PlusPortretten

MH17-nabestaanden aan het woord: ‘Eindelijk kan ik mijn verhaal doen’

Nabestaanden luisterden in de afgelopen anderhalf jaar naar het Openbaar Ministerie en de advocaten van de vier verdachten tijdens het MH17-strafproces. Vanaf maandag spreken zij zelf de rechtbank toe. ‘Eindelijk kan ik mijn verhaal doen.’

Het MH17-wrak. Beeld AFP
Het MH17-wrak.Beeld AFP

Het MH17-proces staat de komende drie weken in het teken van de slachtoffers van de ramp. Vanaf maandag spreken 91 nabestaanden. De meesten doen dat in de zittingszaal, anderen laten een advocaat een verklaring voorlezen of hebben een videoboodschap opgenomen. De meeste buitenlandse nabestaanden spreken via een videoverbinding vanuit hun woonplaats. Veel van hen zullen spreken over hun overleden familieleden en hun eigen emoties. Ze kiezen ervoor het niet te hebben over de (rol van de) verdachten.

Die verdachten, drie Russen en een Oekraïner, zullen niet aanwezig zijn. Zij zijn nog op geen enkele procesdag komen opdagen. De verwachting is dat het Openbaar Ministerie in november van dit jaar met een strafeis komt.

Vlucht MH17 werd op 17 juli 2014 boven oorlogsgebied in Oost-Oekraïne uit de lucht geschoten. Daarbij kwamen alle 298 inzittenden om het leven. In maart 2020 begon in de rechtbank bij Schiphol het proces tegen de verdachten, die alle vier een rol speelden in de militaire structuur van de pro-Russische rebellen in het gebied. Volgens het OM is het toestel vanaf het grondgebied van de rebellen neergeschoten door een Buk-raket van het Russische leger.

James en Vanessa Rizk met hun ouders Albert en Maree, die omkwamen bij de crash van MH17. Beeld Privebeeld
James en Vanessa Rizk met hun ouders Albert en Maree, die omkwamen bij de crash van MH17.Beeld Privebeeld

‘Elke dag zonder je ouders is moeilijk’

James en Vanessa Rizk uit Sunbury, Australië, verloren hun ouders Albert en Maree bij de MH17-crash. Het echtpaar was op de terugweg van ‘een heerlijke vakantie in Europa’. James was toen 22. Hij spreekt maandag vanuit Australië.

“Het liefst zouden mijn zus en ik naar Amsterdam zijn gevlogen om in de rechtszaal te spreken. Maar omdat Melbourne en omgeving in coronalockdown zitten, is dat niet mogelijk. We spreken daarom via Skype, er is een liveverbinding met de rechtszaal.”

“Ik ben heel dankbaar dat we op deze manier toch over onze ouders kunnen vertellen. Zo kunnen we ook laten merken dat er overal in de wereld leed is vanwege deze crash: de inzittenden van het toestel kwamen overal vandaan.”

“Ik ga een persoonlijk verhaal vertellen over mijn ouders en zal spreken vanuit mijn hart. De crash is zeven jaar geleden, maar elke dag zonder onze ouders is nog steeds moeilijk. Het gaat oké met me, maar ik heb nog ups en downs. Gelukkig hebben we veel familie en vrienden om ons heen.”

“Er is in Australië minder aandacht voor de ramp dan in Nederland. Rond de jaarlijkse herdenking wordt er wel over geschreven, maar er gebeuren momenteel zo veel andere dingen in de wereld.”

“De nabestaanden krijgen vanuit de overheid geregeld updates over het proces tegen de verdachten. Ik volg de rechtszaak niet op de voet, kijk niet naar de livestream. Vanessa en ik hebben elkaar beloofd door te gaan, we willen niet dat dit drama onze levens beheerst. Als je elke zitting van de zaak via de livestream bekijkt, kan het een obsessie worden.”

“Ik ben tegelijkertijd wel heel blij dat er een proces is, zo komt er duidelijkheid over wat er is gebeurd. Er moeten mensen voor verantwoordelijk worden gehouden.”

Robbert van Heijningen.  Beeld Niels de Vries
Robbert van Heijningen.Beeld Niels de Vries

‘Het litteken is na zeven jaar dicht, de wond is er nog steeds’

Robbert van Heijningen uit Bolsward verloor zijn broer Erik van Heijningen, schoonzus Tina Mastenbroek en neef Zeger. Zij waren op weg naar Bali.

“Ik wist al heel lang dat ik van mijn spreekrecht gebruik wilde maken. Het is het laatste wat ik voor Erik, Tina en Zeger kan doen. Het zal emotioneel zijn, maar ik probeer rustig en duidelijk te praten. Dit is mijn enige kans om namens hen te spreken. Die wil ik niet verprutsen. Het belangrijkste is dat ik de rechters in de ogen kan kijken.”

“Tijdens het schrijven van mijn verklaring had ik veel déjà vu’s. De afgelopen zeven jaren kwamen voorbij. Het litteken is inmiddels dicht, maar de wond is er nog steeds.”

“Vorige week hadden we een nabestaandenbijeenkomst met de advocaten. Daar vertelden de ouders van Anne Faber over het belang van een slachtofferverklaring bij de rechtbank. De vader van Anne zei dat het hem goed heeft gedaan. Haar moeder is trots dat in het vonnis een citaat uit haar verklaring was opgenomen.”

“Ik wil laten zien welk leed ons is aangedaan. Duidelijk maken dat het een barbaarse daad is, die knaagt aan de wortels van de beschaving. Ik vind het onfatsoenlijk dat de Russische Federatie betrokkenheid ontkent. Het was kleiduivenschieten op een vliegtuig met een overdaad aan geweld. Dit is gewoon moord.”

“Tegelijk is mijn boodschap dat we ook verder willen met ons leven. Ik wil de daders de hand reiken. Mijn vrouw en ik willen een veroordeling, maar geloven ook in dialoog en vergeving.”

Ria van der Steen.  Beeld Koen Verheijden
Ria van der Steen.Beeld Koen Verheijden

‘Alle verhalen zullen ook de rechters raken’

Ria van der Steen uit Voorschoten verloor haar vader Jan van der Steen en stiefmoeder Neeltje Voorham bij de ramp. Zij wilden een rondreis maken op Borneo met hun kleinkinderen Frederique en Robert-Jan. Ria is vandaag de eerste nabestaande die spreekt.

“Tot nu toe heb ik alleen maar zitten luisteren naar de verhalen van het OM en de advocaten van de verdachten. Soms zat ik knarsetandend op de tribune en ergerde ik me aan de verdediging. Nu mag ík mijn verhaal doen.

“Vanaf het eerste moment wist ik dat ik mijn slachtofferverklaring wilde afleggen. Ik heb gezegd: laat mij maar als eerste spreken. Ik zit ook in het bestuur van de stichting Vliegramp MH17. Ik doe dit voor mijn ouders. Zij kunnen niet meer spreken. Het is ook hún verhaal en ik ben een deel van hen.”

“Ik heb heel lang niet nagedacht over wat ik wil zeggen voor de rechtbank. Ik schoof het voor me uit. Op een gegeven moment ben ik gewoon gaan typen en toen stond het snel op papier.”

“De verdediging heeft gezegd dat ze alle drie de weken aanwezig zullen zijn. Dat vind ik een pluspunt. De verdachten zullen wellicht via de livestream meekijken, maar ik denk dat ze ongevoelig zijn voor het leed van ons als nabestaanden.”

“De moeder van Anne Faber zei dat het spreekrecht heel belangrijk is geweest voor haar verwerkingsproces. Ik zie er niet tegenop, maar ik ben wel heel benieuwd hoe ik me voel als ik in de rechtszaal sta.”

“Dat de verdachten er niet zijn, vind ik niet erg, ik spreek tegen de rechters. Al die verhalen van nabestaanden zullen ze niet in de koude kleren gaan zitten. Die moeten hen ook raken. Ik hoop dat het bijdraagt aan hun meningsvorming.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden