PlusAchtergrond

Na corona komt het foute geld

Beeld Marit Goossens

Dat de coronacrisis allerlei horeca en toeristenwinkels vol zou treffen, wakkerde de vrees aan dat hele en halve criminelen zouden proberen zich in te vreten. Na vijf maanden dienen de eerste tekenen zich aan.

De rechtse directe trof ook de Amsterdamse ­horeca vol, op die inmiddels beruchte 15 maart, om zes uur in de vooravond. De lockdown zou de inkomsten voor maanden wegnemen en ook nu, na de versoepelingen, dekken de (meer dan) gehalveerde omzetten de kosten nog maar nét, of net niet. Binnenkort lopen veel steunmaat­regelen en overbruggingsregelingen af.

Ook alle zaken in de toeristenbranche werden door de coronamaatregelen midscheeps geraakt. Het meest in het oog springen nog wel de volledig op toeristen gerichte winkels in de binnenstad – volgens cijfers van de gemeente maar liefst 135, met concentraties op de (Korte) Nieuwendijk, de Nieuwezijds Voorburgwal, in de Nieuwe Nieuwstraat en de Dam- en Hoog­straten, om wat aorta’s door toeristenbuurten te noemen.

Souvenirwinkels, ‘headshops’, minisupermarkten, zaken die vooral koffers verkopen… Hoe konden al die winkels open zijn, nu er geen toeristen waren om de Amsterdammutsen en -truien, voorverpakte kazen, snuifpijpjes en wietparafernalia te kopen? Zou nu eindelijk blijken welke van die zaken gezonde winkels zijn en welke front stores, waarin criminelen misdaadgeld witwassen, zoals zo vaak is gesuggereerd?

Wel kosten, geen inkomsten

Voor ieder die zich bezighoudt met ondermijning, het zich invreten van hele en halve criminelen in de bovenwereld, braken spannende tijden aan. Als bonafide bedrijven en bedrijfstakken wankelen doordat de kosten doorlopen maar het merendeel van de inkomsten wegvalt, biedt dat malafide figuren vanzelfsprekend gouden kansen zich met fout geld in te kopen.

Voor ondernemers die spartelen om het hoofd boven water te houden, is het kiezen tussen de pokken of de pest: tussen een faillissement en alles kwijtraken of het toch maar aanpakken van, zeg, onduidelijk geld.

Vanaf het prille begin van de coronacrisis sprak Het Parool vele spelers in de kwetsbaarste branches én autoriteiten die ondermijning moeten voorkomen en bestrijden, maar het duurde maanden voordat zij echt wat zagen gebeuren. Doordat ondernemers uitstel hebben gekregen van de omzetbelasting, kreeg de fiscus nog geen beeld. Verder heeft de overheid in principe vrijwel geen bevoegdheid te controleren – en de capaciteit daarvoor houdt zacht gezegd ook bepaald niet over.

De ramp na de ramp

Zelf zeggen uitbaters van toeristenwinkels dat ze toch maar opengaan om in elk geval nog iéts te verdienen, in de hoop het met hun in goede tijden aangelegde buffers uit te zingen nu het toerisme weer wat aantrekt. Elke euro is toch weer meegenomen.

Naar de directe gevolgen van de coronamaatregelen voor de ondernemers bij wie ze vragen hadden, konden ambtenaren aanvankelijk slechts gissen of vriendelijk vragen – of het nu om de gemeente ging of om de stadsdelen.

In het begin van de lockdown hield het Regionaal Informatie- en Expertisecentrum een enquête waarin zo’n tien procent van de bevraagde ondernemers uit de horeca, toerisme en retail aangaven een aanbod te hebben gehad van een onbekende investeerder.

Inmiddels zijn we maanden verder.

Net zoals het coronavirus hebben de indirecte gevolgen daarvan een incubatietijd. Pas nu door de financiële nood echt ontslagen of faillissementen dreigen, wordt het beeld scherp én wordt het spannend wie naar fout geld grijpt om niet om te vallen. Inmiddels zien verscheidene betrokkenen zorgwekkende bewegingen van wat onder specialisten ‘foute helpers’ heten.

De vrees dat de ‘ramp na de ramp’ zich begint te voltrekken, wordt steeds breder gedeeld.

Regiomanager Amsterdam Eveline Doornhegge van Koninklijke Horeca Nederland raakt ongerust. “We zien dat inmiddels veel zaken te koop staan, wat op zich al zorgelijk is, en dat die voor veel lagere bedragen te koop staan dan vóór de crisis. Waar een horecazaak voor de crisis acht ton waard was, zie je dat die nu voor vier ton wordt verkocht. Oók in de goede buurten, zoals de uitgaansgebieden en het hart van de Amsterdamse binnenstad.”

De vraag is of de koper dan echt 400.000 euro afrekent, of dat daarbovenop onderhands nog zwart geld wordt geïnvesteerd. Doornhegge: “Bedrijven hebben echt een andere waarde, maar hoe hoog die moet worden geschat, is nu nog niet goed te bepalen. Een som zwart geld kan het verschil maken waardoor een ondernemer denkt: ik zal toch maar verkopen voordat ik failliet ga of de rechter mijn huurovereenkomst ontbindt omdat ik zeven maanden huurachterstand heb – en ik met nul euro op straat sta.”

Ongevraagde aanbiedingen

De huren zakken niet, wat ook een groot probleem is voor de horeca en winkels in een benarde positie. Bijna alle ondernemers hebben slapeloze nachten, zegt Doornhegge. Ze maken zich zorgen over hoe lang ze het nog kunnen uitzingen. Dat geldt behalve voor de horeca uiteraard ook voor de leveranciers.

Inmiddels zien en ervaren veel ondernemers wat werd gevreesd: opkopers die vermoedelijk tegen het criminele (drugs)circuit aanschurken, benaderen bedrijven of ze te koop zijn.

Zo wordt gesproken over een man met een tulband die ongevraagd aanbiedingen komt doen.

Een familie met drie op toeristen gerichte eettentjes kwam laatst in de problemen doordat de gemeente de vergunning niet wilde verlengen vanwege overtredingen. Ze overwoog de zaken maar te verkopen voordat de strijd om vergunningen plus corona haar de kop zou kosten.

Binnen een mum van tijd stond een vage financier op de stoep, die kennelijk wat over de perikelen had vernomen. Die bood aan de zaken over te nemen – met betalingen onder de tafel. Vertrouwenspersonen raadden het de familie met klem af met deze partij in zee te gaan en de familie zag ervan af.

Souvenirwinkels

Dergelijke verhalen doen in de binnenstad steeds breder de ronde. De overheid kan weinig doen, met een door onder meer privacyregels ernstig beknotte informatiepositie, een zwaar onderbezette belastingdienst en gebrekkige bevoegdheden via andere instanties in te grijpen.

Ondertussen grijpen sterke partijen de crisis ook aan door hun marktaandeel uit te breiden met het opkopen van zaken van collega’s die het niet redden, waaronder souvenirwinkels en tabaks­zaken. Grootbezitter Q&Q bijvoorbeeld, maar ook andere. Het gaat om bonafide partijen, maar ook om partijen waaraan de overheid al lange tijd een luchtje ruikt, maar waarop ze matig grip krijgt.

Zoals een Pakistaanse familie die verschillende overheden al decennia nu en dan op de korrel nemen en waarvan sleutelspelers begin dit jaar nog zijn veroordeeld tot celstraffen voor valsheid in geschrifte om onder de integriteitstoets uit te komen. Die familie bestiert behoorlijk wat winkels en breidt volgens ingewijden weer uit.

De klacht die ook vanuit verschillende overheidsinstanties klinkt, en waarover ambtenaren alleen anoniem willen spreken: de ambitie hard op te treden tegen ondermijning door criminelen is vaak uitgesproken en er zijn ook ­zeker stappen gezet, maar doorpakken nu ook de coronacrisis daarom vraagt, is heel lastig. Overheden zijn nog steeds onvoldoende toe­gerust om informatie efficiënt te delen en daar vervolgens effectief mee op te treden – als ze dat al is toegestaan. Honderden miljoenen worden uitgetrokken om tegen te gaan dat criminelen zich invreten in de bovenwereld. Maar nu het erom spant, blijft het akelig stil.

‘Toerisme is essentieel voor de veiligheid van de stad’

De Egyptische kopten, die in de binnenstad meer dan driehonderd zaken hebben en zo de grootste speler zijn, waarschuwen dat de wens van de gemeente om de binnenstad weer meer voor Amsterdammers te maken criminele inmenging juist in de hand kan werken.

Secretaris Ramez Ramzy van de Nederlandse Vereniging van Koptische Ondernemers maakt zich grote zorgen omdat het stadsbestuur de bewoners in zijn ogen eenzijdig informeert.

“Wat de bewoners niet horen, is dat de inkomsten uit het toerisme essentieel zijn voor het onderhoud en de veiligheid van de stad,” zegt Ramzy.

Hij heeft de gemeentelijke begroting voor 2020 helemaal doorgenomen. “Vierhonderd pagina’s waarin je leest dat de stad break even zou draaien. Daarbij was niet met corona gerekend, maar ook de kosten van het debacle rond het Afval Energie Bedrijf staan er maar voor een klein deel in.”

“Door corona loopt de gemeente aan toeristen­belasting en parkeergeld 150 miljoen mis. Daarnaast wordt in pakweg de cultuursector geïnvesteerd,” zegt Ramzy. “In totaal kom je uit op een tekort van zeker 350 miljoen euro.”

Daar komt een enorme klap voor de horeca bovenop. De regelingen waardoor veel ondernemers nu net het hoofd boven water houden, stoppen. Ontslaggolven zijn onvermijdelijk. “Er komen massaontslagen in grote hotels en tal van zaken gaan omvallen. Die mensen zullen aankloppen voor bijstand.”

Zelf heeft Ramzy een fors aantal horecazaken in de binnenstad. “Vóór corona kon ik geen personeel krijgen voor banen tegen minimumloon, nu had ik laatst in een kwartier honderd aanmeldingen voor een vacature op de receptie.”

Onder die omstandigheden steekt het Ramzy dat de gemeente minder toeristen wil, en dat bestuurders suggereren vastgoed op te kopen om de binnenstad voor de Amsterdammers weer interessanter te maken.

“Dat kun je als burgemeester of stadsdeelvoorzitter makkelijk roepen, maar waar haal je je geld vandaan? Je zult zonder toeristen juist moeten bespáren,” zegt Ramzy. “Ze willen aanbod voor ‘de lokale bewoners’, maar die zíjn er juist weinig in de binnenstad.”

“Op de BBC zei de stadsdeelvoorzitter wat te willen doen aan de hoge huren, om aanbod voor lokalen te stimuleren. Regel dat, dan zullen wij dat aanbod leveren, zeg ik dan. Maar zo lang je in de Damstraat die exorbitante huur moet betalen, kun je geen kookgerei voor de buurt verkopen. Maak mét ons een plan om te voorkomen dat de ideeën van de gemeente tot een grotere ramp leiden dan corona.”

Ramzy voorziet dat de waarde van de horeca, door eerst corona en nu de plannen, zo keldert dat ondernemers eieren voor hun geld kiezen en hun zaken verkopen aan foute investeerders. “Dan is het einde zoek en worden ook de goede ondernemers weer gestigmatiseerd.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden