Plus

Leraren vertrekken met honderden tegelijk uit grote steden

De 16e Montessori in Zuidoost zegt te moeten sluiten door het lerarentekort. Beeld Jean-Pierre Jans

Leraren vertrekken met honderden tegelijk uit de vier grote steden en Almere. Er komen bij lange na niet genoeg nieuwe leerkrachten voor terug. Dat blijkt uit nieuw onderzoek naar de mobiliteit van basisschoolleraren dat vrijdag verschijnt.

De G4 en Almere klagen al langer over het lerarentekort. Nu bevestigen cijfers die noodkreet. De afgelopen jaren is het aantal leraren dat uit Amsterdam, Rotterdam, Den Haag en Utrecht trekt gestegen van 128 in 2013-14 naar 818 vorig jaar. Terwijl er in schooljaar 2013-14 nog méér leerkrachten een baan in de steden kregen dan er vertrokken, worden de gaten nu gevuld door slechts 448 juffen en meesters.

Dat constateert onderzoeksbureau CenterData in opdracht van het Arbeidsmarktplatform PO. Het expertisecentrum liet onderzoeken hoe basisschoolleraren zich de afgelopen jaren op de arbeidsmarkt bewogen en wat de invloed van het groeiende lerarentekort is.

Niemand

De cijfers tonen dat er door vertrekkende leerkrachten nog honderden vacatures in de grote steden zijn waarvoor niemand terugkomt. “Het is jammer dat juist veel leraren vertrekken waar de druk het grootste is,” stelt Ton Groot Zwaaftink, voorzitter van het Arbeidsmarktplatform PO. “Maar het is ook logisch. Door het tekort dat er al is, groeit de druk op de leraren die wél op die scholen werken. Als zij dan de kans krijgen om over te stappen, doen ze dat.”

Van de steden komt Utrecht er nog relatief gunstig vanaf. In Almere staan de basisscholen er juist het slechtst voor. Daar vertrokken liefst vier procent meer leraren dan er terugkwamen. “Het is sterk de vraag of dat gat door extra inspanningen om voldoende bevoegde leraren voor de klas te krijgen kan worden opgevangen,” aldus de onderzoekers. 

Nu al zien scholen zich genoodzaakt om onbevoegden voor de klas te zetten, groepen naar huis te sturen als er geen invaller is of klassen op te heffen. In Amsterdam moet een school zelfs de deuren sluiten: er waren meer problemen met de onderwijskwaliteit, maar het gebrek aan leerkrachten was de doodsteek. 

Meer uren

Vooral jonge leraren die meer uren willen werken, grijpen hun kans om elders te gaan werken. Het gros vertrekt naar een andere school van hetzelfde schoolbestuur, in dezelfde regio. Maar ook het aantal leraren dat naar een ander bestuur overstapt, groeit. “In deze arbeidsmarkt durven leraren meer risico te nemen. Bij een ander bestuur beginnen ze weer met een tijdelijk contract, maar ze weten dat ze over een jaar nog steeds hard nodig zijn,” verklaart Groot Zwaaftink. Ze gaan met de overstap niet per se meer verdienen, hooguit als ze meer uren kunnen werken. “Er gelden andere redenen om te switchen, bijvoorbeeld die hoge werkdruk of ze willen dichter bij huis gaan werken. Want veel leraren die in de grote steden werken, wonen daar niet. Dat is te duur.”

Uit het onderzoek worden de grote regionale verschillen van het lerarentekort goed duidelijk. Ondanks de groeiende tekorten in de grote steden, zijn er óók regio’s waar meer leraren komen werken dan dat er vertrekken. Dat gebeurt het vaakst in Midden-Gelderland. Wat daaraan opvalt, is dat in de aangrenzende regio Achterhoek juist méér leraren vertrekken. “Ik weet het niet zeker, maar het kan zo maar zijn dat die vertrekkers naar Midden-Gelderland gaan. In de Achterhoek is sprake van een krimpend aantal leerlingen, dus misschien móeten ze wel weg,” aldus Groot Zwaaftink.

Omliggende gemeenten

Ook de regio Haaglanden, rondom Den Haag, ziet meer leraren gaan dan komen. Of dat betekent dat veel leraren die eerder in Den Haag werkten naar omliggende gemeenten overstappen, is niet duidelijk.

Er komt voor basisscholen ook voorzichtig goed nieuws uit het onderzoek: het aantal docenten van middelbare scholen dat naar het basisonderwijs overstapt groeit. In 2013-14 stapten 92 docenten van het voortgezet onderwijs over naar basisscholen. Vorig schooljaar waren dat er 359. “Dat zijn veelal jonge docenten die op middelbare scholen nog een vergelijkbaar salaris hebben,” constateert Groot Zwaaftink. De stap andersom wordt al langer gezet. 

De gaten die in de grote steden en Almere open blijven staan, zijn volgens het Arbeidsmarktplatform PO alleen op te lossen door fors meer studenten naar de pabo's te krijgen, zij-instromers te trekken en naar een andere organisatie van het onderwijs te kijken. 

‘Lerarentekort bij vier op tien scholen’

Bij de start van het schooljaar kampten vier op de tien scholen voor basis- en voortgezet onderwijs met personeelstekorten. In het speciaal onderwijs hadden zelfs twee op de drie scholen gebrek aan vast personeel of vervangers, meldt de Algemene Onderwijsbond (AOb) na een eind september gehouden peiling onder 6200 leden. “En dan moet de eerste griepgolf nog komen,” zeggen veel deelnemers aan de peiling.

In de eerste weken van het nieuwe schooljaar heeft 17 procent van de basisscholen leerlingen naar huis gestuurd, in het speciaal onderwijs was dat 30 procent. Hoe groot het personeelstekort voorgaande jaren aan het begin van het schooljaar was, kan een woordvoerder van de AOb niet direct zeggen. “Maar op basis van de geluiden is wel duidelijk dat de tekorten oplopen.”

Veel scholen zouden ook assistenten of stagiairs noodgedwongen en zonder verdere ondersteuning voor de klas zetten. Ook rapporteren de geënquêteerden vollere klassen, het samenvoegen van groepen, uitval van lessen en het schrappen van vakken. Personeel dat er nog wel is, pakt vaak meer taken op dan in hun baan past.

Een oplossing als leerlingen pas met vijf jaar naar school laten gaan, krijgt in het basisonderwijs weinig steun. Ook tegen het idee van een vierdaagse schoolweek wordt niet erg positief aangekeken. Het voortgezet onderwijs ziet ondertussen niets in videolessen op afstand of het schrappen van vakken. Over het stimuleren van fulltime werken zijn ongeveer evenveel ondervraagden negatief als positief. Datzelfde geldt voor een zogenoemde Randstad-bonus. De enige maatregel waar een meerderheid voor is, is een landelijke imagocampagne voor het beroep leraar, aldus de AOb.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden