PlusAchtergrond

Meer vrouwelijke lijsttrekkers dan ooit: maakt dat iets uit? Nou en of

Nooit eerder voerden zo veel vrouwen de kandidatenlijst van hun partij aan. Maakt dat uit? Nou en of. Meisjes hebben rolmodellen nodig, bovendien leert de geschiedenis dat mannen urgente thema’s vaak over het hoofd zien.

Lilianne Ploumen (Pvda) in de Tweede Kamer tijdens een debat over de wet gelijke beloning van vrouwen en mannen.  Beeld ANP
Lilianne Ploumen (Pvda) in de Tweede Kamer tijdens een debat over de wet gelijke beloning van vrouwen en mannen.Beeld ANP

Als politicoloog Liza Mügge het heeft over vrouwen in de politiek haalt ze graag het lijsttrekkersdebat van het Jeugdjournaal uit 2017 aan. Daar stonden zes mannen in donkerblauwe pakken. Dat beeld is funest, zegt ze, vooral voor meisjes en jonge vrouwen.

“De zichtbaarheid van vrouwen in de politiek is ontzettend belangrijk. Uit Amerikaans onderzoek blijkt dat het helpt bij de politieke betrokkenheid.” Zien meisjes een vrouw in een bepaalde functie, dan denken ze sneller: Hé, dat is ook iets voor mij.

Bij de verkiezingsdebatten van dit jaar staan in het rijtje lijsttrekkers ook vrouwen: Sigrid Kaag (D66), Lilian Marijnissen (SP) en Lilianne Ploumen (PvdA). De Partij voor de Dieren had altijd al een vrouw als lijsttrekker, Esther Ouwehand nam het stokje over van Marianne Thieme. Ook 50Plus heeft met Liane den Haan een vrouw op één staan.

Van de 37 partijen die op 17 maart op het stembiljet staan, hebben er 10 een vrouw als lijsttrekker: een record. Mügge, verbonden aan de Universiteit van Amsterdam, noemt dat heel belangrijk. “Politiek is een gedeelde verantwoordelijkheid.” Ook brengen vrouwen onderwerpen in, zegt ze, die door mannen ‘over het hoofd worden gezien’.

Veranderingen

Vrouwen stonden vaak aan de basis van veranderingen die een grote impact hadden op het leven van vrouwen. Zo zorgde PvdA-Kamerlid Corry Tendeloo er in de jaren vijftig voor dat vrouwen niet meer hoefden te stoppen met werken zodra ze trouwden én dat gehuwde vrouwen handelingsbekwaam werden geacht. Ook kwamen dankzij vrouwen onderwerpen als seksueel geweld, de legalisering van abortus en zwangerschapsverlof voor Kamerleden op de agenda. Van de vier Kamerleden die momenteel proberen een initiatiefwet door de Kamer te loodsen die regelt dat vrouwen voor gelijk werk hetzelfde worden betaald als hun mannelijke collega’s, zijn er drie vrouw.

Als partijleider waren vrouwen minder in beeld – vooral de laatste jaren. Toen Jet Bussemaker in het vorige kabinet als minister verantwoordelijk was voor emancipatie, riep zij politieke partijen al eens op om een vrouw op numme één te zetten. Ze vond het een slechte zaak dat in 2017 Marianne Thieme de enige vrouwelijke lijsttrekker was. “Als minister zei ik altijd al: emancipatie is een werkwoord. Je moet eraan blijven werken.’’

Je kunt pas zeggen dat het niet meer uitmaakt als het ook écht niet meer uitmaakt, vindt Bussemaker. “Als partijen een keer een vrouw als leider hebben en dan weer een man.” Dat haar eigen PvdA nu voor het eerst een vrouwelijke lijsttrekker heeft voelt heel fijn, zegt ze. “Het heeft wel buitengewoon lang geduurd en dat is treurig.’’

Rolmodellen 

Het is volgens Bussemaker cruciaal dat andere vrouwen ook in de politiek rolmodellen zien. “Als je ziet wat Kamala Harris in Amerika betekent en wat Hillary Clinton ook nog voor mij heeft betekend. Dat vrouwen aan de top van zo’n partij staan, is belangrijk voor vrouwen en meisjes.

Als je kinderen vraagt een wetenschapper te tekenen, zegt Bussemaker, krijg je ‘een man met warrig haar’. “Dan tekenen ze Einstein. Als je als student nooit een vrouwelijke hoogleraar tegenkomt, komt het niet in je op dat jij ook hoogleraar kunt worden.’’

In dat opzicht lijkt de wetenschap wel op de politiek, zegt universitair docent politieke geschiedenis Harm Kaal. Het zijn beiden historisch gezien mannenbolwerken. “De Tweede Kamer was sinds 1848 een instituut dat alleen door mannen werd vormgegeven.” Pas in 1918 zette Suze Groeneweg als het eerste vrouwelijke Kamerlid voet in het parlement. Een jaar eerder werd Johanna Westerdijk de eerste vrouwelijke hoogleraar.

Cultuur

Kaal doet samen met zijn collega Carla Hoetink aan de Radboud Universiteit Nijmegen onderzoek naar de cultuur in het parlement. “In het begin werd van hen verwacht dat ze zich naar de dominante – mannelijke – cultuur zouden schikken. Dit betekende dat vrouwen geacht werden zich als vrouwen te gedragen: niet te assertief, niet te veel op de voorgrond.” De politiek, zegt Kaal, was een mannelijke arena waar vrouwen vooral gezien werden als indringers.

Die vrouwen moesten zich ook bij voorkeur met ‘typische vrouwenonderwerpen’ bezighouden: onderwijs of zorg. VVD-Kamerlid Haya van Someren deed dat niet. Zij voerde in de jaren zestig het woord over omroeppolitiek. “Sommige mannen begrepen niet waarom een vrouw zich daar nu mee bezig moest houden.” In andere opzichten was ze een glamourgirl, zegt Kaal, en maakte ze gebruik van haar vrouwelijkheid om haar imago op te bouwen. “Ze was de eerste die tijdens haar Kamerlidmaatschap moeder werd. De pers mocht zelfs naar haar baby komen kijken.’’

Inmiddels is de cultuur in de Kamer door een diverser samenstelling en andere maatschappelijke normen al wel veranderd. Wel is er nog zeker een verschil: mannen mogen hun emotie tonen. Dat wordt, bij CDA-Kamerlid Pieter Omtzigt in de toeslagenaffaire bijvoorbeeld, zelfs gezien als teken van betrokkenheid. Maar vrouwen die een traan laten? “Dat is niet de bedoeling. Kijk naar VVD’er Anouchka van Miltenburg, die wordt herinnerd omdat ze als Kamervoorzitter in 2013 geëmotioneerd de plenaire zaal verliet.”

Kieswijzer
Op 15, 16 en 17 maart 2021 gaat Nederland naar de stembus voor de Tweede Kamerverkiezingen. We legden 30 stellingen voor aan 18 lijsttrekkers, zodat u straks goed geïnformeerd een keuze kunt maken. Ontdek hier met welke lijsttrekker uw mening het meest overeenkomt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden