Nieuws

Minister Adema diep door het stof: ‘Sorry’ tegen ‘alle boeren’

De nieuwbakken Landbouwminister Piet Adema gaat diep door het stof in de Tweede Kamer. Hij biedt zijn ‘excuses’ aan, gericht aan de Kamer en ‘vooral aan de boeren’. Dat doet hij omdat hij verzuimde de Kamer te verwittigen over een brief waarin hij door Brussel op de vingers werd getikt.

Marcia Nieuwenhuis
Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit Piet Adema. Beeld ANP
Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit Piet Adema.Beeld ANP

De als laatste tot dit kabinet toegetreden minister zegt in het debat op woensdag herhaaldelijk sorry: “Ik bied daarvoor de Kamer en vooral ook de boeren excuses aan.” De ChristenUnie-bewindsman neemt alle verantwoordelijkheid op zich. “De minister is verantwoordelijk, dat is nooit een ambtenaar.”

De PVV kondigt al bij aanvang van het debat een motie van wantrouwen tegen de landbouwminister aan. PVV-Kamerlid Alexander Kops verwijt de ChristenUnie-bewindsman ‘liegen en bedriegen’. De Tweede Kamer wordt volgens hem structureel te laat geïnformeerd: “Niet wanneer er stront aan de knikker is, maar pas wanneer die stront aan de knikker niet langer onder de pet gehouden kan worden, worden wij geïnformeerd.”

Wat de Kamerleden steekt is dat de minister in december in een debat de suggestie wekte dat het Nederlandse stikstofbeleid stand zou houden. Maar op datzelfde moment lag er al een gepeperde brief uit Brussel waarin de Eurocommissaris waarschuwt het Nederlandse uitstelgedrag niet langer te pikken.

“Hoe kan het nou dat zo’n mega-belangrijke brief niet onder de ogen van de minister is gekomen?” vraagt PvdA-Kamerlid Joris Thijssen zich hardop af. “Dit beschadigt het vertrouwen in het bestuur van Nederland.”

Ook de VVD ‘baalt’ volgens Kamerlid Thom van Campen van de gang van zaken. “Stel je voor dat je je pootgoed al in hebt gezaaid en de boekhouding rond hebt en dan worden alsnog de spelregels veranderd,” beschrijft hij de misère waar boeren mee werden geconfronteerd. Hij wil dat boeren gecompenseerd worden voor de economische schade die zij daardoor lijden.

De Landbouwminister wilde boeren langer de tijd geven om aan Brusselse eisen te voldoen, maar de Eurocommissaris was het hier niet mee eens en dreigde het voorkeursbeleid dat Nederland heeft helemaal in te trekken. Daarop besloot de minister alsnog toe te zeggen dat vanaf 1 maart randen langs percelen niet meer bemest mogen worden.

Verschillende Kamerleden verwijten de nieuwbakken ChristenUnie-bewindsman daarom dat hij ‘wéér een geitenpaadje kiest’. Want waar Brussel nog zo zei dat Nederland per 1 januari aan de voorwaarden moet voldoen voor het uitrijden van meer mest dan andere landen in Europa, zegt de Landbouwminister toe dit pas te doen vanaf 1 maart.

Doldwaze mestdagen

Boeren mogen vanaf 16 februari drijfmest uitrijden, zo blijkt uit gegevens van de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO). Dit betekent dat er dan nog dertien dagen overblijven tot 1 maart waarop boeren alsnog de randen van hun percelen kunnen bemesten. Dit is tegen het zere been van onder andere GroenLinks en D66, die hierover opheldering eisen.

D66-Kamerlid Tjeerd de Groot: “Door pas op 1 maart te voldoen aan de eisen vanuit Brussel en niet al op 1 januari zoals van ons wordt gevraagd, blijven er nog twee weken over waarin boeren maximaal mest kunnen gaan uitrijden. Het lijken wel de dertien doldwaze mestdagen.” Hij vreest dat de Landbouwminister hiermee ‘wéér een geitenpaadje kiest’. “En de commissie, die ziet dit ook.”

Ook GroenLinks-Kamerlid Laura Bromet ziet dit niet zitten. “Het is mij al langer duidelijk dat Brussel geen geduld meer heeft. Elke keer zoekt Nederland wéér de grenzen op, terwijl nu nog maar 0 procent van de Nederlandse wateren voldoet aan de nieuwe regels voor waterkwaliteit die in 2027 ingaan.”

Vanaf 2026 zijn de regels in Nederland gelijk aan die in andere EU-landen. Volgens de GroenLinks-politica blijkt nu ‘jaar op jaar’ dat Nederland ‘geen vooruitgang boekt bij het schoner laten worden van het oppervlaktewater’. “Een van de vervuilers daarbij zijn meststoffen, dus het is wel logisch dat Brussel zegt: we zijn klaar met die uitzondering.”

Blijft uitzondering wel?

De Tweede Kamer is er niet gerust op dat voor Nederlandse boeren de komende jaren nog een uitzondering geldt op de Europese mestregels. Landbouwminister Piet Adema kondigde vorige week extra maatregelen aan om deze zogeheten derogatie te redden, nadat hij in december door Brussel hard op de vingers werd getikt omdat Nederland zich niet aan de voorwaarden hield.

Nederlandse boeren mogen al jaren meer mest uitrijden dan collega’s in andere EU-lidstaten, op voorwaarde dat de waterkwaliteit voldoende zou worden beschermd. In september werd bekend dat aan die uitzonderingspositie in 2026 een einde komt. Er werd een geleidelijke afbouw afgesproken, maar dan moest Nederland wel al dit jaar maatregelen treffen om watervervuiling te beperken.

Op aandringen van een Kamermeerderheid koos Adema ervoor een aantal van die maatregelen een jaar uit te stellen, omdat veel boeren in september al verplichtingen waren aangegaan voor het winterseizoen. Maar de Europese Commissie liet al op 20 december weten dat de deal dan van de baan zou zijn. Die informatie deelde Adema vervolgens niet met de Kamer.

Adema probeerde zijn fout te herstellen en kondigde vorige week aan dat de door Brussel geëiste maatregelen per 1 maart alsnog worden ingevoerd. D66-Kamerlid Tjeerd de Groot en VVD-Kamerlid Thom van Campen zijn er niet gerust op dat daarmee de derogatie is gered: “Hoe weten we zeker dat boeren de komende jaren nog kunnen rekenen op de derogatie?” vraagt Van Campen.

‘De penarie’

PvdA’er Joris Thijssen oppert om het zekere voor het onzekere te nemen en alsnog voor de strengst denkbare variant te kiezen. Hij vreest dat de Europese Commissie alsnog eist dat de regels al per 1 februari ingaan, of zelfs met terugwerkende kracht tot 1 januari. “Dan zitten boeren weer in de penarie.”

Verschillende Kamerleden lieten eerder deze week al weten dat zij vrezen dat het landbouwakkoord hiermee ook in gevaar komt. Bewindsman Adema hoopt binnen enkele maanden het langverwachte landbouwakkoord te sluiten. Daarvoor heeft hij de steun van de boeren hard nodig. Maar nu die minder mest mogen uitrijden dan Adema beloofde, worden zij op kosten gejaagd en loopt hun vertrouwen in de overheid een nieuwe deuk op.

Verschillende Kamerleden vrezen daarom dat het landbouwakkoord door de onhandige actie in gevaar komt. “De minister is beschadigd geraakt door de Tweede Kamer niet te informeren,” concludeert GroenLinks-Kamerlid Laura Bromet. “Het precaire landbouwakkoord staat hiermee onder druk.”

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden