PlusAchtergrond

Mediators over coronarellen: ‘Het is onverstandig een mening te negeren’

Frustratie over bijna een jaar maatregelen tegen corona maakt allerlei groeperingen woedend. Hulpverleners, ministers, journalisten en wetenschappers krijgen de volle laag, tot rellen aan toe. Hoe breng je mensen die elkaar naar het leven staan dichter bij elkaar?

null Beeld Yoko Heiligers
Beeld Yoko Heiligers

Schijnbaar onoverbrugbare kloven zijn vaker gedicht. Zelfs bij vechtscheidingen, strafrechtzaken en oorlogen lukt het mediators partijen dichter bij elkaar te brengen. Drie van hen leggen uit hoe het werkt.

Kim Roelofs werkt sinds 2010 als rechtbankmediator en begeleidt gesprekken tussen verdachten en slachtoffers

“Ik bemiddel vaak als politie of ambulanceverpleegkundigen betrokken zijn geweest bij een geweldsincident. Mensen hebben het idee: wij moeten de politie pakken, want die staat symbool voor een systeem dat ze tegenwerkt. Ik weet nog een geval waarbij een ambulanceverpleegkundige werd aangevallen terwijl hij iemand aan het reanimeren was. Toen dat de broer van het slachtoffer niet snel genoeg ging, viel hij de hulpverlener aan. Hij reageerde zijn woede af op het uniform. Het heeft natuurlijk een averechts effect, maar dit voorbeeld laat ook zien dat woede soms de overhand krijgt.”

“Als je naderhand met twee partijen om tafel gaat zitten en ze opnieuw met elkaar kennis laat maken, zitten er twee gelijkwaardige mensen, zonder bepaalde rollen. Door te vertellen en te luisteren naar wat de impact is van een bepaalde daad, kan er meer wederzijds begrip ontstaan. De hulpverlener kan uitleggen waarom hij bepaalde keuzes maakte. Bijvoorbeeld voor zijn of haar eigen veiligheid. De agressieve omstander kan vertellen wat er in hem of haar omging. Beide partijen nemen hun verantwoordelijkheid en je creëert erkenning voor de situatie. Dat helpt beide partijen om na een incident weer hun leven op te pakken.”

“Je kan op zo’n moment de situatie vermenselijken. Het slachtoffer ziet dat er een mens aan tafel zit, in plaats van een monster en de dader ziet dat de hulpverlener óók een mens is. Er ontstaat begrip voor elkaar. Naderhand weliswaar, maar het is niet voor niets. We weten uit onderzoek dat het aantal recidives afneemt als bij een strafzaak mediation wordt toegepast.”

Roelofs, die al meer dan tien jaar ervaring heeft met mediation, benadrukt dat timing cruciaal is. “In alle heftigheid is er geen ruimte en rust om de dialoog aan te gaan. Op het Museumplein met elkaar praten bijvoorbeeld is geen ideale situatie. Maar daarna, als het wat rustiger is, gaan mensen nadenken.”

Nog een essentiële voorwaarde is vrijwillige deelname. Vooraf vinden individuele intakegesprekken plaats en beoordeelt de mediator of een gezamenlijk gesprek zin heeft. Mensen mogen er niet slechter uit komen.

Volgens de mediator is het waardevol om nu al met coronarelschoppers in gesprek te gaan. “Als er iemand tussen zit die de dialoog aangaat met een agent op het Museumplein bijvoorbeeld, en anderen zien dat, dan kan de geweldsspiraal doorbroken zijn.”

Advocaat en scheidingsmediator Alexander Leuftink (Link Advocaten) is voorzitter van vereniging Familie- en erfrecht Advocaten Scheidingsmediators (vFAS)

“Er zijn zeker parallellen met een vechtscheiding. De de-escalatie tussen twee aanstaande ex-echtgenoten begint ook met luisteren. Dat is de kern van mediation. Scheidingsmediation geeft inzicht in de redenen waarom mensen uit elkaar willen. Zo leren ze ook de beweegredenen van de ander voor de scheiding kennen. Die gesprekken halen de angel eruit.”

“Ik denk wel dat de exorbitante rellen die we zagen misschien niet zijn ontstaan door opgekropte emoties. Dit was rellen om het rellen. Dat is iets anders.”

“Met hulp van een mediator vinden beide partijen in een vechtscheiding hun gezamenlijke belangen. Een helikopterblik maakt het mogelijk de koek te vergroten. Ook voor de-escalatie van geradicaliseerde demonstraties moet eerst een stap terug worden gezet. Het is verstandig om in gesprek te gaan met de mensen die zich oprechte zorgen maken over het huidige coronabeleid. Ga aan tafel met lokale autoriteiten of wethouders, luister naar elkaars standpunten. Waar zijn ze precies bang voor? Als mensen eenmaal worden gehoord, dat zie je zeker in familierecht, bestaat de kans dat de angel uit het conflict gaat. Nodig hen uit voor een gesprek.”

“Ik geloof niet dat het daar te laat voor is. Voor mediation is het nooit te laat. Sommige mensen in een vechtscheiding zijn vier, vijf jaar aan het procederen en gaan dan alsnog in mediation. Een gesprek aan tafel leidt tot een echte oplossing, tot maatwerk. Want vaak is de conclusie dat zij na vier, vijf jaar procederen niks verder zijn gekomen en alleen maar heel veel geld hebben uitgegeven. Soms weet men niet eens meer te benoemen waar het echt om ging. Als er kinderen zijn, zullen ze toch door één deur moeten totdat de kinderen meerderjarig zijn. Dat is wel een verschil met de mensen op het Museumplein. Deze gemene deler is er niet.”

“Het kan zijn dat de demonstranten en relschoppers de uitkomst van het gesprek niet accepteren, maar het is wel goed naar hen te luisteren. Het is onverstandig een mening te negeren. Dan wordt het wantrouwen alleen maar groter.”

VVD-Kamerlid Sven Koopmans bemiddelde als vredesonderhandelaar bij de VN tussen conflicterende partijen en schreef het handboek voor onderhandelaars Negotiating Peace

“Ik heb onder meer gewerkt bij de onderhandelingen in Syrië, Mali, Soedan en de Centraal-Afrikaanse Republiek. Iedere strijdende partij houdt er zijn eigen gedachtegang op na en vaak zijn die heel verschillend. Sommige partijen hebben economische motieven om iets al dan niet te willen, anderen politieke of ideologische motieven of een combinatie.”

“Als onderhandelaar probeer je allereerst vertrouwen te winnen bij alle groepen. Dat doe ik door te laten zien dat ik geen belang heb bij de bemiddelingen, maar ook door me te verdiepen in hun gedachten en goed te luisteren. Het is belangrijk om te achterhalen wat de partijen nu eigenlijk willen. Soms weten ze dat zelf niet precies, dan kan je helpen bij het formuleren van hun wensen. Pas als je duidelijk hebt wat ze allemaal willen kun je naar een oplossing toewerken. Het lastigste is om mensen voorbij hun boosheid te krijgen. Je wilt niet dat ze de tegenstander gaan proberen te overtuigen van hun gelijk, maar je wilt ze er samen laten uitkomen.”

“Dat is lastig. Ik heb bijvoorbeeld te maken gehad met rebellen in Mali. Die hebben erge dingen meegemaakt en je kunt je wel indenken dat zij daar boos over zijn. Maar emoties kun je niet wegnemen en je zit wel aan de onderhandelingstafel om vooruitgang te boeken. Op zo’n moment kijk je naar waar ze wél geholpen mee kunnen zijn. Vaak lukt dat door af te stappen van de emotie en te kijken naar rationele belangen. Werkgelegenheidsprojecten bijvoorbeeld of veiligheid voor familieleden. Je probeert een weg te vinden waar alle partijen tevreden mee zijn en daardoor ook bereid zijn om iets in te leveren. Iedereen weet immers dat een oorlog winnen enorm hoge kosten met zich meebrengt die mensen liever niet betalen. Daarom zitten ze om de tafel, op zoek naar een beter alternatief.”

Koopmans benadrukt dat situaties als in Syrië en Mali niet te vergelijken zijn met de rellen van de afgelopen weken in Nederland. “Bij internationale conflicten probeer je suggesties te doen. Je probeert groepen dichter bij elkaar te brengen. Ik vind niet dat we aan de relschoppers moeten vragen wat zij nu willen. Dat zijn criminelen.”

In vier fasen radicaliseren en de lastige weg terug

In zijn boek Waarom mensen radicaliseren beschrijft hoogleraar sociale psychologie Kees van den Bos vier stappen. De eerste fase is sluimerende onvrede. Die gaat over in de protestfase, als ingrijpen van de autoriteiten uitblijft en mensen zich niet gehoord voelen, en dat leidt tot de derde fase: die van geweld.

Van den Bos: “In gedachten wenden mensen zich steeds meer af van de autoriteiten en hebben hun gevoelens over de strenge coronamaatregelen niet meer onder controle. Moet dat nou wel allemaal, en is dat nog wel rechtvaardig? Waarom moet ik thuisblijven en mag mijn buurman met een commerciële baan wel naar zijn werk? Denk aan de toegang tot de vaccins, of thuiswerkers met een kind. Dat leidt allemaal tot gevoelens van neerslachtigheid.”

“Het gaat mis bij extreem denken. Zwart-witgedachten zoals: Halsema deugt van geen kant. We zijn allemaal weleens kwaad, maar de meeste mensen reguleren dat. Bij deze groep springt de emotieregulatie uit de band. Voor hen is de verleiding helaas groot om dan een steen te pakken.”

“Vergeet niet, de meeste relschoppers waren jongens tussen de 16 en 24 jaar. Die hebben meestal verbaal weinig middelen zich te uiten, alleen fysieke agressie. De verleiding is groot om heel erg naar mensen als Willem Engel als aanjager te kijken, maar het grootste deel van de relschoppers zit er lang niet zo ideologisch bevlogen in.”

“Toch is het niet alleen rellen om het rellen. Het gaat wel degelijk ergens om: de politie is het symbool geworden van alles wat mis is in hun leven.”

De vierde fase, de-escalatie, ziet Van den Bos heel lastig worden. “Doe vooral een beroep op de eigen verantwoordelijkheid van ouders: houd je kinderen thuis.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden