PlusInterview

Minister van Defensie: ‘We vinden onze vrijheid allemaal zo gewóón’

De krijgsmacht van de toekomst heeft niet alleen Jan Soldaat nodig, maar stuurt ook ict’ers op missie. Daar hangt wel een gigantisch prijskaartje aan vast. ‘In Nederland heerst een enorme argeloosheid,’ aldus Ank Bijleveld, minister van Defensie.

Ank Bijleveld, minister van Defensie, op het Binnenhof.Beeld ANP

Zoals James Bond door Q werd voorzien van een balpengranaat, bomhorloge en aktetas gevuld met traangas en werpmes, wil Ank Bijleveld haar militairen ook met hightech snufjes op pad sturen. De minister van Defensie noemt in haar Defensievisie ‘miniatuurwapens’ die in het gevecht van de toekomst een grotere rol gaan spelen. “De ontwikkelingen gaan heel snel. We hebben nu al van die hele kleine dronetjes.” Ze houdt haar duim en wijsvinger een paar centimeter uit elkaar. “Zó groot.”

Een luciferdoosje.

Ank Bijleveld: “Zoiets, al kost deze wel zo’n 35.000 euro. In die Black Hornet zitten beweegbare camera’s die gebruikt kunnen worden voor verkenningsvluchten. We hebben ook grotere drones. Met die Reapers kunnen we hier, vanuit Leeuwarden, zien wat er boven Irak gebeurt. Dat is misschien ook de toekomst: dat we steeds meer vanachter de computer vechten. Maar wat mij betreft is het altijd een mens die op de knop drukt.”                 

Bijleveld presenteerde donderdag haar Defensievisie. Een doorkijkje naar de krijgsmacht anno 2035, die dan slimmer, flexibeler en ‘technologisch hoogwaardig’ moet zijn. Komende kabinetten moeten daarvoor ruim 10 miljard euro extra uit gaan trekken. Per jaar.

Ank Bijleveld: 'In de Black Hornet zitten beweegbare camera’s die gebruikt kunnen worden voor verkenningsvluchten.'Beeld Bloomberg via Getty Images

De visie is nodig, stelt de CDA-bewindsvrouw, omdat de dreigingen die op Nederland afkomen toenemen, onzekerder en complexer worden. Een pandemie wordt al jaren opgenomen in dreigingsanalyses, stelt Bijleveld. “Maar je weet nooit wannéér die komt.” Maar die dreiging zit ook in cyberspionage of kwaadaardige software die vitale systemen in ziekenhuizen en de Rotterdamse haven plat kan leggen.

2035 is over vijftien jaar. Dat is maar een korte tijd.

“Het is niet zó lang, maar wel langer dan wij bij Defensie ooit vooruit hebben gekeken.”

In het voorwoord noemt u het ‘opmerkelijk’ dat vrijheid voor Nederlanders zo vanzelfsprekend is. Waarom stoort u dat zo?

“Dat voorwoord heb ik zélf geschreven. Ik vind het verbazingwekkend dat Nederland zich weinig van dreigingen bewust is. Als je kijkt wat er gebeurt in de wereld: een reële Russische dreiging, nepnieuws, beïnvloeding van verkiezingen, cyberaanvallen, WhatsApp-fraude. Mensen zijn zich er niet altijd van bewust dat ze ook op een andere manier bestolen kunnen worden dan wanneer ik, als zakkenroller, jullie portemonnees pik. Meestal zal er een boef achter zitten, maar soms ook een land dat onze democratie wil ondermijnen. In Nederland heerst een enorme argeloosheid. We vinden het allemaal zo gewóón.”

Noemt u eens een voorbeeld.

“Het argeloze gebruik van mobiele telefoons. Terwijl we weten dat Rusland en China ons via die mobieltjes proberen te bespioneren, dus dat je bij belangrijke vergaderingen die niet naast je neer moet leggen. Ik doe dat ook niet. Bij de Navo, als we een paar dagen vergaderen, mag niemand een telefoon bij zich hebben. Daar gaat alles met briefjes die adjudanten brengen. Ik vind dat ook wel rustig, dan word je niet afgeleid door allerlei berichtjes. Maar het gaat ook om onze kennis. Wij zijn zo’n open land, we laten tientallen Chinese studenten hier studeren. Die komen van de Chinese defensieacademie en komen dan hier kernfysica of lucht- en ruimtevaarttechniek studeren. Na hun studie gaan ze met onze gegevens weer vrolijk aan het werk op de Chinese defensieacademie. Dan denk ik: ja, hállo!”

U zit in het kabinet. Moet de minister van Onderwijs die studenten screenen?

“Ja, ik denk dat je dat moet doen. Dat kan ook betekenen dat je studenten weigert. We moeten véél waakzamer zijn. We moeten veel beter nadenken over wat we willen met onze kennis. Voor een deel is spionage niet te ondervangen – wij gebruiken het zelf ook – maar wij willen gewoon niet dat onze informatie bij de defensieacademie in China terechtkomt.”        

In het jaar dat Nederland 75 jaar na de bevrijding vierde, gaf Bijleveld – tot corona uitbrak – les op scholen. Weten jullie wie jullie woonplaats heeft bevrijd? vroeg ze dan aan de ‘jongens en meisjes’. Ze noemde dan haar eigen woonplaats als voorbeeld: het Twentse Goor werd niet bevrijd door de Amerikanen, Britten of Canadezen, maar door de Polen. Of ze vroeg: wie heeft er oorlog meegemaakt? In Amsterdam stond een Syrische jongen op, vertelt ze. “Zijn klasgenoten hadden géén idee. Toen vroeg ik of ze wel eens naar Turkije op vakantie zijn geweest. De meesten wel. Als ze dan horen dat Syrië een buurland van Turkije is, is Syrië ineens helemaal niet zo ver weg meer. Het gevaar is altijd dichtbij. Maar wij zien het niet.”

Ziet u cyberdreigingen als de grootste bedreiging voor onze veiligheid?

“Dat denk ik wel ja. De cyberoorlog is al dagelijks aan de gang. Onzichtbaar, maar het is er wel. Er is nu ook zo veel mogelijk.”

Vreest u het moment dat er een oorlog uitbreekt om een deep fake, een gemanipuleerd filmpje waarin het lijkt alsof iemand iets zegt wat diegene in werkelijkheid nooit heeft gezegd?

“Dat is te vrezen, ja. De methodieken worden steeds beter. Het is een vorm van manipulatie die ik veroordeel en tot een ontwrichting van de samenleving kan leiden. Kijk, ik kon nog zien dat het niet Ruud Lubbers was die De minuut van Ruud deed, maar André van Duin. Maar dit is heel moeilijk te weerleggen. Mensen hebben het immers met hun eigen ogen gezien. Mijn Litouwse collega heeft daarmee te maken gehad, al was dat nog nét geen deep fake. Via sociale media verspreidt het zich heel snel.”

Hoe kunnen we ons beter wapenen?

“We hebben ook een ander type soldaat nodig, ict’ers, maar ook analisten. De F-35-straaljagers die we hebben, dat zijn informatiestofzuigers. Maar aan dat opzuigen alleen heb je niks. Je moet die informatie kunnen filteren, kunnen analyseren. Daar zijn we al heel goed in. En we hebben meer hoogtechnologisch personeel nodig.”

Het woord ‘mens’ komt in de Defensievisie 91 keer voor. Tegelijkertijd kampt u met een tekort aan mensen en wordt dat een structureel probleem omdat de beroepsbevolking krimpt. Er zwemmen minder vissen in de vijver waarin u vist.

“Er zijn minder jongeren, dus we moeten slimmer werven. Misschien zelf ook opleiden. Daar hoort ook een fatsoenlijke beloning bij – ons loongebouw is heel oud – maar vooral aantrekkelijk werk. We willen de beste mensen behouden en de beste mensen aantrekken.”

In uw visie staat dat Defensie niet is toegerust om ons Koninkrijk te beschermen tegen toekomstige en sommige huidige dreigingen.

“Zelfstandig kunnen we onszelf sowieso niet verdedigen. Als de Russen binnen zouden vallen, hebben we het bondgenootschap van de Navo echt nodig. Altijd.”

U noemt de Navo de ‘hoeksteen’ van ons veiligheidsbeleid. Tegelijkertijd zijn er spanningen met de VS, met Turkije. Dat wringt.

“We zullen de Navo nodig hebben. We kunnen niet zonder het grote Amerikaanse en Britse leger. Maar we moeten ook in Europa beter gaan samenwerken – al die legers samen hebben óók een grote slagkracht. Durven te spreken over een verdeling van taken. Dat is echt nieuw.”

Een Europees leger?

“Nee. Maar we moeten wel het gesprek aangaan, bijvoorbeeld over het gelijktrekken van standaarden. In Europa werken de verschillende nationale legers met heel veel soorten radio’s. We kunnen niet eens met elkaar communiceren. Terwijl we sámen moeten zorgen voor de veiligheid van ons grondgebied. Mijn Amerikaanse collega vindt dat ook gek.”   

U wilt minder vaak ‘nee’ verkopen als Nederland bij internationale missies om hulp wordt gevraagd. In Mali vertrokken we in 2019 nog omdat de krijgsmacht het niet meer aankon.

“Dat was de landmacht ja. Die moest herstellen. In Mali zaten we ook met een grote groep. Je kunt ook denken aan kleinere eenheden, die ‘inklikbaar’ in groter, internationaal verband op pad kunnen gaan. Hoe dan ook is het militair advies altijd leidend: als zij ‘nee’ zeggen, doen we het niet.”

De vijand wordt sterker, stelt de Defensievisie, die is al met een inhaalslag bezig. Heeft Nederland de boot gemist?

“Nee, maar we moeten wel echt nú bijsturen.”

Hoeveel kost dat?

“Als je alles wilt doen uit deze visie, kost dat per jaar tussen de 13 en 17 miljard euro extra. Meer dan een verdubbeling van onze begroting dus. Dat hebben we helemaal laten doorrekenen, dat wilde de Tweede Kamer ook. Europese samenwerking en het halen van de Navo-norm van 2 procent van ons bruto binnenlands product (bbp) halen kost alleen al tussen de 6,5 en 8 miljard euro extra.”

Is dat bedrag niet totaal onrealistisch? Geen kabinet gaat dat uittrekken.

“Dit kabinet heeft eerste stap gezet naar herstel. Het is nu aan volgende kabinetten verdere stappen te zetten om de defensieorganisatie te herstellen, vernieuwen en versterken. Voor ons is nu wel duidelijk dat daar dan een budget tegenover moet staan. Op dit moment kunnen wij niet voldoen aan de afspraken die in nationaal en internationaal verband zijn gemaakt. Maar ongeacht het budget gaan we anders werken en de maatregelen uitvoeren. Dat is een kwestie van goed organiseren.”

U komt een halfjaar voor de verkiezingen met de Defensievisie. Gaat ie in het volgende kabinet weer in de prullenbak in?

“Deze visie wordt gedragen door de hele defensieorganisatie, alle commandanten zijn erbij betrokken. We móeten anders gaan werken als we op de huidige dreigingen willen acteren – ongeacht of ík straks nog op deze plek zit.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden