Uitleg

Meer dan 20.000 geïnfecteerden? Dan moeten artsen harde keuzes maken

In de Italiaanse stad Brescia zijn ook centra voor behandeling buiten de zieken­huizen.Beeld EPA

Nederland heeft nu meer dan 800 vastgestelde coronabesmettingen. Het acute zorgsysteem kan zo’n 20.000 besmettingen aan. Als die grens wordt overschreden, moeten artsen harde keuzes maken. 

1. Zijn de Nederlandse intensive cares klaar voor een grote uitbraak van het coronavirus?

Een uitbraak zoals in China (ruim 80.000 besmettingen) overvraagt de 79 ziekenhuizen die Nederland telt volledig. Dan zouden enkele duizenden coronapatiënten zonder enige vorm van medische zorg in hun eigen bed overlijden. 

Het aantal besmettingen van Italië (ruim 15.000 op 62 miljoen inwoners), Iran (ruim 10.000, 85 miljoen inwoners) of Zuid-Korea (bijna 8000, 52 miljoen inwoners) zou een zeer zware test zijn, al moeten de intensive cares hier dat in theorie aankunnen. In theorie, want als er op enig moment te weinig beschermende kleding over is en steeds meer medici ziek worden, daalt de behandel­capaciteit. Risicofactor: het aantal verpleegkundigen dat op een intensive care kan werken, is al krap bemeten.

2. Hoe wordt berekend hoeveel coronabesmettingen Nederland aankan?

“Op grond van de cijfers uit Italië komt ongeveer 10 procent van de besmette mensen op de intensive care terecht,” zegt Diederik Gommers, voorzitter van de Nederlandse Vereniging voor Intensive Care (NVIC) en als anesthesioloog-intensivist verbonden aan het Erasmus MC in Rotterdam. In ‘vredestijd’ heeft Nederland 1150 ic-bedden met beademing. In uiterste nood – als alternatieve zorglocaties in gebruik worden genomen, niet-urgente operaties worden uitgesteld en vrijgekomen medisch-specialisten op de intensive care gaan werken – kan dat aantal worden uitgebreid naar ongeveer 2000, stelt Gommers. Het omslagpunt van het Nederlandse zorgsysteem ligt bij de corona­pandemie dus bij zo’n 20.000 besmettingen.

3. Waarom is het belangrijk om dat omslagpunt te kennen?

Het omslagpunt is de hardste maat voor het beleid van de overheid. De regering laveert tussen het indammen van een pandemie, het voorkomen van economische schade en het handhaven van de maatschappelijke en openbare orde. Zodra de grens van 20.000 besmettingen in zicht komt, gaat het op al die vlakken mis.

“De toonzetting bij de bestrijding van het coronavirus is de afgelopen week nadrukkelijk veranderd,” zegt Frank de Groot van Spoedzorgnet. “Als nuchter volkje dachten we de dans met lichte maatregelen te ontspringen, maar daar zijn we van teruggekomen. Het moet strenger, want wat in Italië is gebeurd, kan hier ook gebeuren.”

De Groot speelt een voorname rol bij het optuigen van de acute zorg in Amsterdam en omgeving. De noodscenario’s die hij met collega’s uit andere regio’s heeft voorbereid, maken het mogelijk dat de landelijke ic-capaciteit ‘in oorlogstijd’ van 1150 bedden kan worden uit­gebreid tot 2000.

4. Hoe ziet het noodscenario voor Amsterdam eruit?

Weliswaar worden er in de stad alternatieve zorglocaties aangewezen voor het geval de Amsterdamse ziekenhuizen vol zijn – de GGD wil niet zeggen welke – maar een infectieziekte als Covid-19 overstijgt een regionale aanpak. Alle ziekenhuizen in en rondom Amsterdam zijn voortdurend in overleg over de zorgcapaciteit en de voorraad beschermingsmiddelen.

“Amsterdam UMC kan bijspringen als Brabantse ziekenhuizen geen ic-plekken meer hebben voor hun coronapatiënten,” zegt De Groot. “Maar het werkt ook andersom. Mocht Amsterdam een piek krijgen en het is rustiger in Brabant, dan gaan Amsterdamse corona­patiënten naar Tilburg of Breda.”

Op dit moment liggen er zo’n zestig corona­patiënten aan de beademing op Nederlandse intensive cares. Het merendeel verblijft in Brabantse ziekenhuizen, al heeft ook het Erasmus MC in Rotterdam enkele Brabantse patiënten.

5. Hoe bereiden Amsterdamse ziekenhuizen zich voor?

Ze maken zich op voor een toestroom van coronapatiënten. De 18 hospitalen in de regio Noord-Holland en Flevoland stellen geplande operaties uit en schalen patiëntencontact af. Artsen doen poliklinische afspraken zo veel mogelijk af per telefoon of videoverbinding.

“Vrijdag hebben alle ziekenhuizen in deze regio dat gezamenlijk besloten,” zegt De Groot. “Het is een manier om veel bedden en handen te creëren, in geval het nodig is.”

In de tijd die zo wordt vrijgemaakt, krijgen artsen bijscholing in bijvoorbeeld het toepassen van beademingsapparatuur. Dat is de meest voorkomende behandeling bij coronapatiënten die op de intensive care belanden. Er zijn inmiddels al coronapatiënten uit de regio Amsterdam opgenomen.

6. Wat als er te weinig intensivecarebedden zijn voor alle Nederlandse coronapatiënten?

“Het is cru en we zijn het niet gewend, maar dan kiezen wij ervoor om patiënten te behandelen met de beste perspectieven,” zegt Gommers van de NVIC namens de intensivecareartsen. Dat betekent dat 80-jarigen misschien niet aan de beademing mogen, maar 70-jarigen wel.

“We kennen dit soort triage uit oorlogssituaties,” zegt Gommers. “Het is belangrijk de keuzes te bepalen en openbaar te maken voordat het zover is. Anders weet niemand hoe wij straks handelen. Op dit moment betrekken wij de vereniging geriatrie erbij om deze afspraken met elkaar af te stemmen en te verfijnen.”

Gommers denkt overigens niet dat het zover komt. Hij kan zich niet voorstellen dat Nederland meer dan 20.000 geïnfecteerden zal hebben. “8000 vind ik al heel veel. Eerlijk gezegd denk ik niet dat het er meer dan 3000 zullen zijn.”

7. Wat zijn de perspectieven van corona­patiënten op de ic?

Cijfers uit China laten zien dat de helft van hen overlijdt. De situatie in Italië is nog te vers om conclusies te trekken, al verwacht Gommers geen grote verschillen met China.

Coronapatiënten op de intensive care hebben een dubbelzijdige longontsteking. Die maakt de normaliter elastische longen stug, waardoor het opnemen van zuurstof steeds moeilijker gaat. De behandeling bestaat uit langdurige beademing, in de hoop dat de patiënt van de longontsteking herstelt en zelf weer kan ademen. Na ongeveer twee weken is duidelijk of de behandeling aanslaat. De ervaring leert echter dat deze patiënten vaak meer dan vier weken aan de beademing liggen, wat op zichzelf schadelijk is voor de longen.

“Op een bepaald moment nemen de longen daardoor simpelweg geen zuurstof meer op,” aldus Gommers.

Patiënten worden tijdens de beademing in slaap gehouden. Die rust maakt het comfortabel om de behandeling te ondergaan, zoals tijdens een operatie. Ze krijgen ze hun ellendige situatie niet mee.

8. Kunnen coronapatiënten op de ic bezoek ­ontvangen?

Vanwege de omgang met de zieke hebben naaste familieleden een vergrote kans op corona. Door gebrek aan tests worden ze niet meer getest, maar ziekenhuizen gaan ervan uit dat familieleden ook besmet zijn.

Om het coronavirus zoveel mogelijk buiten het ziekenhuis te houden, moeten familieleden hun bezoeken tot een minimum beperken. Op dit moment mogen naasten 2 tot 3 keer per week langskomen, maar dat wordt minder als het aantal patiënten toeneemt.

Bij binnenkomst in het ziekenhuis moeten familieleden rechtstreeks naar de intensive care, onder begeleiding. Ze krijgen beschermende kleding aan om te voorkomen dat ze anderen besmetten.

Ook als een dierbare dreigt te overlijden, moet het bezoek aan deze richtlijnen blijven voldoen. Vanwege het beperkte aantal bezoeken kunnen familieleden niet permanent bij een stervende aanwezig zijn. Als ze op bezoek zijn, mogen zij de ic-kamer niet verlaten. Een kopje koffie halen of even een rondje lopen is bijvoorbeeld onmogelijk. Gommers: “Emotioneel is het eigenlijk ondoenlijk.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden