Plus

Lichaamsvet: niet zomaar wat blubber die je kunt missen

Lichaamsvet zijn we liever kwijt dan rijk. Toch is het niet zomaar wat blubber die je best kunt missen, zegt Mariëtte Boon, coauteur van Vet belangrijk. 'Vet is een orgaan, net als je hart, lever en longen.'

Vetcellen Beeld shutterstock

Hoe wordt vet in het lichaam opgeslagen?
"De vetcellen in ons lichaam zijn een soort kleine ballonnetjes, waarin vet wordt opgeslagen. Vetcellen zijn rekbaar en kunnen zich volzuigen met vet. Als er zoveel vet wordt opgeslagen dat je vetcellen het niet meer aankunnen, gaat het vet naar andere organen, zoals de lever, en dan kunnen daar vervolgens ontstekingen ontstaan."

"De verhouding tussen de mannelijke en de vrouwelijke geslachtshormonen testosteron en oestrogeen bepaalt op welke plek de vetcellen zich voornamelijk volzuigen. Bij vrouwen die nog niet in de overgang zijn, regelen oestro­genen dat voornamelijk vetcellen op de heupen het vet opnemen."

"Een daling in oestrogeenspiegels na de overgang leidt bij vrouwen tot een andere vetverdeling met meer buikvet. Ook een daling in testosteronspiegels bij oudere mannen zorgt voor meer vetopslag in de buik. Op latere leeftijd krijgen veel mannen daardoor een buikje."

Wat is de functie van vet?
"Vet is een orgaan dat honderden verschillende hormonen aanmaakt, waaronder leptine. Met dit hormoon communiceren de vetcellen met een hormoonontvangertje in de hersenen, waardoor je eetlust wordt afgeremd. Mensen bij wie dit ontvangertje niet goed werkt, kunnen zich letterlijk dood eten."

"Leptine is een ontzettend belangrijk hormoon. De combinatie van extreem veel sporten en te weinig eten maakt dat je meer vet verbrandt dan goed voor je is. Je vetcellen maken door het tekort aan vet te weinig leptine aan. Dit kan er bij vrouwen met te weinig vet voor zorgen dat ze niet (meer) ongesteld worden of onvruchtbaar raken."

"Leptine is ook belangrijk voor het immuunsysteem. Als je een te laag lichaamsvetpercentage hebt en dus weinig leptine aanmaakt, kun je ziek worden van normaal gesproken onschuldige virussen, bacteriën en schimmels, omdat het afweersysteem er dan niet meer tegen ­bestand is."

Waarom is het zo moeilijk voor mensen met obesitas om af te vallen?
"Mensen met meer vet in hun vetcellen maken meer van dat verzadigingshormoon leptine aan. Je zou verwachten dat ze daardoor juist minder eetlust hebben en dus slanker worden. Toch is dat niet zo. Het hormoonontvangertje voor leptine in de hersenen is in zo'n geval minder gevoelig geworden, doordat het lang een overschot van dit hormoon heeft gezien. Dit is een van de oorzaken dat mensen met obesitas niet voelen dat ze genoeg hebben gegeten."

"Er zijn veel meer factoren die ervoor zorgen dat je makkelijker vet vasthoudt en dus moei­lijker afvalt. Denk aan slaaptekort, stress en ­zogenoemde verborgen dikmakers. Dit kunnen medicijnen zijn, zoals corticosteroïden, maar ook veel minder voor de hand liggende dikmakers, zoals hormoonverstorende stoffen in onze omgeving. Vaak is obesitas een optelsom van verschillende gewichtsverhogende factoren."

Bij obesitas is er al zo veel in het lichaam verstoord geraakt dat afvallen heel moeilijk is. En zelfs als je bent afgevallen, kunnen je hormoonsystemen, zoals je verzadigingsgevoel, lang­durig verstoord blijven, zodat aankomen en daarmee een jojo-effect op de loer ligt."

Kan kou helpen bij het afvallen?
"Behalve wit vet, dat vet opslaat als energie­reserve, hebben we ook bruin vet. Dat bruin vet zorgt er juist voor dat je vet omzet in warmte, een soort kachel dus. De jager-verzamelaars hadden vroeger geen jas om zich warm te houden. Als ze het koud hadden, werd er een signaal gestuurd naar het bruine vet. De kachel van het lichaam werd dan aangezet: er moest vet worden verbrand om warm te blijven.

"Als je je in de kou bevindt, zul je daardoor een snellere stofwisseling hebben. Dat wil niet zeggen dat je ook zult afvallen, omdat de snellere stofwisseling er ook voor zorgt dat je eetlust toeneemt. Je lichaam wil immers voldoende brandstof voor het kacheltje hebben."

"Toch wordt bruin vet gezien als een veel­belovend aangrijpingspunt om lichaamsvet te verliezen. Omdat we niet de hele dag in de kou kunnen zitten, wordt er veel onderzoek gedaan naar bestaande geneesmiddelen, die het bruine vet harder laten werken. In combinatie met eetlustremmers kan dat een goede methode zijn om af te vallen."

Vet belangrijk, door Mariëtte Boon en Liesbeth van Rossum, Ambo|Anthos, €20,99.

Mariëtte Boon, Alkmaar, 17 oktober 1988

2011 master geneeskunde (cum laude), Universiteit Leiden

2014 promotie endocrinologie (cum laude), Universiteit Leiden

2014 Dr. F. Gerritzenprijs voor beste proefschrift over diabetes

2015 voorzitter Jonge Nederlandse Vereniging voor Endocrinologie

2015 Junior fellowship Diabetes Fonds voor voortzetten onderzoek naar bruin vet

2016 KNAW Heineken Young Scientists Award geneeskunde voor onderzoek naar bruin vet

2018 master biomedische wetenschappen (cum laude), Universiteit Leiden

2019 postdoc endocrinologie, Universiteit Leiden / internist in opleiding, Leids Universitair Medisch Centrum

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool.nl.