PlusNieuws

Landsadvocaat over stikstofaanpak: ‘Pak boer vergunning af’

Om de stikstofcrisis snel op te lossen, moet de overheid vergunningen intrekken van boeren die veel stikstof uitstoten in de buurt van natuurgebieden. Dat staat in een advies aan het ministerie van Landbouw.

Peter Winterman en Jan Hoedeman
Landsadvocaat Hans Besselink. Beeld Hollandse Hoogte /  ANP
Landsadvocaat Hans Besselink.Beeld Hollandse Hoogte / ANP

Bij het intrekken van een vergunning moet een veehouder vrijwel direct stoppen met boeren. Daarmee gaat die maatregel veel verder dan onteigening, waarbij het nog jaren kan duren tot een boerderij is opgedoekt. Volgens landsadvocaat Hans Besselink ‘zal onteigening niet tot een snel resultaat kunnen leiden’, maar ‘intrekking van vergunningen kan dat wél.’

Besselink schrijft dit in een brief aan het ministerie van Landbouw. De landsadvocaat reageert op een niet-openbare notitie van het ministerie waarin plannen staan om het mes te zetten in de veehouderij rond natuurgebieden. Dat is nodig om de stikstofuitstoot te verlagen en zo woning- en wegenbouwprojecten mogelijk te maken die nu spaak dreigen te lopen.

‘In de notitie zie ik dat vooral wordt aangestuurd op vrijwillige opkoop van bedrijven,’ schrijft Besselink. ‘Weliswaar wordt intrekking van vergunningen en onteigening niet uitgesloten, maar daarbij wordt gewezen op de ingrijpende gevolgen daarvan, en op het feit dat onteigeningen tot langdurige procedures aanleiding kunnen geven. Maar vanuit juridisch perspectief kan dat geen reden zijn om die instrumenten niet in te zetten.’

Grote spoed

Volgens de landsadvocaat is grote spoed nodig om op sommige plekken huizen of wegen te kunnen bouwen. Vrijwillig uitkopen heeft dan geen zin, zegt hij. ‘Naar mijn mening is het dan ook onontkoombaar om ook al direct in te zetten op niet-vrijwillige beëindiging van piekbelasters.’

Het intrekken van vergunningen wordt gezien als een nucleaire optie. “Voor veel boeren is hun vergunning heilig, daar moet je niet aankomen,’’ zegt de Leidse stikstofhoogleraar Jan Willem Erisman. “Ik begrijp goed dat het ministerie op zoek is naar oplossingen voor de korte termijn. Maar ik voorzie dat de emoties bij boeren hierdoor alleen maar oplopen.’’

Na het intrekken van een vergunning ‘kan nog worden gediscussieerd over de hoogte van nadeelcompensatie, en/of verwerving van gronden en gebouwen’, schrijft Besselink in zijn advies, gedateerd op 25 augustus. Vrij vertaald: onteigening kan véél te lang duren en de schade van een boer kan ook worden vergoed ná het stopzetten van een bedrijf. Volgens Besselink is dat mogelijk op basis van lid 2 van artikel 5.4 in de natuurbeschermingswet. ‘Met intrekking kan snel een effectief resultaat worden bereikt: minder depositie,’ aldus de landsadvocaat.

Geen besluit genomen

Een woordvoerder van het ministerie bevestigt het bestaan van het advies. “Daar nemen we kennis van. De stappen voor de verdere stikstofaanpak brengen we in kaart en die gaan veel breder dan beëindiging. Er is nog geen besluitvorming.’’ De woordvoerder zegt dat het ministerie ‘de nodige adviezen’ heeft gekregen. “Zoals gezegd brengen we in kaart wat stappen kunnen zijn voor de verdere stikstofaanpak. Deze exercitie loopt nog. In de gebiedsgerichte aanpak kijken we met de betrokken partijen wat nodig en mogelijk is in overbelaste natuurgebieden.’’ De verwachting is dat een nieuw kabinet knopen moet doorhakken over de stikstofaanpak.

Vorige week bleek al dat het demissionaire kabinet scenario’s liet doorrekenen waarbij vele miljarden euro’s naar het uitkopen van boeren gaan. Tot nu toe lag de nadruk op vrijwillig stoppen, maar in die scenario’s wordt ook geld apart gezet voor het onteigenen van boeren. “Onteigening is altijd een laatste middel,’’ reageerde demissionair minister Carola Schouten (Landbouw) vorige week dinsdag in de Tweede Kamer. “Het was de Kamer zelf die mij vroeg om bijvoorbeeld piekbelasters op te kopen. Dat zal ook moeten op een manier, dat als zij dat zelf niet zouden willen, we daartoe toch over gaan.’’

Keukentafel

Landbouwminister Carola Schouten baalt ervan dat er opnieuw informatie over het stikstofdossier op straat ligt. “Ik vind het echt vreselijk dat het tot heel veel onrust aan de keukentafel leidt bij de boeren,” zegt zij in reactie op de berichtgeving over het advies van de landsadvocaat om in sommige gevallen vergunningen in te trekken. De demissionaire bewindsvrouw benadrukt dat er nog geen besluit is genomen. De verwachting is dat een nieuw kabinet knopen moet doorhakken over de stikstofaanpak.

Land- en tuinbouworganisatie LTO Nederland noemt het intrekken van vergunningen van boeren die te veel stikstof uitstoten ‘schandalig’. Het ontnemen van vergunningen gaat volgens de organisatie nog veel verder dan het verplicht uitkopen van boeren, een plan dat vorige week naar buiten kwam. LTO vindt een voorstel dat het zelf in mei presenteerde beter dan de nu aangedragen opties.

LTO zegt samen met Nederlandse boeren er alles aan te doen om ‘deze schending van rechten’ juridisch aan te vechten. “Als er ooit een reden is geweest om als sector verenigd te zijn, demonstrerend, lobbyend of richting het publiek, dan is het nu wel,” aldus LTO-voorzitter Sjaak van der Tak.

De boerenorganisatie noemt de voorgestelde aanpak ‘volstrekt onnodig’ en verwijst naar een samen met onder meer VNO-NCW, Bouwend Nederland en Natuurmonumenten opgesteld plan om stikstofuitstoot terug te dringen, dat in mei werd gepresenteerd. Een belangrijk onderdeel van dat plan bestaat uit een vergoedingsregeling voor boeren en andere grote uitstoters van stikstof die hun bedrijf vrijwillig willen stoppen of verplaatsen naar een andere locatie. Ook zouden er subsidies moeten komen voor boeren die willen innoveren.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden