PlusAnalyse

Met een noodgang moet de nieuwe wet voor de avondklok door de Kamer

Om zeker te zijn dat de avondklok overeind blijft, is er met enorme spoed een nieuwe wet voor gemaakt. Dat zal de politieke schade echter niet kunnen wegnemen.

Premier Mark Rutte en minister Ferd Grapperhaus staan de pers te woord. Beeld EPA
Premier Mark Rutte en minister Ferd Grapperhaus staan de pers te woord.Beeld EPA

Het moet een record zijn. Ambtenaren van het ministerie van Justitie schreven dinsdag in zo’n vijf uur een nieuwe wet voor de avondklok. En met lichtsnelheid ging het wetsvoorstel daarna naar de Raad van State voor advies – spoedadvies welteverstaan. Donderdag buigt de Tweede Kamer zich al over de avondklok 2.0. De Eerste Kamer staat daarna klaar om de wet te behandelen, zodat die vrijdag van kracht kan zijn.

Debacle

Het is operatie reparatie, daags na het debacle rond de avondklok. Want vrijdag staat de overheid opnieuw ­tegenover de protestgroep Viruswaarheid. Dan dient het hoger beroep in de rechtszaak die de tegenstanders dinsdag wonnen. Weliswaar besliste het Haagse hof later die dag dat de avondklok tot er een uitspraak in het beroep is van kracht blijft, maar daarmee was het gevaar voor het kabinet nog niet geweken. Mocht Viruswaarheid het hoger beroep winnen en er is nog geen nieuwe wet, dan is de avondklok van de baan.

Het kabinet wil het er niet op wagen. De Haagse rechter oordeelde dat het kabinet de verkeerde wet heeft gebruikt om de avondklok te stutten. Een vormfout, met chaos tot gevolg. Het kabinet hoopt met een nieuwe wet de orde te herstellen. Als de nieuwe wet is aangenomen, doet het oordeel van de rechter er niet meer toe.

Politieke steun

Dus begonnen premier Mark Rutte en minister van Justitie Ferd Grap­perhaus meteen rond te bellen. Grapperhaus belde met de Raad van State om te vragen om een zo snel ­mogelijk advies ten aanzien van de nieuwe wet, die op dat moment nog niet eens af was.

En Rutte klom in de telefoon voor het ‘politieke deel’. Hij belde met de fractievoorzitters van de partijen die de avondklok hadden gesteund om hen plan B voor te leggen. Met ex­cuses omdat de Tweede Kamer nu moet terugkomen van reces. “Maar echt,” zo drukte hij hen op het hart, “het is nodig.”

Daarmee wordt de politieke schade overigens niet hersteld. Eerder stemden 116 van de 150 Tweede Kamer­leden in met de avondklok. Maar dat was vóór het ‘geblunder’, het ‘juri­dische geklungel’, het ‘rommeltje’ waarover sommigen van hen nu spreken. Oppositiepartijen die de avondklok eerder steunden, wilden woensdag nog niet zeggen of ze dat nu weer ­zullen doen.

President van het Gerechtshof Marie-Anne Tan-de Sonnaville.  Beeld Hollandse Hoogte/ANP
President van het Gerechtshof Marie-Anne Tan-de Sonnaville.Beeld Hollandse Hoogte/ANP

Het kabinet ligt toch al onder vuur over de aanpak van de pandemie – van tekorten aan testen, tot weifelend ingrijpen en van traag vaccineren tot gebrekkige communicatie.

Premier Rutte hield het woensdag op een ‘tegenvaller’, maar de minister-president had in de crisisaanpak altijd één doel: ‘Duidelijk’ en ‘voorspelbaar’ zijn voor de bevolking. Wat hij leverde was chaos. En dat zal de oppositie hem vandaag in een Kamerdebat zeker aanwrijven.

Principe

Bovendien zal de in grote haast ­gemaakte spoedwet ook niet de schoonheidsprijs winnen, gezien de kritische op- en aanmerkingen van de Raad van State. Het hoogste advies­orgaan begrijpt niet dat de avondklok niet gewoon is ondergebracht bij de coronawet. Juist op dat soort technische, juridische keuzes, ging het kabinet bij de rechter dinsdag nat. Dat zal dus nog wat uitleg vergen.

Dat een meerderheid de avondklok zal afschieten, lijkt twijfelachtig. De reden waarom hij er moest komen (bestrijding van de pandemie) is nog steeds geldig. VVD-fractieleider Klaas Dijkhoff stoof alvast voor de troepen uit door te zeggen dat de avondklok ‘helaas onverminderd noodzakelijk’ is. De uitspraak van de rechter ging slechts ‘over de manier waarop het besluit ­genomen is’. Ofwel: de techniek, niet het principe.

De Eerste Kamer heeft zich weliswaar nog helemaal niet uitgesproken over de avondklok, maar als de coalitiepartijen de steun van SP, GroenLinks en of de PvdA vinden, blijft de maatregel overeind.

Luister ook naar onze podcast Politiek Dichtbij:

Probleem is wel dat de Haagse rechter in haar vonnis van dinsdag ook vraagtekens plaatste bij nut en noodzaak van de avondklok. Die waren al onderwerp van discussie, maar tegenstanders vinden nu houvast in de uitspraak. 

Eén gast

Volgens de rechter was er namelijk ook genoeg af te dingen op de inhoudelijke argumenten voor de avondklok. Ja, de opmars van de Britse ­variant kan ingrijpen rechtvaardigen, maar het staat volgens de rechter niet vast dat de mutaties tot een onhoudbare situatie zullen leiden.

Bovendien werd de avondklok in­gevoerd met het advies nog maar één gast thuis te ontvangen. Het OMT schat in dat die twee maatregelen ­samen het besmettingscijfer met 10 procent drukken. Maar welk middel doet nou wat?

Het is een discussie waarvan het ­kabinet verlost dacht te zijn, maar die morgen in het debat weer helemaal van voren af aan gevoerd zal worden.

Spoedappèl

De bloedspoed waarmee het gerechtshof in Den Haag de kwestie dinsdag al een keer behandelde, wekt argwaan en ergernis bij Viruswaarheid en anderen: waarom moeten zij in procedures (bijvoorbeeld rond de PCR-test) weken wachten en kan de overheid meteen bij het Hof terecht? Advocaat Gerard Spong deelt die scepsis: “Alsof de staat op een knop kan drukken en drie uur later is er een spoedappèl. Voor iedere andere burger kan dat weken duren.”

Volgens een woordvoerder van het hof zit hem dat vooral in de ‘onomkeerbaarheid’: “De afweging is: als we die zitting niet snel hebben, kan iets niet meer hersteld worden.” Bij dreigende huisuitzettingen of bomenkap komen zulke turbo-procedures ook voor. Spong ziet dat anders: “De avondklok is niet zo onomkeerbaar, die kan dinsdag weer ingaan bij wijze van spreken.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden