Bom (24), student kunst, cultuur en politiek

null Beeld Sophie Saddington
Beeld Sophie Saddington

“Ik ben een beetje een partyroker en heb de regel dat ik één sigaret per dag mag roken als ik geen feestje heb. Als het mooi weer is, rook ik meer en in de winter soms een week niet. Ik rook weleens voguesigaretten. Daar doe ik langer over en dan heb ik minder de behoefte om er nog een op te steken. Mijn eerste sigaret rookte ik toen ik twaalf was, uit een pakje van mijn vader, maar ik wist niet dat je moest inhaleren en probeerde de sigaret aan te steken zonder hem in mijn mond te houden. Als een pakje 43 euro kost, wordt het bij mij waarschijnlijk een luxeproduct waarmee ik mezelf ga belonen. In een restaurant bestel ik ook weleens een fles wijn van 50 euro.”

Louis Oomes (22), fotograaf

null Beeld Sophie Saddington
Beeld Sophie Saddington

“Mijn relatie met de sigaret is er een van haat-liefde. Het begon op de middelbare school, ik was vijftien en kreeg sigaretten van anderen; elke pauze had ik wel drie sigaretten in mijn hand. Ik ben twee jaar blijven zitten en op een gegeven moment gaan je vrienden dan van school. Je sigaret wordt dan je beste vriend in de pauze. Ik rook veel meer als ik naar buiten ga, thuis bijna niet. De geur vind ik heel gezellig. Het is een soort special effect dat boven een terras hangt. Als een pakje 43 euro kost, stappen mensen vast over op shag. Zo’n prijs is wel een goede manier om jongeren te laten stoppen, omdat bietsen dan lastiger wordt. Dan moet je gaan ruilen, een geit voor drie pakjes.”

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden