Mysterie over beroerd wakker worden ontrafeld

Onderzoekers van het Herseninstituut Nederland hebben het mysterie ontrafeld waarom slechte slapers de volgende ochtend vaak beroerd wakker worden en rusteloos blijven. Boosdoener: de REM-slaap, de fase waarin we hevig dromen en nare ervaringen verwerken.

Er is nog veel onduidelijk over wat er zich ’s nachts precies in je hoofd afspeelt. Beeld Getty Images/Tetra images RF

Wie ruzie heeft met zijn partner, heeft doorgaans de volgende dag een beetje spijt. Waar maakten we ons in vredesnaam druk om? Maar de rust die een goed nachtje slapen hen geeft, geldt lang niet voor iedereen. Nederland telt 1,7 miljoen slapelozen, die de volgende ochtend de emoties van gisteren nog even sterk – en soms nog heviger – voelen.

Onderzoekers van het Herseninstituut Nederland, die hun bevindingen vrijdag presenteren in Current Biology, vonden de verklaring ervoor in hersenscans. Zij legden dertig goede en slechte slapers ’s avonds in een MRI-scanner en maakten hen van streek. Niet door ruzie te schoppen zoals thuis, maar door een confronterend geluidsfragment af te spelen.

Eerder in het onderzoek hadden de wetenschappers gevraagd of de deelnemers wilden meezingen met het Wilhelmus of Gloria in excelsis Deo, waarbij hun karaoke werd overstemd door anderen. De deelnemers hadden daardoor niet door dat ze vals in de microfoon toeterden. Tót de opnames van alleen hun stem werden afgespeeld in de MRI-scanner. “Reken maar dat zo’n opname je van slag maakt. Het zweet stond in mijn handen toen ik mezelf hoorde,” vertelt ‘slaapprofessor’ Eus van Someren. Op de scans was te zien hoe de amygdala, het zenuwcentrum van de emoties, aansprong. Om overdag goed te kunnen functioneren, moet die storm gaan liggen. Bij de goede slapers hielp slaap daarbij: de nare ervaring kreeg ’s nachts letterlijk een ander plekje in het brein. Toen de onderzoekers de volgende dag het fragment afspeelden, haalden de deelnemers hun schouders op.

Maar bij de slechte slapers gebeurde het tegenovergestelde. Zij raakten toen het fragment werd herhaald, opnieuw van streek. Op hun scan was te zien dat de storm niet ging liggen. “Slapelozen zijn vaak in een toestand waarbij het net lijkt of ze erg geschrokken zijn van iets. Ze zijn overdag heel alert, onrustig en hebben een verhoogde hartslag,” legt Van Someren uit.

Fantasie

Het verschil zat ’m in de REM-slaap, voluit Rapid Eye Movement, een fase ’s nachts waarin we de levendigste dromen hebben en onze dag – gecombineerd met fantasieën – als een film weer voor ons afspelen. Die film helpt ons normaal gesproken emotionele gebeurtenissen te verwerken. De slechte slapers hadden een onderbroken REM-slaap.

Ondanks alle moderne technieken begrijpen slaaponderzoekers hooguit een paar procent van wat zich ’s nachts in ons hoofd afspeelt, maar nu zijn we een belangrijke stap verder, stelt Van Someren. “We weten nu beter wat er mis gaat in het hoofd van slapelozen. Nu kunnen we op zoek naar een medicijn dat de REM-slaap positief beïnvloedt.” 

Niet alleen slapelozen zouden hiermee zijn geholpen, ook anderen met een psychische stoornis hebben hier mogelijk baat bij. “Mensen met een posttraumatische stress-stoornis nemen hun traumatische ervaring mee naar de volgende dag. Behandelen van de rusteloze REM-slaap zou kunnen helpen die emoties over de nacht heen een betere plek te geven.”

Slapelozen gezocht

Maar eerst is vervolgonderzoek nodig. Het Herseninstituut zoekt 180 mensen, die zeker drie keer per week ontevreden zijn over hun slaap. Van hen wordt ten minste één keer een scan en een slaap-EEG gemaakt. Ook worden zij een jaar lang elke drie maanden bevraagd over hun slaap. 

Eus van Someren. ‘Slaapprofessor’ deed onderzoek met MRI-scans van slapelozen. Beeld Brigitte Bélanger
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden