PlusReportage

Nabestaande MH17-ramp: ‘Ik was in één klap alles kwijt. Mijn leven, mijn toekomst’

De rechtbank op Schiphol hervatte maandag het MH17-proces met de verklaringen van nabestaanden. Zij deelden emotionele verhalen over woede en angst, maar bovenal over het gemis en hoe de ramp hun leven verwoestte.

Tonny van der Mee
Ria van der Steen in de rechtszaal van het MH17-proces. Beeld REUTERS
Ria van der Steen in de rechtszaal van het MH17-proces.Beeld REUTERS

Een voor een worden de nabestaanden door hun advocaat naar de rechtszaal begeleid. Ze lezen hun verklaring voor, terwijl een videoscherm foto’s van omgekomen dierbaren toont. De een praat rustig en beheerst, de ander met trillende stem, vechtend tegen de tranen.

De nabestaanden vertellen hoe het neerhalen van vlucht MH17 op 17 juli 2014 en de dood van de 298 inzittenden hun leven voorgoed veranderden.

Ria van der Steen is de eerste die het woord richt tot de rechters. Ze opent in het Russisch, met een tekst uit De Goelag Archipel van schrijver Aleksandr Solzjenitsyn, voor de ‘meeluisteraars van het Russische regime’. ‘Ze liegen. We weten dat ze liegen. En zij weten dat wij weten dat ze liegen,’ zo citeert ze Solzjenitsyn.

Het afgelopen anderhalf jaar heeft ze tandenknarsend het verweer van de verdediging aangehoord. “Liegen en bedriegen is een tactiek in dit kat-en-muisspel,” zegt Van der Steen. “Ik zit vol haatgevoelens, wrok, boosheid en angst. Angst voor het niet krijgen van gerechtigheid. Boosheid en frustraties over het niet nemen van verantwoordelijkheid door de verantwoordelijken.”

Van der Steen is er niet om een politieke boodschap te verkondigen, zegt ze. Ook niet om de vier verdachten – Igor Girkin, Sergej Doebinski, Oleg Poelatov en Leonid Chartsjenko – toe te spreken. Die zijn gedurende het hele proces immers afwezig. “Ik sta hier voor mijn vader, zijn lieve vrouw – mijn stiefmoeder – en voor mezelf.”

Ze vertelt over nachtmerries waarin ze op de rampplek tussen de wrak-stukken en lichamen zoekt naar haar vader Jan van der Steen en stiefmoeder Neeltje Voorham. “Ik kan alleen een punt achter mijn afscheid zetten als de verantwoordelijken voor hun dood worden aangewezen als de daders. Daar is mijn hoop op gevestigd.’’

Acht nabestaanden maken deze dag gebruik van hun spreekrecht. Hun verhalen zijn een aanklacht tegen de daders, die zij indirect aanspreken op hun ‘barbaarse daad’, in de hoop dat de boodschap hen via de livestream bereikt.

Familie gebroken

“Zeven jaar geleden hebben jullie mijn familie gebroken op de meest verschrikkelijke manier die denkbaar is. Maar jullie zullen mij nooit kapot krijgen,” zegt Vanessa Rizk via een videoverbinding vanuit Australië. Zij en haar broer James verloren hun ouders Albert en Maree, die op de terugweg waren van hun vakantie.

Robbert van Heijningen doet een handreiking naar de verdachten. “Vergeven, maar niet vergeten. Maar dat betekent niet dat een veroordeling achterwege kan blijven. Ik hoop ooit de vliegramp achter mij te laten in de wetenschap dat recht is gedaan aan de slachtoffers.”

De nabestaanden vertellen over hun nachtmerries, angsten, therapieën voor traumaverwerking en afgebroken opleidingen en carrières. Over de dag dat hun leven instortte, het slopende proces van identificatie, repatriëring van stoffelijke resten en uitvaarten.

“Ik had haar graag nog even willen zien en vasthouden,” zegt Fieke Meijer, zus van de omgekomen Sascha. “We hadden niet meer dan een dichte kist, een plukje haar en een ketting. Het is zo oneerlijk dat ze op deze manier op haar 24ste uit het leven is gerukt.”

Sander Essers verloor zijn broer Peter, diens vrouw Jolette Nuesink en hun kinderen Emma en Valentijn. “Het verdriet om Peters afgehakte leven speelt vaak op,” zegt hij. “De mogelijkheid om met mijn broer te reflecteren op ons leven is afgesneden. De aanslag heeft mijn leven veranderd en stroperig gemaakt.”

De verhalen zijn ook een eerbetoon aan de dierbaren, die ze voor de rechtbank een gezicht en een stem geven. Ze gaan over het gemis. Wat als… is de titel van het gedicht waarmee Essers zijn verklaring opent. “Ik vind het intriest dat Peter niet heeft kunnen doen wat hij het grootste deel van zijn leven graag wilde doen: zeezeilen. Zijn gezin en werk gingen altijd voor. Als ik het iemand gunde om eindelijk te genieten van het zeezeilen, dan was hij het wel.”

Bij Peter van der Meer werden zijn drie dochters Sophie (12), Fleur (10) en Bente (7) abrupt uit zijn leven gerukt. Ze gingen met hun moeder Ingrid Meijer, zijn ex-vrouw, op vakantie. Van der Meer opende de kisten om zijn dochters nog te zien. Fleur was opgezwollen, maar herkenbaar. Sophie had haar beugel en vlecht nog in. Bente herkende hij aan de moedervlek op haar been. Haar lichaam was redelijk intact. “Ze is als een vlindertje naar beneden gefladderd, zei mijn moeder,” zegt hij.

“In één klap was ik alles kwijt. Mijn leven, mijn toekomst. De stilte wordt steeds stiller. Het verdriet doet elke dag weer pijn. Het enige dat troost kan bieden, is het hoe en waarom van de ramp. Ik wil gerechtigheid en ik wil dat mijn dochters nooit vergeten worden, maar altijd zullen voortleven.”

Nooit meer ouder

Sinterklaas viert hij niet meer. “Dat is een kinderfeest en ik heb geen kinderen meer. En vaderdag is een van de verschrikkelijkste dagen van het jaar. We vieren alleen nog de geboortedagen van de meisjes. Ze worden nooit meer ouder. Ik heb ze niet zien groeien, stralen en de wereld zien ontdekken,” zegt hij tegen de rechters.

“Ik ben bang voor wat er nog gaat komen. Alle herinneringen die ik nog had willen maken, komen niet meer. Ik zie ze niet trouwen, ik krijg geen kleinkinderen meer. Hoe kom ik de rest van mijn leven door? Mijn verdriet wordt niet minder. En het gat dat ze achterlaten, wordt alsmaar groter. Ik wil de waarheid boven tafel.’’

Dinsdag gaat het MH17-proces verder met de getuigenissen van de nabestaanden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden