PlusAchtergrond

Nederlanders schelden graag met ziektes. Eindigt Corona ook als scheldwoord?

Schelden met een ziekte, daar zijn we in Nederland dol op. Volgt na tering, tyfus, kolere en erger nu corona?

Beeld ANP

Dat zou weleens kunnen aanslaan, zegt taalwetenschapper Marten van der Meulen, coauteur van Het groot Nederlands vloekboek. Hij heeft de vloek ‘Krijg (de) corona’ op Twitter al regelmatig langs zien komen en verwacht dat we het vaker zullen horen als meer vloekgevoelige plekken weer voor iedereen toegankelijk zijn. “Zodra het voetbalstadion open is, ga ik even luisteren.”

Rob Tempelaars is onderzoeker en taalkundige bij het instituut voor de Nederlandse taal en weet bijna zeker dat bijvoorbeeld ‘Hou je coronakop’ gangbaar wordt. “Sterker nog, het is al volop aan de gang. Googel het maar eens.” Het bekt ook lekker, zegt hij, met die terugkerende klanken waar nog eens extra kracht achter kan worden gezet.

Onderzoek klanken

De klank van het woord ‘corona’ is ook volgens Van der Meulen een reden dat we er meer van kunnen gaan horen. “Een Amerikaanse taalkundige deed onderzoek naar de klanken van scheldwoorden en welke je vaker hoort. De ‘k’, de ‘p’, en de ‘t’ zie je veel: kolere, pest, tyfus. Dan zit je met ‘krijg de corona’ wel goed.”

Aids, net als corona een redelijk nieuwe ziekte en moderner dan tuberculose (tering in de volksmond) of kanker, is als scheldwoord dan ook nooit echt doorgebroken, zegt Van der Meulen. “‘Het is waardeloos als klank. Daar zit geen lekkere ontlading in.”

Schokken

Iets wat het woord corona wel heeft. “Even voor de duidelijkheid, ik probeer het fenomeen te begrijpen, niet aan te moedigen.”

En hoe zit dat met Covid? “Het zou kunnen, maar die is toch minder sterk, ik denk omdat de term iets formeler is. Corona klinkt toch wat platter, het voelt als de informele variant. Je roept ook niet ‘tuberculose!’.”

Een tweede factor waar Van der Meulen naar kijkt is de mate waarmee je mensen met het woord kunt schokken. Dat is namelijk een reden dat we vloeken; het oproepen van een reactie. En ook daarmee zit het met het woord corona wel goed, denkt hij. “Iedereen kan het overal oplopen; in de kerk, in de supermarkt. Het is een wijdverspreid maatschappelijk probleem en het komt voor iedereen dichtbij.”

“Corona heeft een hoge taboewaarde,” zegt Tempelaars. “Dat is de ideale voedingsbodem voor een scheldwoord.” Taal is volgens hem onvoorspelbaar, maar hoe langer het virus rondwaart en hoe langer het duurt tot er een vaccin is gevonden, hoe groter de kans dat het scheldwoord inburgert. “Schelden en vooral verwensen met ziektes is typisch Nederlands, het is cultuurgebonden.” Een gangbare verklaring voor de verwensingen met God is volgens hem de ontkerkelijking. Die worden in Nederland als niet zo schokkend ervaren. Dit in tegenstelling tot het nog altijd gelovige Italië en Spanje.

De kans bestaat dat ‘hou je coronakop’ hier straks gewoon is, zegt Tempelaars, terwijl ze van die krachtterm in Italië, waar de ziekte snoeihard toesloeg, nooit zullen horen. Er zijn wel andere talen en landen waarin wordt gescholden met ziektes, zegt Van der Meulen. Maar het verschil zit hem in de omvang. “Wij gebruiken misschien wel tweehonderd ziektes om elkaar mee uit te schelden.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden