Morrende achterbannen kunnen bij elk compromis een kabinetscrisis veroorzaken

De toekomst van het kabinet staat onder druk nu de achterbannen van alle vier de regeringspartijen morren. Asielzoekers en stikstof: elk compromis dat wordt bereikt, kan het kabinet doen wankelen.

Tobias den Hartog en Hans van Soest
Minister Sigrid Kaag (D66) en premier Mark Rutte (VVD) kampen, net als collega's van de andere regeringspartijen CDA en CU,  met protesterende partijleden bij  compromissen over heikele onderwerpen als asielzoekers en stikstofproblematiek.  Beeld ANP
Minister Sigrid Kaag (D66) en premier Mark Rutte (VVD) kampen, net als collega's van de andere regeringspartijen CDA en CU, met protesterende partijleden bij compromissen over heikele onderwerpen als asielzoekers en stikstofproblematiek.Beeld ANP

Tijdens de ellenlange formatie van Rutte IV was het al te horen: als de onderhandelingen ergens over klappen, is het over migratie en asiel. En nu het kabinet er nog geen driekwart jaar zit, is het alsnog dát onderwerp dat het kabinet bedreigt.

Geen dossier ligt bij de vier regeringspartijen zo gevoelig. Het tekort aan opvangplekken voor asielzoekers leidde achter de schermen de hele zomer tot verhitte gesprekken. Waar VVD en CDA een rem wilden op de instroom, pleitten D66 en ChristenUnie juist voor meer opvangplekken.

Het compromis dat vrijdagmiddag eindelijk werd bereikt dreigt alsnog van tafel te worden geveegd door de achterbannen van de partijen. Boze VVD-leden kruisen vanavond in Driebergen de degens over de asieldeal met staatssecretaris Eric van der Burg en Kamerlid Ruben Brekelmans. “Ik geef je op een briefje dat het niet gezellig gaat worden”, zegt Leon van Noort, oprichter van de groep Klassiek Liberaal. Volgens hem is er een ‘draak van een deal’ gesloten.

Boze brieven

Hij is niet de enige VVD’er die er zo over denkt. De afgelopen weken stuurden lokale fractievoorzitters en raadsleden boze brieven naar de Kamerfractie dat het asielbeleid strenger moest. Het draagvlak voor de opvang van asielzoekers is in veel gemeenten tanende. In het verkiezingsprogramma van de VVD stonden strenge ingrepen, desnoods kon het VN-vluchtelingenverdrag worden opgezegd, maar in het regeerakkoord kwamen veel van die wensen niet terug.

Tijdens een kritisch partijcongres in juni eisten de leden dat er geen asieldeals meer zouden worden gesloten voordat zij een gesprek met de fractie hadden gehad. Dat gesprek is nooit gevoerd. En toen werd vrijdag de asieldeal gepresenteerd: gezinshereniging wordt tijdelijk stilgelegd en er komt een grote zak geld voor de bouw van extra woningen voor statushouders en nieuwe asielcentra.

Van Noort vindt het slappe hap. “Gezinsherenigingen worden hooguit vertraagd, opvang kan nog steeds worden afgedwongen. Ik zie niet hoe dit een fantastische deal is, zoals de fractie denkt te kunnen verkopen. Dat is gewoon misleiding. VVD-leden en kiezers trappen daar niet in. We zijn geen applausmachine.”

Ondergrens

Bij de ChristenUnie denken ze er diametraal anders over. Boze leden, die eerder al in meerderheid eisten dat de Kamerfractie vaker moties van wantrouwen tegen het kabinet steunt, willen dat de partijtop opnieuw onderhandelt over de asieldeal. “Dit zakt door een ondergrens”, zegt Cora Otter, CU-fractievoorzitter in de gemeenteraad van Ede. Samen met partijgenoten schreef ze een brief aan de partijtop en verzamelt ze handtekeningen om een congres af te dwingen. Die zouden er inmiddels voldoende zijn, maar het partijbestuur heeft nog niet gereageerd.

“Statushouders wachten nu al veel te lang voordat hun gezin kan overkomen. Dat wordt nu nog langer. Dat is onaanvaardbaar”, aldus Otter. “Ik snap dat er compromissen moeten worden gesloten, maar hier kunnen we onze handtekeningen niet onder zetten.”

Desnoods moet haar partij maar uit het kabinet stappen. “Liever niet, want als wij niet meer in het kabinet zitten, regelt een rechtse Kamermeerderheid dit alsnog. Maar we kunnen dit niet verkopen door te stellen dat we erger hebben kunnen voorkomen.”

Zwaar bevochten

De asieldeal is niet het enige zwaar bevochten compromis waarvan de achterbannen van de vier regeringspartijen eisen dat het wordt aangepast. Eerder riepen leden van VVD en CDA hun Kamerfracties tot de orde bij de plannen om de stifstofuitstoot terug te dringen. Daarop stelde CDA-leider Wopke Hoekstra dat de afspraak uit het regeerakkoord dat de stikstofdoelen in 2030 gehaald moeten zijn, niet meer heilig is. Dat mobiliseerde direct de achterban van D66. Enkele honderden leden schreven partijleider Sigrid Kaag een open brief de ‘rug recht te houden’.

De interne kritiek komt op het moment dat de regeringspartijen onderhandelen over een miljardenpakket om de koopkrachtval te dempen, en dus ook over waar dat geld vandaan moet komen. De partijen zijn beducht om maatregelen te nemen die hun achterban raken. Dat maakt dat de besprekingen volgens betrokkenen tot gisteren ‘moeizaam’ verliepen.

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden