Plus Reconstructie

Na vijf bier biechtte hij op: We verschuilen ons al jaren in een boerderij

In een geheime ruimte in een boerderij in het Drentse Ruinerwold wachtte een vader met zijn kinderen negen jaar lang op het einde der tijden. Niemand zag hen ooit. Buren dachten dat in de grote boerderij alleen meubelmaker Josef B. woonde.

De boerderij waar Josef B. met zijn kinderen negen jaar wachtte op het einde der tijden. Beeld Reuters

Een beetje een zonderling was het, de van oorsprong Oostenrijkse meubelmaker Josef B. Vriendelijk, zeker, maar ook gesloten en op zichzelf. Veel wisten zijn buren op het bedrijventerrein in Meppel, waar hij een timmerwerkplaats had, dan ook niet over hem. Behalve dat B. kan toveren met hout. In het fijne werk was hij een absolute en veelgevraagde vakman.

Over zijn privéleven liet B. weinig los. Ja, dat hij bezig was met een verbouwing op het Drentse platteland. Af en toe vroeg hij raad, bijvoorbeeld als hij beton moest storten. Dan maakte hij dankbaar gebruik van de expertise van timmerman Tonnie van den Berg. Die zag hem zaterdag nog wegrijden, met achter in zijn oude Volvo een hele lading boodschappen en twee hele grote zakken met toiletpapier. “Dat is wel heel veel voor iemand die alleen woont, dacht ik. Maar ik zocht ik er niets achter.”

Onverhard pad

Naar nu blijkt reed hij in die Volvo naar de Buitenhuizerweg, een smalle klinkerweg in de polder bij Ruinderwold, een goeie 10 kilometer verderop. Ook daar kennen de buren hem niet beter dan heel oppervlakkig. Negen jaar geleden kwam hij er wonen, nooit kwam er iemand op zijn erf. De boerderij is alleen via een bruggetje en een lang onverhard pad te bereiken, en wordt door bomen aan het zicht onttrokken.

Van een afstandje - de huizen staan hier een paar honderd meter uit elkaar - zien de buren hoe de 58-jarige B. de boel opknapt, maar ook hoe de hekken en bossen rond de boerderij steeds hoger worden. De politie komt een aantal maal aan de poort, zegt buurman Jans Keizer. “Maar ook die liet hij het terrein niet op. Hij zal wel iets met drugs doen, dachten we.”

De werkelijkheid blijkt vele malen meer bizar dan dat. Het tafereel dat politieagenten maandagavond aantroffen, tart ieder voorstellingsvermogen. In een kleine ruimte, verscholen achter een kast, leefden een vader en vijf volwassen kinderen, tussen de 18 en 25 jaar oud. De vader lag ziek op bed, na een herseninfarct enkele jaren geleden. Een moeder was er niet, die overleed voor het gezin hier negen jaar geleden kwam wonen.

Het heeft er alle schijn van dat de kinderen de boerderij sindsdien nooit verlieten. Niet om naar school te gaan, niet om boodschappen te doen, zelfs niet om een ommetje te maken in het schitterende Drentse landschap. Hun wereld bestond uit de boerderij, en mogelijk ook uit de reusachtige groentetuin die de gebouwen omzoomt. Eén getuige zegt daar ooit jonge mensen te hebben gezien. Op luchtbeelden van het erf is naast de moestuin een afdak zichtbaar, met daaronder stapels hout. Als je niet beter weet, lijkt het een romantische idylle.

Onverzorgde jongeman

Het minisysteem was misschien wel nooit ontdekt als de oudste zoon van het gezin niet om hulp zou hebben gevraagd. Vorige week dook hij plots op in de plaatselijke kroeg, De Kastelein. Daar zagen ze een onbekende, onverzorgde jongeman binnenstappen, met lang, verwilderd haar. Een gemiddelde 25-jarige zou geen acht slaan op de discolampen van het bescheiden dorpscafé, maar deze jongen keek zijn ogen uit.

Hij bestelde bier, vijf stuks zelfs. Langzaam maar zeker raakte hij in gesprek met de eigenaar en met twee bezoekers. Hortend en stotend kwam zijn ongelooflijke verhaal eruit. Dat hij, zijn vader en zijn broers en zussen in totale afzondering leefden. Dat ze in hun geïsoleerde ruimte al die tijd wachtten op het einde der tijden.

De wereldvreemde jongeman had niet altijd de woorden om zijn verhaal te vertellen. Hij reageerde vooral met ja of nee op de dingen die zijn gespreksgenoten hem voorhielden, soms lachte hij iets weg. Van het woord ‘sekte’ had hij nooit gehoord, maar wel wist hij dat hij en zijn familie een zwaar geloof aanhingen. Een geloof waarin daglicht iets slechts was. De man zei ook dat hij overdag niet weg kon, en dat hij daarom ‘s avonds was gekomen.

Toen hij zondag weer bij De Kastelein was, ging het gesprek verder. Kroegbaas Chris Westerbeek besloot de politie in te schakelen. Op basis van zijn tip kwam het maandag tot een inval in de boerderij. Daar troffen de agenten ook Josef B. De 58-jarige meubelmaker, die het pand huurde, werkte volgens de politie niet mee aan het onderzoek. Daarop werd hij aangehouden.

Naar zijn exacte rol is het vooralsnog gissen. De informatie die tot nu toe naar buiten komt, is gebaseerd op de verhalen die de 25-jarige zoon in de kroeg vertelde. De mensen die met hem samenwerkten, vermoeden niet dat er een diepreligieuze man schuilgaat achter de mysterieuze Oostenrijker. “Hij werkte dag en nacht,” zegt Van den Berg. “Ook op zondag. Dat doe je niet als je diep gelovig bent.”

Kinderen waren niet allemaal geregistreerd

Een deel van de vijf jongvolwassenen in de boerderij in Ruinerwold stond niet ingeschreven bij de burgerlijke stand. Hoe kan het dat de kinderen, nu tussen de 18 en 25, zo lang aan de buitenwereld waren onttrokken? Instanties doen onderzoek. 

“Een aantal kinderen was niet bekend bij de burgerlijke stand,” verklaarde burgemeester Roger de Groot van de gemeente De Wolden in een persconferentie. De kinderen die wel ingeschreven stonden, beschikten over een BSN-nummer. Aan de hand van die gegevens hadden autoriteiten gealarmeerd kunnen worden via de Leerplichtwet.

In Nederland is er voor leerlingen een volledige leerplicht vanaf 5 jaar tot en met het schooljaar waarin ze 16 worden. Voor kinderen die nog geen diploma op zak hebben, geldt zelfs een leerplicht tot 18 jaar. En tot hun 23ste worden jongeren gestimuleerd om alsnog een diploma te halen. Hoe het kan dat leerplichtambtenaren niet aan de bel trokken, is nog niet duidelijk.

Volgens de cafébaas van eetcafé De Kastelein, waar de 25-jarige man zijn verhaal deed, zei de jongeman dat ‘hij hulp nodig had en nooit naar school was geweest’. Sinds de invoering van de Jeugdwet in 2015 zijn de gemeenten verantwoordelijk voor de uitvoering van de leerplicht.

Navraag over het gezin bij de gemeente De Wolden, waar Ruinerwold onder valt, levert vooralsnog niets op. “We zien het allereerst als onze taak om goede opvang en ondersteuning te bieden aan het gezin,” laat een woordvoerder weten.

Vrijstelling

Ouders mogen hun kinderen wel thuisonderwijs geven als zij bij de gemeente een beroep hebben gedaan op vrijstelling van de inschrijvingsplicht. Het ministerie van Onderwijs laat weten dat er dan een alternatieve vorm van onderwijs moet zijn.

Een vrijstelling kun je aanvragen als je bezwaar hebt tegen de levensbeschouwelijke richting van de scholen in jouw buurt. Dat gebeurt bijvoorbeeld met enige regelmaat door streng gelovige gezinnen.

Een vrijstelling aanvragen kan ook als een gezin lange tijd naar het buitenland gaat of een rondtrekkend bestaan heeft, zoals bij kermisexploitanten of circusmedewerkers. Als ouders geen vrijstelling hebben gekregen, is er sprake van een overtreding en dus van een strafbaar feit.

Basisschool

Een medewerker van christelijke basisschool De Arendsvleugel geeft aan dat er in het dorp niets bekend is over het gezin. “We weten niets van een gezin dat zich aan de leerplicht heeft onttrokken of verdwenen is.”

De Raad voor de Kinderbescherming onderzoekt de zaak. “Wij zijn aan het uitzoeken of wij dit gezin überhaupt kennen,” aldus Richard Bakker van de Kinderbescherming. Volgens de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) is het te vroeg om op dit moment in te gaan op de vraag of en welke inspectie een rol heeft in een onderzoek naar deze kwestie.

Jeugdbescherming Noord laat weten dat zij over dit gezin ‘nog geen enkel officieel contact hebben gehad’.

Marcia Nieuwenhuis

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden