PlusNieuws

Miljoenen huishoudens hebben een probleem door duurder leven: ‘Fors schrappen’

We merken het aan de pomp, in de supermarkt en aan de maandelijkse energierekening. In korte tijd zijn de kosten van het dagelijkse leven enorm opgelopen. Steeds meer groepen Nederlanders raken daardoor in problemen, ook mensen met een behoorlijk inkomen.

David Bremmer
Sinds augustus zijn de kosten van 55 basisproducten bij de boodschappen met ruim 11 procent gestegen. Beeld ANP
Sinds augustus zijn de kosten van 55 basisproducten bij de boodschappen met ruim 11 procent gestegen.Beeld ANP

Voor Anna Beek uit Veldhoven is het elke maand een uitdaging om rond te komen. “Alleen door zeer sober te leven en in te teren op mijn spaargeld red ik het,” vertelt de 61-jarige Brabantse. Tot een half jaar terug werkte ze in een slagerij, toen belandde ze in de ziektewet. “Mijn loon was al niet hoog en nu ontvang ik slechts 70 procent daarvan, zo’n 1100 euro per maand. Bijstandsniveau. Met de flink gestegen prijzen is dat nauwelijks te doen.”

Ze zegt vrijwel alles te laten. “Ik kijk goed naar de aanbiedingen in de supermarkt en kook voor meerdere dagen. Voor een paar euro kun je gelukkig heel fatsoenlijk koken. Abonnementen heb ik niet en de auto laat ik staan, hoewel ik een groot autoliefhebber ben.”

En dan heeft Beek nog mazzel met de energierekening, momenteel voor velen de grootste zorg. “Mijn tarieven heb ik toevallig vorig jaar tot 2025 vastgezet.” Ze wil niet zielig gevonden worden, maar noemt haar situatie gecompliceerd “Hoewel ik veel mensen ken, raak je snel in een isolement. Mijn twee kleinkinderen trakteren op een dagje uit gaat ook niet.”

De prijzen voor brandstof zijn, ondanks de accijnsverlagingen, nog steeds torenhoog. Beeld ANP
De prijzen voor brandstof zijn, ondanks de accijnsverlagingen, nog steeds torenhoog.Beeld ANP

Paniektelefoontjes

Budgetcoach Lisa Verdegaal uit Amsterdam herkent het verhaal van Beek maar al te goed. “Tegenwoordig ontvang ik regelmatig paniektelefoontjes van mensen over het dure leven. Ze werken keihard, maar zitten net boven de toeslagengrens. Dan loopt het jaarcontract van hun energiebedrijf af en horen ze dat hun energiekosten 200 euro in de maand stijgen.”

Een blik op de recentste cijfers van het Centraal Bureau voor Statistiek (CBS) laat zien dat het leven bijna 10 procent duurder is dan een jaar terug. Volgens Peter Hein van Mulligen, hoofdeconoom van het CBS, is zo’n toename uitzonderlijk. “April 1976 is de laatste keer dat we met een inflatie van 10 procent kampten. Sindsdien stegen de prijzen altijd beperkt, zeker sinds de introductie van de euro in 2002.”

Tot nu dus. Doordat Europa, de VS en Azië na de coronacrisis verrassend snel uit het economische dal kropen, is er een wereldwijd tekort aan energie en grondstoffen ontstaan. De prijzen voor gas en licht gingen door de grote vraag sinds afgelopen zomer door het dak. De oorlog in Oekraïne deed de rest.

Beroofd

In maart waren gas en licht ruim 2,5 keer duurder dan een jaar eerder. Betaalde een gemiddeld gezin van vier personen vorig jaar nog circa 2000 euro per jaar voor energie, inclusief belastingen, nu is 4000 euro of ver daarboven geen uitzondering.

De dure energie is eveneens zichtbaar aan de pomp. Na jaren van betrekkelijk goedkope benzine, doorbrak de adviesprijs van Euro95/E10 dit najaar de magische grens van 2 euro per liter. In maart kostte een liter langs de snelweg zelfs meer dan 2,50 euro, waarna het kabinet prompt de accijnzen verlaagde. De peperdure brandstof zorgde voor geïrriteerde gesprekken én grappen bij tankstations. “De pomp is de enige plek waar je beroofd wordt, terwijl je een pistool in de hand houdt.”

Kunnen veel mensen nog zonder auto, naar de supermarkt moeten we allemaal. Marktonderzoeker GfK vult maandelijks een winkelwagentje met 55 basisproducten: van appels, gehakt, melk, koffie, brood, hagelslag en kaas tot tandpasta. Bedroeg de kassabon afgelopen augustus precies 100 euro, deze maand is dat al 111,30 euro. “Een prijsstijging van 11,3 procent dus,” vertelt GfK-directeur retail Norman Buysse. Zo is brood flink duurder, doordat Oekraïne een van de grootste graanexporteurs is. Maar het zorgt er ook voor dat Heineken de bierprijs fors moet verhogen.

Zo’n toename komt aan, zegt hij. Buysse rekent voor dat een doorsnee gezin met twee kinderen jaarlijks 7000 tot 8000 euro aan boodschappen uitgeeft. “Met een dergelijke stijging is een huishouden al snel een kleine 800 euro extra kwijt, ruim 15 euro iedere week.”

De vraag is hoe dergelijke prijsverhogingen zijn op te vangen. Duidelijk is dat Nederlanders proberen te besparen: in de supermarkt kopen we veel meer goedkopere huismerken, ziet GfK. “Hun marktaandeel is afgelopen jaar met 6 procent gestegen,” zegt Buysse.

Goedkope supers als Aldi en Lidl winnen aan terrein. Beeld ANP
Goedkope supers als Aldi en Lidl winnen aan terrein.Beeld ANP

Ook bezoeken Nederlanders vaker verschillende supermarkten, waarbij met name Aldi, Lidl, Dirk en Nettorama terrein winnen. “Lage inkomens deden dat al, maar midden- en hoge inkomens nu ook.” De besparingsdrift gaat ten koste van de slager, groenteboer en de visspeciaalzaak.

Dikke trui

Op energiegebied pogen huishoudens eveneens waar mogelijk de kosten van gas en stroom te drukken. Sommige mensen hebben de verwarming afgelopen winter zelfs helemaal uitgezet en zijn in een dikke trui op de bank gaan zitten. De 56-jarige Rotterdamse Patricia Loemij vertelde er recent over op deze site. Ed Maas uit Oldenzaal kocht voor 260 euro een petroleumkacheltje, zodat hij geen gas hoefde te verstoken.

Toch valt de maandelijkse energienota ook met betrekkelijk eenvoudige maatregelen al behoorlijk te verlagen, zegt Elske Thomassen van de Energiebank Rotterdam. “Zeker qua gasverbruik is veel te winnen. Veel huishoudens hebben de thermostaat standaard op 22 graden staan, maar laten wél de deuren open, omdat dat handig is voor de kinderen of de kat. Dat drijft de energienota enorm op.”

Door slechts in de woonkamer te stoken en deuren te sluiten, kan het energieverbruik met tientjes per maand omlaag. Korter douchen scheelt eveneens een hoop gas. “Veel mensen hebben niet in de gaten hoelang ze het warme water laten stromen. Wie geen half uur maar vijftien minuten doucht, bespaart enorm.”

Het zijn slechts enkele tips die de Energiebank aan lagere inkomens geeft. Ook krijgen inwoners in diverse steden isolatiemateriaal als tochtstrips en radiatorfolie uitgereikt.

Extreme prijsstijgingen

Toch volstaan goedkoper boodschappen doen en slimmer stoken nu niet meer, stelt het Nibud. “De prijsstijgingen zijn zó extreem dat de strategie van ‘alles hetzelfde doen, maar een onsje minder’ niet langer toereikend is,” zegt Gabriëlla Bettonville. “Veel mensen moeten fors in hun uitgaven schrappen. Dat betekent geen tweede vakantie of helemaal geen vakantie meer, abonnementen de deur uit en geen nieuwe meubelen.”

De eenmalige 400 euro energiecompensatie die iedereen dit jaar krijgt, maakt volgens het Nibud het verschil ook niet. Idem dito voor de 800 euro die lage inkomens via de gemeente ontvangen. “Dat zijn heus wel substantiële tegemoetkomingen,” zegt Bettonville. “Als je maandelijkse voorschot echter 200 euro stijgt, ga je nog steeds fors het rood in.” Mensen kunnen bovendien niet naar een goedkope leverancier overstappen. Op vergelijkingssites als Independer.nl en Gaslicht.com zijn nauwelijks aanbiedingen te vinden.

Aanmaningen

Schuldhulpverleners maken zich zorgen. Normaliter zijn er drie bouwstenen die de inkomenspositie van Nederlanders ondergraven, vertelt Marco Florijn, voorzitter van de vereniging van schuldhulpverleners NVVK: energie, zorg en huur. “De zorgkosten en huren stijgen al jaren, energie en boodschappen komen daar nu dus bij.”

De factor dure benzine mag daarbij niet worden onderschat, stelt hij. “Voor mensen die in de zorg werken of in ambulante beroepen komt dat hard aan, zij komen niet meer uit met hun rijkostenvergoeding.”

Het gaat om miljoenen huishoudens, die gevaar lopen. Al voor de gierende inflatie van nu kwamen 2,8 miljoen huishoudens moeilijk rond. De helft bezit risicovolle schulden: ze staan vaak rood en ontvangen regelmatig aanmaningen. Circa 650.000 gezinnen kampen met problematische schulden. Ruim een half miljoen gezinnen zijn ‘energiearm’: ze wonen in een slecht geïsoleerd huis en genieten een laag inkomen.

Volgens Florijn zien schuldhulpverleners steeds vaker niet-minima binnenlopen. “Het betreft mensen die tot anderhalf keer modaal verdienen, op papier prima salarissen dus. Neem kleine zelfstandigen die door de coronacrisis in de problemen zijn geraakt.” De gemeente heeft deze categorie totaal niet in het vizier. “Deze mensen schamen zich en melden zich meestal pas vijf jaar nadat het fout is gegaan bij ons.”

De NVVK pleit voor specifiek overheidsbeleid gericht op inkomens boven het bestaansminimum. “We moeten voorkomen dat zij onze nieuwe doelgroep worden.” Ook willen schuldhulpverleners dat de bijstand en het minimumloon structureel omhooggaan. Florijn: “De bijstand is al jaren niet aangepast.”

Voedselbanken draaien overuren. Beeld Lin Woldendorp
Voedselbanken draaien overuren.Beeld Lin Woldendorp

Voedselbanken

Voor de huidige prijsstijgingen biedt dat geen soelaas, realiseert Florijn zich. Hij vreest voor komende jaren. “Ik wil niet overdramatiseren, maar zie een groot probleem. Voedselbanken draaien overuren, het Rode Kruis deelt tegenwoordig voedselpakketten uit aan flexwerkers, studenten en alleenstaande ouderen die het niet redden. Dat geeft geen fraai beeld van Nederland. Het kabinet geeft nu bovendien te veel geld uit en moet bezuinigen. Komende jaren worden de mogelijkheden niet ruimer.”

Geluk bij een ongeluk is dat de coronacrisis economisch gezien met een sisser is afgelopen, stelt Florijn. “Veel mensen gaven vanwege de lockdowns nauwelijks iets uit en konden een buffer opbouwen. De extra toeloop viel daardoor mee.” Ook qua energiekosten hebben enkele miljoenen Nederlanders voorlopig geluk: zij hebben hun tarieven langjarig vastgezet en zijn nog niet meer gaan betalen.

Bespaarcoach Lisa Verdegaal adviseert mensen een budgetplan te maken. “Door inkomsten en uitgaven naast elkaar te zetten, weet je precies hoeveel je te besteden hebt. Is er te weinig geld voor boodschappen? Dan kun je daarop inspelen.” Volgens Verdegaal geeft een budgetplan overzicht en rust. “Je hoeft je er niet eens tot de komma aan te houden. Maar te veel mensen steken hun kop in het zand en zeggen: we zien het allemaal wel.”

Tip Het Parool via Whatsapp

Heeft u een tip of opmerking voor de redactie? Stuur een bericht naar onze tiplijn.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden