PlusInterview

Nederlandse arts in Zuid-Afrika: ‘Misschien is omikron uiteindelijk wel een zegen’

De omikronvariant is ‘heel duidelijk minder ziekmakend’ dan de eerdere varianten van het coronavirus. Dat zegt Hugo Tempelman, een Nederlandse arts die al een lange tijd in Zuid-Afrika werkt. ‘Misschien is omikron uiteindelijk wel een zegen,’ zegt hij met een slag om de arm.

Chris van Mersbergen
Hugo Tempelman (r) in het laboratorium van zijn Ndlovu Care Group. Beeld AP
Hugo Tempelman (r) in het laboratorium van zijn Ndlovu Care Group.Beeld AP

Tempelman maakte in november al kennis met de omikronvariant, die in Zuid-Afrika het levenslicht zag. Met zijn Ndlovu Care Group (ndlovu is het zulu-woord voor olifant) is de Nederlander actief in Limpopo, een arm plattelandsgebied ten noordoosten van Johannesburg. Zijn inspanningen leverden Tempelman begin dit jaar een eredoctoraat van de Universiteit Utrecht op.

“We hebben een kliniek waarin we medische hulp bieden, maar we vaccineren ook dagelijks duizend mensen tegen het coronavirus. De teller staat inmiddels op 120.000 prikken. We zijn ook bezig met studies, onder meer naar de varianten. Op die manier heb ik toegang tot informatie waarvan ik denk: hé, misschien is het niet alleen maar kommer en kwel met omikron.”

Waarom denkt u dat?

“Als ik naar onze kliniek kijk, dan zie ik een toenemende druk van mensen die zich melden met klachten. Maar de patiënten die zich melden, hebben vaak minimale symptomen. We hebben er nog geen een doorverwezen naar het ziekenhuis. Dus we zien wel een toenemende druk op het gezondheidssysteem, maar niet in ziekenhuisopnames. Het uit zich vooral in de poliklinieken. Na onderzoek kan het grootste gedeelte gewoon weer naar huis toe.”

Hoe snel verspreidt omikron zich?

“Dat is echt gigantisch. Een maand geleden telde Zuid-Afrika nog geen driehonderd besmettingen per dag, nu zijn het er meer dan twintigduizend. Mensen lijken een kortere tijd besmettelijk, maar verspreiden het in die korte tijd wel ontzettend snel.”

“In onze kliniek hadden we ook een kleine uitbraak. We waren als de dood dat we moesten sluiten, omdat al ons personeel besmet zou raken. Toen hebben we alle medewerkers voor aanvang van hun dienst getest met een antigeentest. Wie positief testte, moest na een PCR-test meteen in isolatie. We keken niet naar symptomen. Er bleken 23 mensen besmet met corona, terwijl maar vier van hen symptomen hadden. Als we ze niet hadden getest, waren er negentien mensen besmet aan het werk geweest. Het laat zien dat heel veel mensen het virus hier asymptomatisch bij zich dragen en over kunnen dragen. Dan snap je meteen waarom het zo snel om zich heen slaat.”

De bevolking in Zuid-Afrika is gemiddeld een stuk jonger dan in Nederland. Jongeren worden minder ziek van corona dan ouderen.

“Dat klopt, hier is slechts 6,5 procent van de bevolking ouder dan 65 (in Nederland bijna 20 procent, red.). Maar je ziet in alle leeftijdscategorieën een groot verschil met de deltavariant. Bedenk ook dat Zuid-Afrika een heel grote gemeenschap heeft van mensen die een verzwakt immuunsysteem hebben. Omdat ze bijvoorbeeld hiv of kanker hebben, maar daarvoor nog niet onder behandeling staan. Dat hier veel mensen zijn met een zwakke immuniteit, zorgt er trouwens voor dat hier ook makkelijker nieuwe coronavarianten ontstaan.”

Een jongen ontvangt het Pfizervaccin in Johannesburg, Zuid-Afrika. Beeld AFP
Een jongen ontvangt het Pfizervaccin in Johannesburg, Zuid-Afrika.Beeld AFP

Ergert u zich aan de paniek over omikron?

“Ik snap dat ze in Europa zeggen: we vertrouwen het niet. Omdat omikron dan misschien milder is, maar je wel met ontzettend veel besmettingen te maken krijgt en daardoor wellicht toch met veel ziekenhuisopnames. Maar ik ben een optimist, en ik durf te zeggen: misschien is omikron juist een blessing in disguise, een onverwachte zegen. Ik weet dat nog niet zeker, maar het is wel goed om het ook op die manier te bekijken. Je hebt te maken met een variant die veel mensen in korte tijd besmet, waardoor je veel immuniteit in de bevolking opbouwt. Als dat gepaard gaat met een veel lagere ziektegraad, en daar lijkt het nu op, dan zijn dat dingen waarvan ik denk: laten we ophouden met alleen maar doemdenken en in de paniek schieten.”

Zuid-Afrika is nog niet in lockdown?

“Nee, ik ben heel trots op onze president, Cyril Ramaphosa. Ondanks de nieuwe variant zitten we nog steeds in lockdown level 1. Hier is iedereen zich altijd goed bewust geweest van maatregelen als social distancing, het dragen van mondkapjes, handen wassen. Daarmee voorkom je al heel veel ellende, denk ik.”

Hoofdonderzoeker Sanquin: patiënten met omikron minder vaak op ic

Hans Zaaijer, arts-microbioloog aan het Amsterdam UMC en hoofdonderzoeker bij bloedbank Sanquin, ziet in de meest recente cijfers van Discovery Health, de grootste zorgverzekeraar van Zuid-Afrika, aanwijzingen dat omikron inderdaad minder ziekmakend is.

“Als je de grafieken bekijkt: het aantal besmettingen schiet in een bijna kaarsrechte lijn omhoog, dat is echt ongekend, indrukwekkend. Maar de lijn van het aantal ziekenhuisopnames verloopt veel platter. Coronapatiënten komen in verhouding bovendien veel minder vaak op de ic terecht. Bij de deltavariant belandde in Zuid-Afrika 22 procent van de opgenomen patiënten in het ziekenhuis op de ic, 10 procent kreeg high care, en 68 procent kwam op andere afdelingen terecht. Bij omikron is die verhouding voorlopig heel anders: 5 procent op de ic, 8 procent high care, 87 procent op andere afdelingen. Het suggereert allemaal dat de variant milder is.”

Dit soort cijfers geven misschien wat hoop, maar er is ook een andere kant van de medaille. Diverse experts vertelden zaterdag tegenover deze site wel degelijk heel bezorgd te zijn over de opkomst van omikron. “Waar je het over hebt, is echt de macht van de grote getallen,” stelde arts-microbioloog Jean-Luc Murk van het Elisabeth-TweeSteden Ziekenhuis bijvoorbeeld. “Als het verkeerd uitpakt, kan het ook echt verkeerd uitpakken.”

In Denemarken is te zien dat mondjesmaat steeds meer patiënten met omikron in het ziekenhuis belanden. Denemarken heeft een bevolkingsopbouw die veel beter dan Zuid-Afrika te vergelijken is met Nederland. Mede op basis van de Deense cijfers kwam het RIVM tot potentieel zeer verontrustende modellen over het effect van omikron op de Nederlandse ziekenhuizen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden