PlusAchtergrond

Moeten we de tweede prik uitstellen vanwege de Britse variant?

Een deel van de Nederlandse corona-experts ziet wel iets in het idee om de tweede vaccinatie voor ouderen en kwetsbaren uit te stellen, met als doel om zo snel mogelijk meer mensen een eerste prik te kunnen geven. Viroloog Ab Osterhaus: ‘De risico’s van het uitstellen van een tweede prik zijn niet heel groot.’

null Beeld Getty Images
Beeld Getty Images

Sommige experts, zoals arts-microbioloog Alex Friedrich van het Groningse UMCG, vinden het gezien ‘de epidemiologische situatie waar we in zitten’ nu al tijd om die keuze te maken.

Friedrich, lid van het Outbreak Management Team (OMT), wijst daarmee op de dreiging van de besmettelijkere Britse variant van het coronavirus, die ook in Nederland al voet aan de grond heeft. De vrees bestaat dat de zorg nog veel forser onder druk komt te staan door deze virusmutatie.

Het uitstellen van de tweede coronavaccinatie bij 60-plussers en andere kwetsbaren zou uitkomst kúnnen bieden. Door alle beschikbare Pfizer- en Moderna-vaccins vanaf eind deze maand meteen te gebruiken, in plaats van de helft te bewaren voor een tweede prik, zijn veel meer mensen snel deels beschermd.

Na twee prikken – bij Pfizer zit er drie weken tussen en bij Moderna vier – is de bescherming per individu een stuk groter, maar dat duurt dus wel langer.

‘Slim idee’

In het Verenigd Koninkrijk is al besloten om de tweede inenting uit te stellen. Viroloog Ab Osterhaus noemt het een ‘slim idee’, al twijfelt hij over de ethische kant. “Omdat het niet is getest.”

Zes van de twaalf geraadpleegde experts staan open voor de gedachte. Een aantal van hen ziet een uitgestelde prik alleen als uiterste optie, omdat er ook flinke nadelen aan zitten. Zo wordt het risico op nieuwe mutaties groter.

De andere helft van de deskundigen kan zich mede om die reden niet vinden in het afwijken van het protocol. De Gezondheidsraad en het OMT brengen volgende week een advies uit over de kwestie.

Een doemscenario: het is 15 februari, en de Nederlandse ziekenhuizen liggen vol, omdat de besmettelijkere Britse variant van het coronavirus om zich heen slaat. Ambulances staan in een lange rij voor de slagboom bij de spoedeisende hulp. Op de intensive cares geldt code zwart: artsen moeten er beslissen over leven en dood, omdat niet elke patiënt meer geholpen kan worden.

In vriezers in Oss liggen op datzelfde moment honderdduizenden ongebruikte doses van het Pfizer-vaccin. Ze worden nog een paar weken achtergehouden, omdat ze door het ministerie van Volksgezondheid gereserveerd zijn als tweede dosis voor ouderen die net de eerste prik hebben gekregen.

Kink in de kabel

Die voorzichtigheid is er niet voor niets. Leveringsdata en -aantallen van vaccins zijn onzeker, een technisch probleem in een fabriek kan zomaar voor een kink in de kabel zorgen. En in de studies met het Pfizer-vaccin is aangetoond dat het middel een week na de tweede prik (dat is vier weken na de eerste) een bescherming biedt van 95 procent, een torenhoog percentage.

Maar wat als de nood echt aan de man is? Je kunt je de maatschappelijke en politieke druk levendig voorstellen. Haal die vaccins uit de vriezer en geef zoveel mogelijk ouderen in elk geval één prik om de druk op de zorg te verlichten, zal het klinken. Het vaccin van Pfizer geeft vanaf tien dagen na de eerste prik al een bescherming van ruim 50 procent. Bij Moderna, een vaccin waarvan we er in de eerste maanden veel minder binnenkrijgen, lijkt dat percentage zelfs nog hoger.

Dus wat te doen: stapje voor stapje mensen zo volledig mogelijk beschermen volgens het voorgeschreven protocol? Of zoveel mogelijk mensen de eerste prik geven en de tweede prik uitstellen?

Switch gemaakt

In het Verenigd Koninkrijk, waar de Britse variant de druk op het zorgsysteem laat exploderen, hebben ze de switch al gemaakt. De periode tussen de twee prikken is daar zowel bij het vaccin van Pfizer als bij dat van AstraZeneca opgerekt tot liefst twaalf weken. En in de Verenigde Staten zei de aankomende president Joe Biden al dat beschikbare vaccins niet in de vriezer horen te liggen, maar in de arm gespoten moeten worden.

Wat moet Nederland straks doen? Experts zijn verdeeld. Alex Friedrich, arts-microbioloog, hoogleraar aan de Rijksuniversiteit Groningen en OMT-lid, is gezien ‘de epidemiologische situatie waar we inzitten’ voor het oprekken van de tijd tussen de eerste en tweede prik bij ouderen en kwetsbaren die het vaccin van Pfizer of Moderna krijgen. “We kunnen de mensen later ook nog serologisch testen en wie te weinig beschermd blijkt, alsnog een derde keer een vaccinatie geven wanneer er voldoende vaccins beschikbaar zijn.”

“Je moet het scenario gewoon in een modelletje stoppen en uitrekenen hoeveel je ermee wint,” zegt viroloog Ab Osterhaus. “De risico’s van het uitstellen van een tweede prik zijn niet heel groot. En bij sommige vaccins is de uiteindelijke bescherming juist nog beter als je die prik later geeft.”

Minder gecharmeerd

De helft van de twaalf geraadpleegde experts is veel minder gecharmeerd van het plan. Zij pleiten ervoor om het vaccin toe te dienen, zoals het door farmaceuten is getest. Dus met een tussenpoos van drie weken bij Pfizer, en vier weken bij Moderna. “Langere tussenpozen zijn niet getest, en het is onduidelijk wat dit voor het effectiviteitspercentage betekent,” zegt Marjolein Kikkert, moleculair viroloog aan het Leiden University Medical Center (LUMC). “Er zullen meer mensen half immuun rondlopen. Dat is een situatie waarbij het virus meer gelegenheid tot muteren heeft.”

Voor het risico op zo’n nieuwe virusvariant is ook Peter Rottier, emeritus hoogleraar virologie en virusziekten aan de Universiteit Utrecht, bang. Er zou zelfs een variant kunnen ontstaan waartegen de huidige vaccins niet werken, waarschuwt hij.

Andere bezwaren van geraadpleegde kenners: dreigende logistieke chaos en het risico dat mensen bij een langere tussenpoos niet meer terugkomen voor een tweede prik.

Advies Gezondheidsraad

De Gezondheidsraad en het OMT brengen volgende week een advies uit over de kwestie. Wereldgezondheidsorganisatie WHO liet eerder weten het oprekken van de termijn tussen de eerste en tweede prik naar zes weken nog acceptabel te vinden. Farmaceut Pfizer is zelf geen voorstander van het later uitdelen van de tweede inenting.

Minister Hugo de Jonge hintte er woensdag in de Tweede Kamer al wel op dat de tijd tussen de twee prikken met het AstraZeneca-vaccin, mits dat eind januari wordt goedgekeurd, kan worden opgerekt tot twaalf weken. Maar dat vaccin is vooral bestemd voor mensen onder de zestig, en dus niet voor de oudere doelgroep die grotendeels de ic’s vult.

Wat er met de Pfizer- en Moderna-vaccins moet gebeuren, is ‘een enorm dilemma’, voelt ook Peter Rottier. Eric Snijder, hoogleraar moleculaire virologie aan het LUMC, spreekt van kiezen tussen twee kwaden. “Als het hier zo uit de hand loopt als in Engeland, moet het uitstellen van de tweede prik misschien alsnog overwogen worden.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden