PlusAchtergrond

Na corona volgt de onvermijdelijke ontslaggolf: welke baan is er straks nog?

Corona maakt sommige bedrijfstakken overbodig. Wat heb je aan catering als iedereen thuiswerkt? Wat moet een bagagemedewerker bij een lege band? Een ontslaggolf bedreigt nu ook de vaste banen.

In juni kwamen er in Nederland 74.000 werklozen bij. Straks voegen medewerkers van poppodia zich daarbij, nu de zalen halfleeg moeten blijven.Beeld ANP

De winkelstraten en de Wallen stromen weer ouderwets vol, in Frankrijk stond afgelopen weekend duizend kilometer vakantiefile en anderhalve meter afstand lijkt alweer iets van vroeger.

Het coronavirus mag dan in Nederland vooralsnog onder controle zijn, de coronacrisis staat op het moment van uitbarsten.

“De zon schijnt af en toe en corona lijkt ver weg,” zegt Ton Wilthagen, hoogleraar arbeidsmarkt aan de Universiteit van Tilburg. “Je denkt: het is voorbij, en dan ligt opeens een ontslagbrief op de mat. Dat zal toch heel veel mensen gebeuren.”

Deze week maakten Nemo en Mojo bekend dat ze een derde van hun banen gaan schrappen. Eerder kwamen Ziggo Dome, Afas Live en de RAI met het bericht een derde van het personeel te moeten ontslaan en bij Paradiso verdwijnt een kwart van de banen. Restaurant­keten La Place sluit een kwart van de honderd filialen.

Deze reorganisaties vinden na de zomer plaats, dus die werklozen zijn niet meegerekend in de cijfers, die nu al onrustbarend zijn. Afgelopen maand kwamen er in Nederland 74.000 werklozen bij. Dat is de hoogste stijging sinds de start van de maandelijkse metingen in 2003.

Landelijk bleef het aantal WW-uitkeringen gelijk, zo’n 300.000. Er werden in juni wel 33.300 nieuwe WW-uitkeringen toegekend, maar een vergelijkbaar aantal mensen verliet afgelopen maand de WW.

Glazen bol

Alleen in Amsterdam steeg het aantal WW-uitkeringen met 4,3 procent. Dat komt volgens uitkeringsinstantie UWV doordat in de hoofdstad de zwaar getroffen horeca- en cultuursector sterk is vertegenwoordigd.

Het is nog maar het begin van een schijnbaar onvermijdelijke ontslaggolf, die in maart en vooral april nog vooral flexwerkers en freelancers trof. De jeugdwerkloosheid verdrievoudigde. De naderende ontslaggolf zal nu ook de mensen met een vast contract treffen.

Door financiële steun van de overheid bleven werknemers met een vast contract tot nu toe buiten schot. Wilthagen: “Heel veel mensen liggen aan het infuus van de NOW-regeling. Ze zijn feitelijk al werkloos, maar worden nog door­betaald.”

Tussen 6 april en 5 juli keerde de overheid 8 miljard euro aan loonsubsidie uit aan 139.000 bedrijven in Nederland, waaronder 11.600 bedrijven in Amsterdam.

Vanaf vorige week kunnen bedrijven een beroep doen op de tweede NOW-regeling. De eerste week kwamen bij het UWV ruim 20.000 aanvragen binnen. Dat zijn er ruim minder dan de 80.000 aanvragen tijdens de eerste week van de eerste NOW-regeling, maar de nood is nu minder hoog en aanvragen kan nog tot 31 augustus.

Het is een somber stemmend beeld. Neem alleen al de horeca. Slechts een kwart denkt het nog een jaar vol te houden in de huidige 1,5 metersamenleving. Eén op de vijf horecazaken is nog niet eens open.

Zelfs in het meeste optimistische scenario, een terugkeer naar 90 procent van de oude omzet, betekent dat nog altijd tien procent minder personeel. Wilthagen: “Dat betekent ontslag voor één op de tien werknemers, in het beste ­geval.”

De toekomst laat zich lastig voorspellen, zegt Rob Witjes, hoofd arbeidsmarktinformatie van het UWV. “Economen zitten met hun handen in het haar. Ze moeten de glazen bol pakken, want een crisis als deze is nieuw. Niet eerder hoefden we rekening te houden met de 1,5 metersamenleving. Ook is er de angst voor een tweede golf, en angst is altijd een slechte raadgever.”

Door die angst voor een tweede golf zullen werkgevers, ook als de economie langzaam weer opkrabbelt, huiverig zijn weer vast personeel aannemen.

Belangrijk is volgens Witjes: wat doet de consument? “Gaan we straks als het regent ook nog buiten in de rij staan wachten als in de winkel het maximaal aantal klanten is bereikt? Willen we nog wel naar een voetbalstadion als je niet luidkeels mag juichen? Gaan we straks weer foren­zen, of blijven we thuiswerken en vallen er grote klappen bij het openbaar vervoer? Onderschat het belang van het keuzegedrag van de consument niet.”

Twee dagen per week naar je werk

Thuiswerken is zo het nieuwe normaal geworden dat het weleens een blijvertje kan blijken. Werkgevers en werknemers, zeker de forenzen, maakten kennis met de effectiviteit daarvan, vooral in bedrijfstakken waar het meeste werk toch al per computer gaat.

ABN Amro deed een peiling onder het eigen personeel. Slechts vier procent gaf aan weer ­hele weken op kantoor te willen gaan werken. Een grote meerderheid gaf de voorkeur aan twee dagen per week.

“Dat gevoel zal niet alleen bij de ABN Amro breed worden gedragen,” zegt FNV-bestuurslid Zakaria Boufangacha. “Maar ook bij andere kantoren. Thuiswerken heeft ook heel veel voor­delen.”

Maar ook grote consequenties voor de werk­gelegenheid. Cateringbedrijven kunnen niet overleven in een kantoortuin met dertig potentiële klanten en ook krimpt de vraag naar beveiligers en schoonmakers. Ook een keten als La Place lijdt daar indirect onder. Boufangacha: “La Place was typisch een plek voor een zakelijke afspraak of een broodje tijdens de lunch. Als die cateringsectoren niet aantrekken, baart ons dat zeker zorgen.”

Ook bedrijven die afhankelijk zijn van het buitenland, en dus de coronamaatregelen daar, zullen meer last krijgen van de crisis, zoals de metaal en elektrotechnische industrie, transport en logistiek.

Zonnepanelen installeren

Veel zal afhangen van de derde NOW-regeling van de overheid in oktober. Boufangacha: “Stel dat de overheid cold turkey stopt met alle steun, dan zou ik me grote zorgen maken over een stevi­ge recessie. Maar ik heb niet het idee dat het kabinet dat laat gebeuren.”

Toch is het huidige infuus waaraan de Nederlandse economie door de NOW-steun hangt, in deze vorm niet eindeloos vol te houden. Wilt­hagen: “Uiteindelijk moeten er ook mensen naar een andere bedrijfstak waar wel werk is, zodat daar productie kan worden gemaakt. Het klakkeloos doorbetalen van loon is fijn, zeker voor werkgevers en werknemers, maar het is beter kritischer te kijken naar banen die feitelijk overbodig zijn.”

De bagagemedewerker op Schiphol kan ook ­leren zonnepanelen te installeren, het is maar een voorbeeld. De overheid kan investeren in zulke omscholing. Wilthagen: “Investeer in het isoleren van woningen. Dat dient meteen een maatschappelijk doel.”

Ook de vakbond FNV pleit voor omscholing om massaontslagen te voorkomen. Boufangacha: “Of invoering van deeltijd-WW, net als tijdens de vorige crisis. Noem het een deeltijd-NOW. Een werknemer blijft in dienst, maar zijn loon wordt deels gecompenseerd. Dat is win-win voor werkgever én overheid. Het blijft een spannende tijd. Er zullen zeker klappen vallen.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden