PlusExclusief

Long covid is een ‘verborgen epidemie’ en 50.000 mensen dreigen het slachtoffer te worden

null Beeld Rein Janssen
Beeld Rein Janssen

Bijna twee jaar in de coronacrisis is het een belangrijke vraag voor de zorg én het bedrijfsleven: wat te doen met de duizenden Nederlanders met ‘long covid’? De aandoening vaststellen is al lastig, omdat lichamelijke en mentale factoren nauw zijn verweven.

Jop van Kempen

Hoeveel mensen in Nederland kampen met long covid?

Bijna twee jaar sinds de eerste besmettingen staat het leven van duizenden Nederlanders op de kop. Ze zijn langer dan drie maanden na een besmetting nog vermoeid, kortademig of hebben smaak-, concentratie- en geheugenverlies. Sommigen kunnen slechts gedeeltelijk sporten of werken. Sommigen werken überhaupt niet meer.

Tot dusverre hebben zo’n 10.000 mensen met langdurige covidklachten zich gemeld bij C-support, een nazorgorganisatie die wordt gefinancierd door het ministerie van Volksgezondheid. Bij het RIVM deden 6000 mensen dat.

“De werkelijke groep is veel groter, omdat niet iedereen zich meldt of wil deelnemen aan onderzoek,” zegt RIVM-onderzoeker Tessa van der Maaden. “Precieze aantallen over long covid kennen we dus nog niet.” De komende maanden hoopt het RIVM een beter beeld te krijgen.

Zijn de artsen het eens over de behandeling van patiënten met long covid?

Het is veelzeggend dat nog steeds wordt gewerkt aan een behandelrichtlijn, waar het hele (para)medische spectrum – van internisten tot neurologen, fysiotherapeuten en psychologen – zich over buigt.

Long covid is een mengvat van klachten die verschillende lichamelijke oorzaken, maar ook een mentale oorsprong kunnen hebben, zegt hoogleraar virologie en OMT-lid Menno de Jong (Amsterdam UMC), die onderzoek deed naar long covid. De optimale behandeling kan dus mogelijk sterk verschillen per patiënt.

Hij kan de moeilijke medische puzzel uitleggen aan de hand van zijn eigen ervaringen. Precies een jaar geleden werd hij behoorlijk ziek van covid. Na z’n herstel kon hij enkele maanden minder lang doorwerken dan daarvoor. Op het einde van de dag had hij last van ‘brain fog’.

Inmiddels is die mist in zijn hoofd verdwenen, maar merkt De Jong dat hij wel nog steeds sneller moe is en bijvoorbeeld het lezen en becommentariëren van wetenschappelijke studies wat meer tijd en energie kost. “Hoort dat bij long covid, of is dat omdat ik me de pleuris hebt gewerkt de afgelopen twee jaar? Speelt mijn reuma een rol, die na covid extra heeft opgespeeld? Of is het de stress in de samenleving?”

Kan de spanning van de coronacrisis ziekmakend zijn?

Twee jaar met lockdowns schaadt sowieso de gezondheid, zei minister Ernst Kuipers (Volksgezondheid) half januari bij een persconferentie. Dat bleek bijvoorbeeld ook uit de Amsterdamse Gezondheidsmonitor 2020 van de GGD, die concludeerde dat Amsterdammers somberder, angstiger en gestrester werden tijdens de lockdown in het najaar van 2020.

Judith Rosmalen, hoogleraar psychosomatiek in het Universitair Medisch Centrum Groningen (UMCG), toonde met een onderzoek onder 80.000 mensen echter aan dat besmette personen tijdens de lockdowns beduidend meer gezondheidsklachten ontwikkelden dan niet-besmette mensen in diezelfde periode. 1 op 8 houdt minstens één langdurige klacht over na besmetting, zoals pijn op de borst, benauwdheid of vermoeidheid, zo concludeerde Rosmalen.

Ook beeldvorming speelt een rol bij long covid, zegt hoogleraar gezondheidspsychologie Andrea Evers (Universiteit Leiden). “Breed gedeelde horrorverhalen over twintigers die maandenlang in hun bed liggen, zullen leiden tot meer long covidgevallen,” aldus Evers. “Hoe groot dit nocebo-effect is, is niet te voorspellen.” Evers adviseert daarom om ‘long-covid’ voortaan ‘post-covid’ te noemen; dat klinkt minder oneindig.

Waarom moet er grip komen op deze groep patiënten?

In Nederland zijn inmiddels bijna 5 miljoen mensen positief getest. Dat is een enorme groep die long covid kan krijgen. De aandoening zal grote impact hebben op de maatschappelijke participatie en de kwaliteit van leven, zo zei hoogleraar revalidatiegeneeskunde Rita van den Berg-Emons (Erasmus MC) deze week tijdens een rondetafelgesprek bij het ministerie van Volksgezondheid. En vaak treft het relatief jonge mensen: twintigers of dertigers. “Het is een verborgen epidemie.”

Een epidemie waarvan de gevolgen steeds duidelijker worden: zo’n 500 zorgmedewerkers dreigen hun baan te verliezen, omdat ze binnenkort meer dan twee jaar ziek zijn, zo liet vakbond FNV deze week weten. Dat zou betekenen dat ze zijn aangewezen op een WIA-uitkering, die het inkomen van (gedeeltelijk) arbeidsongeschikte werknemers regelt. Hun netto-inkomen daalt dan met 30-50 procent, aldus het FNV. Dit gaat de samenleving, kortom, aan.

Met de nodige mitsen en maren wil Annemieke de Groot, directeur van nazorgorganisatie C-support, wel een schatting maken van het aantal mensen dat ten minste twee jaar ziek blijft vanwege covid. Dat doet ze op basis van de ervaringen met de Q-koorts, een infectieziekte die net als covid oversprong van dier op mens.

Na de Q-koortsepidemie in de Brabantse geiten- en schapenveehouderij van 2007-2010 verloor ongeveer 2 procent van de besmette mensen hun baan. Ze kregen een vermoeidheidssyndroom. “Q-koorts is geen covid en een epidemie is geen pandemie, maar als je ook nu rekent met 2 procent uitval, gaat het om 50.000 mensen,” aldus De Groot. Dat aantal is gebaseerd op de 2,5 miljoen besmettingen voordat omikron z’n intrede deed.

De Groot vindt dat de regering mensen met long covid niet naar de WIA moet verwijzen. “Er moet meer medische kennis en een behandelplan komen. Voor werknemers en werkgevers. Stel de WIA daarom nog een jaar uit, zou ik zeggen.”

Omikron besmette vorige week ruim een half miljoen mensen. Zorgt die mildere variant ook voor minder long covid?

Viroloog Menno de Jong hoopt en verwacht van wel. Het ziektebeeld is doorgaans milder en omikron nestelt zich niet zo diep in de longen als eerdere coronavarianten, waardoor langdurige kortademigheid en andere klachten wellicht minder voorkomen. Maar omikron bestaat nog te kort voor onderzoek naar long covid.

De Jong stelt wel dat Nederland rekening moet houden met een flink probleem nu omikron zo hard rondgaat. “Als slechts een miniem percentage van de besmette mensen long covid krijgt, gaat het toch om grote aantallen.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden