Na 23 jaar heeft Nederland eindelijk zijn eerste F-35

Hij is nog altijd grijs, net als zijn voorganger. Heeft drie wielen en vliegt nog steeds rechtdoor. Toch staat de luchtmacht voor de grootste verandering in decennia als vandaag de gloednieuwe F-35 naar Leeuwarden komt en daar de eerste F-16 vervangt.

Het nieuwste jachtvliegtuig van de luchtmacht, de F-35, was al twee keer eerder tijdelijk in Nederland op bezoek, maar nu blijven ze. Beeld ANP

Commandant van vliegbasis Leeuwarden Arnoud Stallmann moet even diep graven. Wat deed hij ook alweer toen eind jaren negentig de eerste discussies losbarsten over de opvolger van de F-16? Hij moet nog kapitein-jachtvlieger zijn geweest op vliegbasis Twente. “Maar ik was er toen niet zo mee bezig. We zaten midden in een operatie boven de Balkan,” zegt hij. 

Dat de daadwerkelijke aankoop en levering van de ‘kroonjuweel’ van de luchtmacht meer dan twintig jaar zou duren, zag hij toen niet aankomen. En dat hij nu als baas van de vliegbasis ook nog eens het eerste gloednieuwe toestel in Nederland in ontvangst mag nemen al helemaal niet. Toch is het vandaag zover. Met een grootse ceremonie en luchtshow, zo'n 2200 genodigden en ongetwijfeld vele tientallen vliegtuigfanaten op de spottersheuvel buiten de poort, wordt de eerste F-35 voor Leeuwarden feestelijk binnen gehaald. En dat voelt voor Stallmann een beetje als een droom die uitkomt. “We gaan nu écht beginnen. Over twee jaar staat hier een volwaardig squadron die ook kan worden uitgezonden, net zoals we de afgelopen twintig jaar bijna continu op missie zijn geweest.”

De meest omstreden en duurste aankoop van Defensie (ruim 6 miljard euro) ging niet zonder slag of stoot. Politieke partijen raakten er maar niet over uitgepraat voordat de luchtmacht in 2013 een bestelling mocht plaatsen voor 37 toestellen en daar onlangs nog 9 toestellen aan toevoegde. De reputatie van wat jarenlang de Joint Strike Fighter (JSF) heette, kreeg het bovendien flink te verduren door een aanhoudende stroom onheilspellende berichten over technische tekortkomingen en mankementen die moesten worden opgelost.

Niet perfect

Het toestel is ook nu nog zeker niet perfect en er zal nog jaren aan gesleuteld worden. Maar de F-35 is volgens fabrikant Lockheed absoluut goed genoeg voor het echte werk, vertelden ze begin dit jaar in Texas toen in hun fabriek het allereerste Nederlandse toestel van de band rolde. Die was vooral om mee te oefenen in Amerika; een ervaring waar Nederlandse vliegers lyrisch over zijn. Vooral de onzichtbaarheid op vijandelijke radar is een ‘onwerkelijke gewaarwording’. Ze kunnen blijven vliegen zonder dat de vijand direct door heeft wat ze aan het doen zijn dankzij een speciale coating en bouw van het toestel. Maar ook de hypermoderne sensoren aan boord zijn een verademing. Een computer analyseert al die informatie en stelt oplossingen voor waardoor piloten veel complexere missies kunnen vliegen.

Het zijn die missies die ze nu ook vanuit Leeuwarden veelvuldig gaan beoefenen en die piloten moeten klaarstomen voor het echte werk. Afgelopen jaren is hiervoor een compleet nieuw lesgebouw uit de grond gestampt waar jachtvliegers in bijzonder realistische simulatoren kunnen trainen. Daardoor hoeven ze minder echte vlieguren te maken. Ook zijn onderhoudshangars onder handen genomen.

Toch sluit Stallmann niet uit dat ze de komende weken nog best tegen onvoorziene problemen aan zullen lopen bij zo’n mega-operatie. De laatste keer toen er een F-35 in Nederland was, afgelopen zomer tijdens de Luchtmachtdagen, duurde het weken voordat het toestel terug kon vliegen omdat reserve-onderdelen nog uit Amerika moesten komen. Dat zou nu sneller gerepareerd moeten kunnen zijn omdat er een onderhoudshangar op de basis in Leeuwarden staat, verwacht Stallmann. “Maar ik heb niet de illusie dat we nu niets meer tegenkomen,” zegt hij.

Commandant vliegbasis Leeuwarden Arnoud Stallmann Beeld Sjouke Hoeksema

Geluidsoverlast

Bij de luchtmacht gaat vandaag de vlag uit, maar dat is zeker niet overal zo in Leeuwarden. Ale de Vries uit het Friese Marsum had zijn vlag liever halfstok gehangen, zoals hij drie jaar geleden ook al deed tijdens de belevingsvluchten van de F-35. Omdat het vandaag de sterfdag van zijn vrouw is, vindt hij dat ongepast. Maar blij met de komst van de F-35 is hij allerminst. “In 2016 kreeg ik al het idee dat we hier de verlosser kregen. Nu worden we in een paginagrote advertentie weer gefeliciteerd. Dat vind ik raar. De geluidsoverlast is er voor ons alleen maar erger op geworden. En ik zie echt het nut niet in van deze geldsmijterij.”

De Vries staat niet alleen in zijn vrees voor extra geluidshinder. Het is een breed gedragen gevoel in de dorpen direct rondom de vliegbasis. “De strijd is niet zo fel als in de jaren tachtig. Maar wij hebben zelf meer geluid gemeten dan waar Defensie vanuit gaat. Dat baart ons echt wel zorgen,” zegt Geert Verf van dorpsbelang Marsum. Extra metingen moeten de komende jaren alle herrie in kaart brengen en duidelijk maken of bewoners daadwerkelijk meer hebben te lijden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden