PlusAchtergrond

Nachtmerrie: als het misgaat, raakt een houten hoogbouw nooit uitgebrand

Steeds meer hoogbouw wordt uitgevoerd in hout. Dat is milieuvriendelijker maar ook potentieel gevaarlijk. Brandveiligheidseisen zijn namelijk nog niet aangepast aan het nieuwe materiaal.

null Beeld V Architects
Beeld V Architects

Als Haut aan de Spaklerweg in de loop van dit jaar wordt opgeleverd, is de woontoren het hoogste houten gebouw van Nederland. Maar het zal niet lang het enige hoge gebouw zijn dat van een ander materiaal dan beton en staal is gemaakt. Metropoolregio Amsterdam heeft de ambitie uitgesproken dat vanaf 2025 één op de vijf nieuwbouwhuizen van hout moet zijn en door ruimtegebruik zal een deel daarvan hoogbouw worden. De brandveiligheidsadviseurs van het internationale ingenieursbureau Arup zien de voordelen van het nieuwe materiaal: er wordt CO2 in opgeslagen en door prefab komt minder stikstof vrij op de bouwplaats. Maar de regelgeving rondom brandveiligheid loopt achter op de ontwikkelingen.

“Nu gelden de regels van het Bouwbesluit uit 2012 en die zijn voor hoge gebouwen gebaseerd op beton en staal,” stelt Yvonne Wattez, senior veiligheidsadviseur bij Arup. “Er kunnen vergunningen worden afgegeven voor omvangrijke of hoge houten gebouwen zonder bewust inzicht te hebben in de specifieke risico’s van bouwen in hout. Daardoor komt een onbekend risico te liggen bij beheerders, bewoners en brandweer.”

Veilig bouwwerk

Ron Galesloot, adviseur risicobeheersing van Brandweer Amsterdam-Amstelland, beaamt dit. “De ontwikkelingen in de maatschappij gaan sneller dan de aanpassingen in de regelgeving. Daarom moet men niet uitsluitend kijken naar de letter van de wet maar ook handelen naar de bedoeling ervan, namelijk het verkrijgen van een veilig bouwwerk.”

Het materiaal dat tegenwoordig veel in houten hoogbouw wordt gebruikt is cross-laminated timber (CLT), kruislings verlijmde stroken hout. Het werd ontwikkeld in de jaren negentig in Duitsland en Oostenrijk en is de afgelopen tien tot vijftien jaar steeds populairder geworden als bouwmateriaal. “Maar de dooffase en de brandduur van CLT zijn moeilijk te voorspellen,” zegt Wattez. “Een gebouw van beton en staal is op een gegeven moment uitgebrand, hout heeft de potentie om te blijven branden. Afhankelijk van de lijm kunnen delen van de CLT-balken namelijk delamineren. Daardoor kunnen stukjes brandende kool naar beneden vallen zodat de brand weer kan oplaaien.”

Drukverlies

Hoogbouw eist altijd extra maatregelen als het om brandpreventie gaat. “Onze autoladder heeft een lengte van 30 meter, daarboven komen we er van buitenaf niet meer bij,” stelt Galesloot. “Daarnaast zorgt de hoogte voor drukverlies in de blusleidingen, waardoor we minder bluswater ter beschikking hebben. Alles boven de 70 meter is al maatwerk, met specifieke voorzieningen voor zulke hoge gebouwen.”

Aanscherping van het Bouwbesluit is dus vooral nodig voor gebouwen tussen 30 en 70 meter hoogte. “Zonder de juiste maatregelen duurt een brand veel langer dan de brandscheidingen kunnen weerstaan en ontstaat een grote, oncontroleerbare brand,” constateert Wattez. “Hierbij kan de bouwconstructie instabiel worden. De brandweer kan dan niets anders doen dan de belendende panden beschermen. Een aanscherping van de prestatie-eisen uit het Bouwbesluit kan dit gat dichten.”

Omdat CLT een relatief nieuw materiaal is en er weinig ervaring mee is opgedaan, namen de ontwikkelaars van Haut het zekere voor het onzekere. “Toen we vier jaar geleden de tender van de gemeente Amsterdam wonnen, hebben we van alles uitgebreid laten testen en toetsen om de brandweer te overtuigen,” vertelt Gerard Comello van projectontwikkelaar Lingotto. “We hebben sprinklers opgenomen in de bouw en de wanden voorzien van een dubbellaagse, brandwerende bekleding.”

Haut bestaat niet voor honderd procent uit hout. Om de toren stabiliteit te geven is de kern opgetrokken uit beton, waardoor het een zogeheten ‘hybride’ gebouw is. Comello: “Bijkomend voordeel is dat de vluchtwegen in de kern tot beneden aan toe zijn gezekerd.”

Pionieren

Werken met hout in plaats van beton is pionieren, geeft de ontwikkelaar toe. “Het is learning on the job. We hebben veel overleg gehad met onze Duitse leverancier en hun gespecialiseerde houtingenieurs. Ook zijn we in een laboratorium in Wenen geweest, waar we in een oven hebben getest in hoeverre samples CLT na negentig minuten zijn ingebrand en welke lijmsoorten we moesten gebruiken.”

“Wij gaan zeker nog meer bouwen in hout. Het is een goed, duurzaam alternatief voor beton en staal. Maar het hoeft niet per se hoogbouw te zijn. Haut is een project om te laten zien wat er mogelijk is, maar hout leent zich eigenlijk het beste voor prefab en modulaire productie die makkelijk is op te schalen. Dat maakt het bijzonder geschikt voor woningbouw tot zes of acht verdiepingen.”

Hoogterecords

Met 73 meter hoogte is Haut binnenkort het hoogste houten gebouw van Nederland maar over niet al te lange tijd zal de titel naar The Dutch Mountains gaan

null Beeld Laura van der Bijl
Beeld Laura van der Bijl

Hout in opkomst

Houten hoogbouw is de afgelopen jaren in opkomst in Amsterdam. Patch 22 in Noord, opgeleverd in 2016, legde de lat op 30 meter. Twee jaar later volgde Hotel Jakarta op het Java-eiland: 32 meter. Dit jaar wordt in Buiksloterham Stories opgeleverd: 45 meter. Daar gaat Haut met zijn 72 meter weer stevig overheen.

Haut is nu het hoogste houten gebouw van Nederland, maar die titel zal de toren over niet al te lange tijd moeten afstaan aan The Dutch Mountains in Eindhoven, waar Lingotto ook bij betrokken is. Dit hybride multifunctionele gebouw heeft twee torens van respectievelijk 100 en 130 meter hoogte.

In het buitenland gaan plannen voor houten hoogbouw nog veel verder. In Londen wordt gewerkt aan de Oakwood Tower van ruim 304 meter. En Tokio belooft in 2041 de absolute recordhouder in gebruik te nemen. Het W350 Project bestaat voor 90 procent uit hout en krijgt zeventig verdiepingen, samen 350 meter hoog.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden