PlusAchtergrond

Minister Staghouwer stapt op: hij zat al in blessuretijd en verbetering zat er niet in

Minister Henk Staghouwer (Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit) gaf maandag een toelichting op de brief die hij naar de Tweede Kamer heeft gestuurd over het Nederlandse mestbeleid.  Beeld Robin Utrecht/ANP
Minister Henk Staghouwer (Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit) gaf maandag een toelichting op de brief die hij naar de Tweede Kamer heeft gestuurd over het Nederlandse mestbeleid.Beeld Robin Utrecht/ANP

De stikstofcrisis sloeg al diepe wonden in de verhouding tussen boer en politiek. Maar ook binnen Rutte IV rommelde het: de positie van minister Henk Staghouwer (Landbouw) stond al langer onder druk. Maandag diende hij zijn ontslag in.

Tobias den Hartog

Hij stond al langer onder ‘verscherpt toezicht’ en trok dit weekeinde de conclusie die anderen in de Tweede Kamer al eerder trokken: Henk Staghouwer is niet de juiste man op de juiste plek.

Dus wandelde de ChristenUnieminister maandagavond naar de lobby van het ministerie van Landbouw om te zeggen dat hij niet langer ‘de juiste persoon’ voor de ‘klus’ was, die van het bepalen van landbouwbeleid en een weg vinden uit het stikstofdossier.

Al in juni de wanhoop nabij

Eigenlijk opereerde hij al in blessuretijd, want de Tweede Kamer was in juni al de wanhoop nabij. Sinds het kabinet de uitwerking van de stikstofplannen presenteerde, strompelde Staghouwer er als het ware achteraan. De reductie van stikstof was duidelijk gecommuniceerd, de harde boodschap overgebracht. Het was echter aan de CU-bewindsman om de boeren ook perspectief te bieden, maar dat kreeg hij zelfs in een twaalf uur durend debat niet voor elkaar.

Een volledige Tweede Kamer, ook zijn coalitiegenoten, stelden een ultimatum: voor Prinsjesdag moest hij met uitgewerkte voorbeelden komen van ‘toekomstvaste agrarische bedrijfsplannen’. Een ‘richtinggevende’ brief, met de rode lijn: waar gaan we heen met de boerensector?

Toen vorige week al bleek dat het Staghouwer niet ging lukken, waren Kamerleden niet verbaasd. Ze lispelden van de brekebeen van het kabinet, en dat op een verhit dossier. Het chagrijn hierover in het voorjaar, de zomer, en het gebrek aan verbetering moeten ook Staghouwer tot die vaststelling hebben gebracht.

Grote uitdagingen

Maandagmiddag presenteerde Staghouwer nog een akkoord met Brussel over de mestregels voor Nederlandse boeren. Die verliezen hun privilege dat ze meer mest mogen uitrijden, maar na onderhandelingen met Brussel wist Staghouwer maandag met enige tevredenheid te melden dat dit wel in stapjes wordt afgebouwd. En dat er 130 miljoen wordt uitgetrokken om de schade voor boerenbedrijven te beperken.

De minister repte met geen woord over zijn vertrek dat uren erna zou komen. Het lijkt een slotakkoord te zijn geweest. Volgens ChristenUnieleider Gert-Jan Segers had Staghouwer hem dit weekend gemeld dat het ‘voor hem nu hier stopt’. Segers roemt Staghouwers ‘eerlijkheid’ dat hij niet ‘de aangewezen man is’ om ‘de grote uitdagingen waar de landbouw voor staat, aan te gaan’. Die woorden kenmerken Staghouwer, vindt Segers. “Henk zat hier nooit voor zichzelf, maar altijd voor de zaak.”

Roer om

Landbouw is toch al niet de makkelijkste portefeuille. Al Staghouwers voorgangers hadden het moeilijk – van Gerrit Braks tot Jozias van Aarsten, van Laurens Jan Brinkhorst tot Hajo Apotheker. Het is altijd laveren tussen boerenlobby en milieuorganisaties, maar juist dat bleek Staghouwer niet te beheersen: in communicatie blonk hij geen moment uit.

Bovendien krijgt hij de rekening gepresenteerd van het feit dat voor het eerst in decennia het roer ook echt om gaat in het landbouwbeleid. Het is een niet te onderschatten opdracht.

Zo loopt het kabinet-Rutte IV voor het eerst personele averij op, in het stikstofdossier. Ook de positie van Christianne van der Wal (Stikstof, VVD) staat onder druk. Door haar standvastigheid lijkt ze steun te hebben in de ministersploeg, in tegenstelling tot Staghouwer.

Zijn opdracht – en hoofdpijndossier – komt voorlopig op het bordje van ChristenUnieminister Carola Schouten. Zij is nu verantwoordelijk voor armoedebeleid, maar was eerder minister van Landbouw. Daarmee is tijd gekocht, want van haar zal niet een-twee-drie een landbouwvisie worden geëist nu ze net zit. Het probleem is allerminst weg.

Reacties: ‘waardering, maar vertrek onvermijdelijk’

Henk Staghouwer is de eerste bewindsman van het vierde kabinet- Rutte die opstapt. De premier zei gisteren ‘veel waardering te hebben voor het werk dat Henk Staghouwer heeft verzet’ als minister van Landbouw. De oppositie zag geen ander lot voor Staghouwer weggelegd. Caroline van der Plas (BBB) noemt het aftreden onvermijdelijk. Ze vindt het ‘heel vervelend’ voor Staghouwer zelf, ‘maar als minister van Landbouw was hij totaal niet geschikt’.

PvdA en GroenLinks willen dat Rutte vandaag in de Kamer opheldering geeft over wat dit betekent voor de landbouwtransitie en het perspectief voor boeren.

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden