Mega-archief over slavernijverleden nu voor iedereen toegankelijk

Het wordt voor nazaten van tot slaaf gemaakten makkelijker om hun familiegeschiedenis te achterhalen. Het Nationaal Archief en de KB, nationale bibliotheek, voorheen de Koninklijke Bibliotheek, hebben meer dan 1,9 miljoen archiefstukken over het Nederlandse slavernijverleden digitaal ontsloten.

Het fort Elmina, aan de Ghanese Goudkust. Een beeld uit de slavernijarchieven die openbaar toegankelijk zijn geworden. Beeld Nationaal Archief
Het fort Elmina, aan de Ghanese Goudkust. Een beeld uit de slavernijarchieven die openbaar toegankelijk zijn geworden.Beeld Nationaal Archief

Het gaat onder meer om scheepsjournalen, plantagelijsten, ladingoverzichten, rekeningen en brieven. Het materiaal is afkomstig uit de archieven van de West-Indische Compagnie, het slavenhandelaarsbedrijf Middelburgse Commercie Compagnie, de Sociëteit van Berbice, de Sociëteit van Suriname en het bestuur van de Nederlandse Bezittingen ter kuste van Guinea.

De digitale ontsluiting ‘brengt je dicht bij de bron’, zegt projectleider Leo Balai. “Zonder dat je er veel moeite voor hoeft te doen kun je de informatie vinden.” Niet alleen wetenschappers, ook particulieren kunnen de stukken van huis uit raadplegen, via de speciale themapagina nationaalarchief.nl/slavernijverleden.

Het Nationaal Archief en de KB, nationale bibliotheek (voorheen Koninklijke Bibliotheek) zijn sinds 2013 bezig met het project. Ze werkten met instellingen uit Engeland, Guyana en Suriname. Tijdens het onderzoek kwam ook een deel van het archief van fort Elmina aan de Nederlandse Goudkust boven water.

Iedereen heeft toegang

Demissionair wetenschapsminister Ingrid van Engelshoven lanceerde vandaag in Den Haag de virtuele toegangspagina tot de archieven die samenhangen met het Nederlandse slavernijverleden.

Iedereen kan nu zelf nagaan wat er gebeurde aan boord en op de plantages, wetenschapper of leek. Hoe schokkend het was blijkt onder meer uit de geschiedenis van het schip De Rusthof, dat in 1733 met 719 tot slaafgemaakten van de West-Afrikaanse kust naar Paramaribo vertrok en er met 334 arriveerde. Ook alle zuigelingen, ongeveer honderd, waren onderweg gestorven.

“Bij verkoop in Paramaribo vielen nog drie mensen dood neer, zo slecht waren ze eraan toe,” licht Balai toe. Hij onderzocht de historie van slavenschepen eerder aan de hand van de archieven die nu gedigitaliseerd zijn, maar moest het toen nog met een hele zoektocht door het papier doen. “Ik moest er telkens voor van Amsterdam naar Den Haag, er was geen index, geweldig dat dit nu allemaal digitaal ter beschikking is.”

Gekaapt schip

Ook te zien is bijvoorbeeld tien jaar aan archiefstukken van de Nederlandse slavenforten in West-Afrika die onverwacht werden teruggevonden bij The National Archives in Londen. Het gaat om uiterst gedetailleerde informatie over de handel via hoofdkwartier fort Elmina in Ghana, die door de Nederlandse gouverneur daar met een Engels schip naar Nederland werd gestuurd.

Dat schip werd door een Frans schip gekaapt, dat vervolgens weer door een Engels schip werd teruggekaapt, waardoor de stukken uiteindelijk in de Londense archieven verdwenen. Daar werden ze gevonden door Erik van der Doe, coördinator archieven van Metamorfoze, het nationaal programma voor het behoud van het papieren erfgoed, dat de digitalisering mogelijk maakte.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden