PlusAnalyse

Na weer een aanslag rijst voor Grapperhaus de vraag: wat nu?

Na de aanslag op Peter R. de Vries krijgt demissionair minister Ferd Grapperhaus (Justitie) de wat-moet-er-nu-gebeuren-vraag, als blijkt dat het een gerichte moordpoging was uit criminele hoek. En dat is geen gemakkelijke: de oplossingen raakten al op na de moord op advocaat Derk Wiersum.

Demissionair minister Grapperhaus en Mark Rutte spreken de pers toe na de aanslag op journalist Peter R. de Vries. Beeld ANP
Demissionair minister Grapperhaus en Mark Rutte spreken de pers toe na de aanslag op journalist Peter R. de Vries.Beeld ANP

“Dit nooit meer,” bezwoer minister Grapperhaus op 19 september 2019, uren na de kille moordaanslag op advocaat Derk Wiersum. Doodgeschoten omdat hij Nabil B. bijstond, de kroongetuige tegen mocro-maffiakopstuk Ridouan Taghi.

Dinsdagavond, op de zevende etage van het ministerie van Justitie, moest Grapperhaus concluderen dat het toch weer was gebeurd. Wéér een aanslag op een vitaal deel van de vrije, democratische samenleving. Toen een advocaat, nu een journalist, vertrouwenspersoon ook, van veel nabestaanden én dezelfde kroongetuige Nabil B.

“Dit is een aanslag op een moedige journalist en daarmee een aanslag op de vrije journalistiek die zo wezenlijk is voor onze democratie, voor onze rechtsstaat en onze samenleving,” zegt demissionair premier Mark Rutte.

Een dag later zal de vraag opdoemen: maar wat nu? Meer politie? Strengere straffen? Extra miljoenen naar politie en justitie? Ongetwijfeld zullen politieke partijen daarop aandringen, maar het wrange is tegelijk: de smaken zijn een beetje op.

Politieke hoofdbrekens

Na de moord op advocaat Wiersum klonk de luide roep om meer te doen om de strijd tegen drugscriminelen, vaak de bron van liquidaties, te intensiveren. Al op de dag van die moord gingen stemmen op voor een nieuwe speciale eenheid bij de politie. Een FBI-achtige, of een eenheid die gestoeld is op de DEA, de drugsunit zoals de Amerikanen die kennen.

Na weken aan de tekentafel werd het zogenoemde MIT, het Multidisciplinair Interventie Team, opgericht. De komende jaren is daar 90 miljoen euro voor uitgetrokken. Het is een samenwerkingsverband van straks ongeveer vierhonderd medewerkers van politie, het Openbaar Ministerie, de Koninklijke Marechaussee, de Belastingdienst, Douane, de Fiscale Inlichtingen en OpsporingsDienst (Fiod) en defensie.

Naast de gebruikelijke rechercheonderzoeken moet dit ook de ‘bankiers of criminele raadgevers en hun witwassende tussenpersonen’ gaan raken. “We gaan niet per se op subjecten, op personen zitten, maar op de complete netwerken van criminele samenwerkingsverbanden,” zei Monique Mos, kwartiermaker van het team hierover. “We moeten meer uitstijgen boven het niveau van kerels en kilo’s pakken.” Dat team heeft evenwel nog amper vlieguren gemaakt, of er is ditmaal een journalist onder vuur genomen.

En wat de politiek tot hoofdbrekens zal brengen: we kunnen toch niet wéér een nieuw team oprichten? Zeker omdat er al geklaagd werd dat het MIT allerlei toprechercheurs en financieel specialisten wegtrekt uit de ‘gewone recherche’.

Problemen bij de politie

De aanslag op De Vries zal daarom eerder de vraag doen rijzen: is onze politie voldoende op orde? Want zelfs als er om verklaarbare redenen gisteravond geen persoonsbeveiliging was voor De Vries zouden opsporingsdiensten zulke aanslagen liefst voorkomen.

Maar berichten over de staat van de politie stemmen niet gerust. De Landelijke Eenheid van de Nationale Politie, waar zo’n vijfduizend man zit, boekte met de arrestatie van Ridouan Taghi een succes. Maar de eenheid kwam ook geregeld slecht in het nieuws.

Zo duiken sinds 2019 berichten op dat binnen de organisatie sprake is van vriendjespolitiek en machtsmisbruik. En de samenwerking met andere landen kreeg veel kritiek van de Inspectie Justitie en Veiligheid. De samenwerking van de Nationale Politie met buitenlandse diensten was zo slecht dat er ‘een groot afbreukrisico voor internationale opsporing’ was ontstaan.

Bij de Landelijke Eenheid werd de werksfeer bovendien verziekt genoemd, nadat in april bleek dat een rechercheur die zo’n tien jaar had gewerkt als in de zware misdaad, zelfmoord had gepleegd. Volgens collega’s was de man boos en verbitterd dat zijn chefs beloftes niet waren nagekomen.

Minister Grapperhaus maakte er geen geheim van dat hij vindt dat de kabinetten-Rutte I en II de boel hebben laten versloffen. 'We hebben het onkruid verwaarloosd.' Beeld ANP
Minister Grapperhaus maakte er geen geheim van dat hij vindt dat de kabinetten-Rutte I en II de boel hebben laten versloffen. 'We hebben het onkruid verwaarloosd.'Beeld ANP

Wat heeft Grapperhaus zelf gedaan?

Het zal Grapperhaus voor de voeten worden geworpen. Net als vragen over de beveiliging van Peter R. de Vries. Hoewel hij daarvoor zelf bedankte omdat het zijn leven te veel zou beïnvloeden, blijft de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid verantwoordelijk voor het inschatten van dreigingen. Waren de gevaren daar bekend? En wat is ermee gedaan?

En ook: wat hebben Grapperhaus en het kabinet zelf gedaan om de zware criminaliteit te beteugelen de afgelopen jaren? Het stapeltje wetgeving van de laatste jaren in de strijd tegen de georganiseerde misdaad, is dunnetjes te noemen.

De straffen voor wapenbezit zijn verhoogd (van vier naar acht jaar cel), net als die voor deelname aan een criminele organisatie (van zes naar tien jaar cel). En de politie mag hacken, zoals al bleek bij de Encrochatzaak, waarin meer dan 20 miljoen berichten werden meegelezen en wat uitmondde in honderden arrestaties.

Toch is veel wetgeving vooral onderweg, maar niet meer dan dat. Zo zijn er plannen om het criminelen te verhinderen om huurauto’s, woningen of bedrijfspanden te gebruiken. Een wet om kroongetuigen meer ‘toezeggingen’ te kunnen doen. Een verruiming om crimineel vermogen af te pakken. Nog eens zeker tien wetsvoorstellen zijn weliswaar in de maak, maar niet in werking. Waaronder ook een wet om vier jaar cel te verbinden aan het bedreigen van ‘togadragers’, zoals rechters, officieren en advocaten.

Zo is zeker nog niet alles op orde. En wat erger is: we komen van ver. Grapperhaus maakte er geen geheim van dat hij vindt dat de kabinetten-Rutte I en II de boel hebben laten versloffen. “We hebben het onkruid verwaarloosd. Hebben het laten woekeren. Daar is deze moord een extreme uitwas van,” zei hij over Wiersum. “En ik geef meteen een winstwaarschuwing af: dat gaat ook zo een jaar of acht duren.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden