PlusInterview

Marion Koopmans: ‘Die tweede golf komt er’

Hoogleraar virologie Marion Koopmans: ‘De voorwaarde dat versoepeling niet doorgaat als mensen zich niet aan de gedragsadviezen houden, is ontzettend belangrijk.’ Beeld Guido Benschop / De Beeldunie

Het is zeer waarschijnlijk dat er een tweede golf Covid-19-besmettingen komt, zegt viroloog Marion Koopmans. ‘Hoe groot die golf wordt, hebben we deels zelf in de hand.’ 

Hoewel Nederland nog midden in de aanpak van de grootste crisis in decennia zit en Marion Koopmans (63) ook daar intensief bij betrokken is, kan ze af en toe toch een klein beetje uitblazen. In de talkshows en krantenkolommen maken de virologen, epidemiologen, immunologen en microbiologen langzaamaan plaats voor economen, politici, ondernemers en artiesten.

Nederland moet na de heftige eerste maanden van de coronacrisis weer op gang worden geholpen, en daarbij is het Outbreak Management Team (OMT), waarvan Koopmans ook lid is, niet meer zo heilig en allesbepalend als in maart en april, toen premier Mark Rutte de sleutels van het Torentje zo’n beetje aan OMT-voorzitter Jaap van Dissel had gegeven.

Deze week gaven de leden van het OMT meer vanaf de zijlijn kaders mee, waaronder de versoepeling van de coronamaatregelen zouden moeten plaatsvinden. “Als het gaat over het weer opstarten van de economie, die begint te kraken in zijn voegen, zijn wij duidelijk niet beslissend – al waren we dat voor die tijd ook niet, dat blijft het kabinet. We kunnen wel adviseren: zo moeten mensen zich proberen te gedragen, je moet toe naar zoveel test- en detectiecapaciteit, enzovoort. En vervolgens moet het RIVM de vinger aan de pols houden.”

Of ze er een beetje vertrouwen in heeft? “Euh, ja, nou ja: we moeten dus écht goed de vinger aan de pols houden. De voorwaarde dat versoepeling niet doorgaat als mensen zich niet aan de gedragsadviezen houden, is ontzettend belangrijk. Dingen als afstand houden, niet met te veel mensen bij elkaar: je hoort er nu al de eerste klachten over. Als dat misgaat, hebben we echt een megaprobleem.”

Maar, heeft u er vertrouwen in?

“Je móét mensen vertrouwen, vind ik. Opleggen, afdwingen, verbieden, bestraffen: ik ben daar geen voorstander van, ook niet als burger en als ouder. We hebben nu in elk geval bereikt dat er veel bewustzijn is over infectieziekten, over het belang van hygiëne. Dat is winst. Of het uiteindelijk genoeg zal zijn? Menselijk gedrag is lastig, dat weet je niet.”

Houdt u rekening met een zomerdip van het virus?

“Er is een klein onderzoek dat iets van een effect laat zien, dus dat besmettelijkheid bij een hogere temperatuur afneemt. Maar we denken dat het niet genoeg is om het virus te stoppen. Je moet niet onderschatten hoe weinig mensen immuun zijn. Maar: het zal een beetje helpen. Ook de druk op het testen zal minder worden.”

Is al zeker hoe besmettelijk mensen zijn die wel corona hebben maar nog geen klachten? Die haal je er met het huidige Nederlandse test­beleid meestal niet uit.

“Hoe belangrijk dat is, blijft de vraag. We weten wel dat mensen zonder klachten al behoorlijke hoeveelheden virus bij zich kunnen dragen. Maar vindt er dan al verspreiding plaats of toch pas bij milde klachten? Dat hebben we gewoon nog niet goed in beeld.”

De haalbaarheid van alle versoepelingen zal ook afhangen van de vraag of er, bijvoorbeeld in de herfst, een tweede coronagolf op ons afkomt. Invloedrijke Duitse virologen stellen dat ze rekenen op een nieuwe golf die mogelijk krachtiger zal zijn dan de eerste.

“Ook hierbij is nog veel onzeker. Als je kijkt naar voorgaande grieppandemieën, verwacht je het wel. Maar we hebben nog nooit in de historie een pandemie gehad waarbij zoveel maatregelen zijn genomen en zo nadrukkelijk gestuurd werd op het gedrag van mensen. Je weet niet in hoeverre we daarmee onheil kunnen voor­komen. Of en hoeveel nieuwe golven er komen, hangt ook af van de mate waarin mensen immuun worden voor het virus. Dat is ook iets wat we nog niet weten. Is iedereen die het gehad heeft permanent immuun, dan zal het meevallen. Is niemand immuun: dan blijf je met grote golven te maken krijgen. Het onderzoek dat op veel plaatsen wordt gedaan, zal hopelijk belangrijke informatie opleveren.”

U weet inmiddels veel van het virus. U heeft hier vast gedachten over.

“Ik verwacht dat we in elk geval een nieuwe golf gaan krijgen. Hoe groot die is, hebben we voor een deel met ons eigen gedrag zelf in de hand.”

Dat is toch enorm spannend?

“Dat is het, zeker. Het coronavirus is een uitdaging van formaat, hè?”

Koopmans is met die uitdaging inmiddels al een maand of vijf zoet. Sinds januari, toen steeds meer berichten over dat ‘Wuhanvirus’ in China ons land bereikten, wil elke journalist haar spreken. Tegelijk zat de Rotterdamse hoogleraar in het OMT, adviseerde ze wereld­gezondheidsorganisatie WHO en later nog de Europese Commissie. Toen ze half maart opriep verjaardagen voorlopig over te slaan – het kabinet had dat toen nog geen besluit genomen – werd haar advies massaal gedeeld, en vaak ook opgevolgd.

In het Erasmus MC, waar Koopmans de afdeling viroscience leidt, moest met spoed worden bepaald welke studies over het om zich heen grijpende virus van toegevoegde waarde zouden zijn in de wereldwijde bestrijding. Zo werd met onderzoek met fretten aangetoond dat het coronavirus door de lucht overdraagbaar is, via druppels en de veel kleinere aerosolen.

Hoe denkt u over de theorie dat het coronavirus uit een Chinees lab ontsnapt zou zijn – iets wat ook door de Amerikaanse president Donald Trump wordt verkondigd?

“Ik denk niet dat die waarschijnlijk is. Ik ben in het geval van dit coronavirus al vrij vroeg gevraagd om mee te kijken en dan zie je een virus dat alles heeft van vergelijkbare virussen die in het wild voorkomen. De biologie is handig genoeg om zo’n virus te laten ontstaan. Er zijn er in het wild zo ontzettend veel, in allerlei combinaties, dat je daar echt geen lab voor nodig hebt.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden