Kwetsbare asielzoekers mogen niet meer worden opgevangen in noodlocaties

Kwetsbare asielzoekers mogen per direct niet langer worden opgevangen in noodlocaties. Dat heeft de rechter besloten in een kort geding dat was aangespannen door Vluchtelingenwerk.

Tom van der Meer
Vluchtelingen bij een grote tent in Zoutkamp, waar ze worden opgevangen.  Beeld ANP
Vluchtelingen bij een grote tent in Zoutkamp, waar ze worden opgevangen.Beeld ANP

De rechter geeft het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA) een tik op de vingers: de noodopvang voldoet vaak niet aan de EU-normen. Het ministerie stuurt vandaag nog alle gemeenten een verzoek om snel plek te zoeken voor minderjarige vluchtelingen.

Onder kwetsbare asielzoekers vallen bijvoorbeeld gezinnen met kinderen onder de 1 jaar, alleenstaande minderjarigen en asielzoekers die direct een medische behandeling nodig hebben.

De rechter heeft ook bepaald dat niet-kwetsbare vluchtelingen die nu in een noodopvang verblijven, uiterlijk over negen maanden een fatsoenlijk dak boven hun hoofd moeten hebben.

Drinkwater en medische verzorging

Per direct moet het COA voor alle vluchtelingen in een noodopvang zorgen voor toegang tot drinkwater en goede gezondheidszorg, vonnist de rechter. Uiterlijk over driekwart jaar moeten vluchtelingen huisvesting hebben van minimaal 4 vierkante meter per persoon, met vier muren, een plafond, afsluitbare deur en goed sanitair, zoals de EU-regels voorschrijven. De vluchtelingen moeten binnen vier weken een financiële toelage krijgen waarop ze recht hebben. En voor kinderen moet een veilige speelruimte worden gemaakt.

Het ministerie van Justitie en Veiligheid erkent dat de opvang nu minder goed is dan de afgelopen jaren. ‘Dat zien wij ook,’ staat in een eerste reactie. ‘Op alle fronten werken wij iedere dag hard aan oplossingen, aan goede opvang en begeleiding van asielzoekers in Nederland. Zeker voor de kwetsbare groep minderjarigen. Prioriteit blijft ook de situatie in Ter Apel, mensen horen niet buiten te slapen.’ Maar daarbij is het ministerie afhankelijk van gemeenten, stelt de woordvoerder.

Vandaag nog brief aan gemeenten

Vluchtelingenwerk noemt de uitspraak ‘kraakhelder en noodzakelijk,’ maar ziet nog geen reden tot vreugde. “Het is triest dat voor iets basaals als humane opvang een uitspraak van de rechter nodig is, en we zijn pas blij als geen enkele asielzoeker meer in een tent, gymzaal of evenementenhal hoeft te slapen,” zegt voorzitter Frank Candel.

Het is nu aan staatssecretaris Eric van der Burg om snel met een plan te komen. Daarover kan het ministerie momenteel nog niet veel zeggen. In elk geval gaat de staatssecretaris in gesprek met Vluchtelingenwerk. Ook krijgen alle gemeenten in Nederland vandaag nog een brief met het verzoek om opvangplekken te bieden aan minderjarige asielaanvragers met begeleiding.

Maximaal 55 minderjarigen in Ter Apel

Het COA moet flink aan de bak. Bijvoorbeeld bij het aanmeldcentrum in Ter Apel, waar mensen niet meer op straat mogen belanden. Op dit moment slapen daar meer minderjarige alleenstaanden dan er officieel plek is. Van de rechter mogen er nog maximaal 55 minderjarigen verblijven, en moeten zij na vijf dagen doorstromen naar een betere opvangplek.

Maar ook elders in het land moet wat gebeuren. “De opvangcrisis is het meest zichtbaar in Ter Apel, maar speelt zich al ruim een jaar af in vele tenten, gymzalen en evenementenhallen in alle hoeken van het land”, aldus Vluchtelingenwerk.

Volgens Vluchtelingenwerk is de situatie in veel asielopvanglocaties onhoudbaar. “In een jaar zijn we van nul naar 72 noodopvanglocaties en een onbekend aantal crisisnoodopvanglocaties gegaan,” zei de advocaat van Vluchtelingenwerk tijdens de zitting in september.

Het COA zei op de zitting dat er op dat moment 12.400 vluchtelingen in de noodopvang en 5750 in de crisisopvang zaten. Volgens Unicef verblijven er ruim 3000 kinderen in noodopvanglocaties. “Ook zijn we dit jaar gewend geraakt aan beelden van asielzoekers die in de openlucht slapen en hebben we het dieptepunt bereikt dat Artsen zonder Grenzen voor het eerst op eigen bodem actief is geweest,” aldus de raadsman van Vluchtelingenwerk. De organisatie wilde dat de rechter zou ingrijpen en eiste dat de opvang op korte termijn aan de minimale eisen voldoet.

Onder de minimumgrens

De landsadvocaat erkent dat het niveau van de opvang ondermaats is. “Soms veel lager dan we gewend waren en de staat en het COA wensen.” Ze zei dat er geen oplossing op korte termijn is, maar dat die ‘slechts stap voor stap’ kan worden bereikt.

De rechter baseert zich in de uitspraak onder meer op een brief van de Raad van Europa, die in augustus aan staatssecretaris Van der Burg liet weten dat de opvang in Ter Apel nog onder de minimumgrens van het Europees Verdrag ter bescherming van de rechten van de mens zakte. De locatie waar vluchtelingen zaten was niet geschikt voor meer dan een zeer kort verblijf. Ook de zorgen van Artsen Zonder Grenzen zijn meegenomen, over de gebrekkige medische zorg.

Vluchtelingenwerk wilde ook dat het COA alle asielzoekers gelijk zou behandelen. Nu krijgen bijvoorbeeld Oekraïners een voorkeursbehandeling, vindt de stichting. De rechter is het daar niet mee eens, zolang opvangplekken voor Oekraïners, nadat zij vertrekken, maar beschikbaar komen voor vluchtelingen uit andere landen.

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden