PlusAchtergrond

Mocht Rutte zijn sms’jes wel verwijderen? Vier vragen over het ‘realtime archiveren’ van de premier

In één klap is premier Ruttes allergie voor moderne technologie een politiek probleem. Rutte verwijderde jarenlang zelf de sms’jes uit zijn Nokia 301, zo bleek woensdag. Experts zijn kritisch, donderdag volgt een Kamerdebat.

Niels Klaassen en Wouter Peer
Premier Mark Rutte met zijn oude telefoon. Beeld Laurens van Putten/ANP
Premier Mark Rutte met zijn oude telefoon.Beeld Laurens van Putten/ANP

Hij zal heus weleens een fout maken, zei premier Mark Rutte woensdag in de hal van zijn ministerie van Algemene Zaken. Maar verder moeten publiek, pers en parlement er maar op vertrouwen dat de premier zelf precies weet welk sms-bericht relevant is voor het archief. Die bleven bewaard. De rest verwijderde hij persoonlijk. “Ik heb nog nooit bewust iets achtergehouden.”

1. Wat is er precies aan de hand?

Tot vorige week donderdag hield premier Mark Rutte zijn berichtenarchief uiterst compact. Zijn Nokia werd ‘ontzettend traag’ van alle berichten, dus verwijderde hij zelf vrijwel meteen sms’jes die irrelevant waren. Inhoudelijk belangrijke berichten stuurde hij door naar ambtenaren, of ‘belde hij door’, als ze meer dan de 160 tekens bevatten die één sms lang is.

Ruttes stringente persoonlijke archiefbeleid kwam aan het licht in een rechtszaak tussen de Volkskrant en het ministerie van Algemene Zaken. De krant wilde weten waarom er niet meer berichten gedeeld werden na een verzoek op basis van de Wet openbaarheid bestuur (Wob). Zo ontbrak een sms’je dat de Amsterdamse burgemeester Femke Halsema stuurde naar Rutte. Eerder bleek al een berichtje van Unilever-topman Paul Polman verdwenen.

Een verklaring heeft de premier niet, maar tijdens de rechtszitting vertelde de landsadvocaat namens het ministerie dat Rutte aan ‘realtime archivering’ doet – ofwel direct na ontvangst – en dat alles ‘volgens de richtlijnen’ gebeurt: ‘Ik zou willen dat meer bestuurders het zo zouden doen,’ zei de advocaat namens de regering.

2. Kan Ruttes uitleg technisch kloppen?

Volgens de landsadvocaat bood Ruttes Nokia slechts ruimte voor twintig binnenkomende berichten, waarna hij vaak genoodzaakt was om een grote schoonmaak te houden. Zelf zegt Rutte dat zijn telefoon na ‘duizenden berichtjes’ onhandelbaar werd. “En bij verzonden berichten is het onhandig omdat je scherm dan helemaal volloopt, onoverzichtelijk.”

Miljoenen Nederlanders gingen hem voor, maar sinds vorige week appt ook Rutte met een smartphone. Voor die tijd stuurde hij berichten met zijn Nokia 301 uit het jaar 2013, bevestigt de Rijksvoorlichtingsdienst (RVD) per, jawel, sms. Die telefoon heeft 64 MB aan opslagruimte, ruimschoots genoeg om meer dan twintig sms’jes op te slaan, zou je denken. 5500 sms-berichten nemen samen namelijk slechts 1 MB ruimte in. Een verklaring kan zijn dat Rutte de sms’jes heeft opgeslagen op zijn simkaart, die hebben niet zo’n groot geheugen.

3. Houdt Rutte zich wel aan de regels?

Rutte zelf zegt dat hij handelt volgens ‘de richtlijnen van het ministerie van Binnenlandse Zaken’. Die schrijven voor dat bewindspersonen alle mogelijk relevante berichten bewaren, en dat oordeel is toch vooral aan de bewindspersoon zelf, benadrukte het ministerie in een reactie. Maar experts zijn kritisch over Ruttes omgang met de archiefregels en de boekhouding daarachter.

Zo vindt hoogleraar staatsrecht Wim Voermans (Universiteit Leiden) dat Rutte handelt in strijd met de ‘letter en geest’ van de Archiefwet uit 1995. Daarin staat dat gegevens ‘in goede, geordende en toegankelijke staat’ bewaard moeten worden.

“Dat is simpelweg niet gebeurd bij het sms’je van Halsema,” zegt Voermans. “Dan voldoe je niet aan de zorgplicht in de Archiefwet. Je ontkomt niet aan het verwijt dat een slager zijn eigen vlees keurt, omdat bewindspersonen en ambtenaren in de regel zelf mogen bepalen of berichten of mails gearchiveerd moeten worden.”

Maar er zijn redenen om te twijfelen aan Ruttes omgang met deze richtlijnen, vindt Voermans. “Het sms’je dat Unilever-topman Polman stuurde was eerder al zoek. Zeker een premier die eerder claimde dat zijn geheugen niet feilloos is, zou betere techniek moeten gebruiken dan zo’n Nokia met tal van beperkingen. Hij rijdt in een oude Saab, maar daarvan verwachten we ook dat er gordels in zitten en dat de remmen werken. De techniek moet deugen en werkbaar zijn.”

Wob-expert Roger Vleugels meldt dat Rutte in principe niet de fout in is gegaan door zelf te bepalen welke sms’jes hij bewaarde: “De houder van het toestel maakt zelf de selectie.” Toch denkt hij dat de premier niet smetteloos heeft gehandeld. “De minister-president meldt dat hij bij lange berichten de inhoud doorbelde naar ambtenaren, omdat zijn telefoon het niet kon doorsturen. Deze berichten zijn daarna gewoon verwijderd, en nooit als sms gearchiveerd. Dat is wel in strijd met de wet.”

4. Is hiermee de kous af?

Nee. Partijen in de Tweede Kamer eisen meer uitleg, er komt nog een brief met extra informatie naar het parlement, donderdag volgt dan een Kamerdebat. “Het handelen van machthebbers moet transparant en controleerbaar zijn,” meldde PvdA-leider Attje Kuiken. “Door jarenlang zijn correspondentie te vernietigen heeft Rutte zichzelf oncontroleerbaar gemaakt. Dat is kwalijk en ondermijnt de democratie.” GroenLinks-leider Jesse Klaver stelt dat Rutte ‘krampachtig probeert openheid te voorkomen’.

De premier is bereid mee te werken aan extra informatieverzoeken rond zijn sms- en archiefbeleid. Maar het is lastig discussiëren over het al dan niet terecht wissen van sms’jes als die sms’jes er niet meer zijn, zullen ook de Kamerleden in het debat moeten constateren.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden