Plus

Kritiek op Wilders neemt toe: ‘We zijn ingehaald door Baudet’

Na twee nederlagen bij de laatste verkiezingen wil Geert Wilders ‘vaker de wijken in’. De interne kritiek is hard: de PVV is te veel een eenmanspartij gebleven. ‘We zijn ingehaald door Baudet.’

Wilders en de PVV blijven één, zegt de leider: ‘U zult me nooit zien gaan, ik zal altijd opnieuw die kar blijven trekken.’ Beeld ANP

Kort voor de Europese verkiezingen zegde André Elissen zijn appartement in Brussel vast op. Sinds 2017 was de PVV’er er aan het werk als Europarlementariër, maar ‘de nederlaag’ hing in de lucht. “Ik zag de bui al hangen, dus heb tijdig de huur opgezegd om gedoe te voorkomen.”

Veelzeggend is het wel, erkent Elissen, als zelfs een PVV-politicus er geen vertrouwen meer in heeft. Je moet reëel zijn, vindt hij. “Ik hoorde het ook in mijn omgeving: we zijn gewoon te onzichtbaar geweest in de campagne.”

De PVV had de laatste jaren vier man in het Europees Parlement, daar zijn er nu nul van over. “We kwamen er niet tussen bij VVD en Forum voor Democratie, maar we moeten ook streng naar onszelf kijken: we hebben daar te weinig voor gedaan.”

Nederlagen

Het resultaat: een fiasco. De PVV kelderde al in zetelaantal bij de Provinciale Statenverkiezing. De stembusgang voor het Europees Parlement kwam daarbovenop. De partij van Geert Wilders haalde geen enkele zetel. Een demasqué, terwijl de PVV nog wel hoopte mee te deinen op de Europakritische wind.

Het is een dieptepunt sinds de Limburger zijn partij in 2005 stichtte. Alleen – o ironie – een eventuele brexit kan er nog voor zorgen dat zijn partij (zelf voorstander van een nexit) alsnog een zetel krijgt, na het verdelen van de Engelse stoelen.

Direct na de uitslag borrelde er kritiek op in de anders zo volgzame achterban. Afzwaaiend PVV-senator Dannij van der Sluijs roerde zich op Twitter. Hij deelde een bericht waarin stond dat het ‘normaal’ is dat een ‘partijleider bij zo veel verlies’ zou opstappen. De Wildersgetrouwen in de PVV-fractie sloegen meteen terug. Van der Sluijs is alleen maar ‘zuur’, omdat hij niet weer op de lijst voor de Eerste Kamer was gezet. ‘Heel sneu,’ vindt fractieleider Marjolein Faber dat Van der Sluijs nu om het ultieme offer van Wilders vroeg.

Trouw

Een rondgang in de partij leert dat de kritiek op Wilders breder wordt gedeeld. Al moet dat niet overdreven worden. Deze partij is er één van loyalisten. Openlijke kritiek klinkt zelden. Meningsverschillen en interne ruzies worden vaak pas publiek na vertrek.

In de Haagse fracties zou nog geen onrust zijn. Over de verkiezingsnederlagen zou tien minuten zijn gesproken tijdens de fractievergadering. Zonder stemverheffingen. Volgens ingewijden was meer niet nodig ‘omdat we vaker verkiezingen hebben verloren én gewonnen’. “Uiteindelijk komen we er wel weer bovenop.”

Toch roeren zich ook zittende vertegenwoordigers. Het Utrechtse PVV-Statenlid René Dercksen gooide de eerste steen. Volgens hem heeft Wilders kansen laten liggen, vooral omdat hij, anders dan Thierry Baudet met Forum voor Democratie, van de PVV geen ledenpartij heeft gemaakt. “Jaren hebben wij landelijk de kans gehad om ons goed te organiseren. Dat hebben we laten liggen. Anderen, zoals Forum, hebben dat wel gedaan. We zijn ingehaald.”

Als ledenpartij zou de PVV slagkracht krijgen. Nieuwe kiezers aan zich kunnen binden. En een meer open cultuur genereren om een diverser palet onderwerpen voor het voetlicht te brengen, dan wat Wilders kiest, vindt Dercksen.

“Een thema als windmolens, dat lokaal enorm belangrijk is, heeft in Den Haag bij onze partij geen prioriteit gehad. Terwijl het hier in de provincie leeft,” zegt hij. “Nu zie je hoe dit onderwerp is geclaimd door Forum. Mensen denken er niet eens aan, als ze PVV horen. Wij zijn te veel eendimensionaal bezig geweest met de islam. Belangrijk natuurlijk, en dat blijft het. Maar je moet meer bieden als je voor de kiezer aantrekkelijk wilt blijven.”

Democratie

Het is niet voor het eerst dat Wilders die klacht voor de voeten krijgt geworpen. In mei 2010 wilde Kamerlid Hero Brinkman ‘meer democratie’ binnen de PVV. Met een openlijke campagne haalde hij na Geert Wilders en Fleur Agema de meeste voorkeursstemmen bij de verkiezingen. Toch kwam het er niet van. Steun in de fractie vond hij niet, Wilders liet het doodbloeden.

Dercksen bracht zijn soortgelijke oproep ‘de laatste jaren’ wel een ‘paar keer’ onder de aandacht van Wilders, zegt hij. Er klinkt nu bijval van zijn Utrechtse collega’s in de Provinciale Staten en de gemeenteraad. Gemeenteraadslid Henk van Deún benadrukt dat hij niet weg wil bij de PVV: “Er zijn mensen die op ons hebben gestemd, die vertegenwoordigen wij. Ik hoop ondertussen dat er wel iets gaat veranderen, dat er een visie komt vanuit Den Haag.”

Kritische zittende PVV’ers vrezen niet langer de eventuele toorn van Wilders, die eigenhandig de kieslijsten samenstelt en hen dus over vier jaar ‘overboord kan kieperen’, zoals Dercksen het zegt. “Wij willen niet als schapen naar de slachtbank. Wat is je beeld van jezelf wanneer je als een soort marionet blijft stilhangen, terwijl je ziet dat het misgaat?”

Wilders laat weten geen heil te zijn in het veranderen van de partijstructuur. “We zijn geen eenmansbedrijf, maar we zullen nooit een ledenvereniging worden.” En opstappen? Nooit. “Wat andere partijen doen moeten ze zelf weten, maar ik zit hier nog wel 10, 15 jaar. U zult me nooit zien gaan, ik zal altijd opnieuw die kar blijven trekken.”

Dercksen vreest dan ook dat zijn oproep aan dovemansoren zijn gericht. “Hij wil er echt niet aan. De Haagse incrowd vindt het bovendien waarschijnlijk wel best zolang zij hun baan houden, maar dit is een breed gedragen geluid binnen de partij. Ik krijg veel steun.”

Tegelijkertijd is hij somber over de kansen: “Ik denk dat we nu te laat zijn. Als Forum er geen puinhoop van gaat maken, dan zou het wel eens klaar kunnen zijn voor ons.” De PVV moest met lede ogen aanzien hoe Forum voor Democratie wel in korte tijd een bestendige organisatie wist op te bouwen met nu ruim 36.000 leden en daarmee heel wat meer slagkracht. Dercksen: “Wij sturen nu en dan een nieuwsbrief naar mensen van wie we denken dat die er een willen ontvangen, maar dat is kinderspel vergeleken met duizenden mensen die bereid zijn iets voor de partij te doen.”

Geld

En zeker zo belangrijk: de PVV mist de inkomsten die Forum wel binnenhaalt. Leden leverden de partij van Thierry Baudet in 2017 gemiddeld 30 euro aan contributie op. Dat jaar alleen al dus zo’n 602.900 euro. Dat is nog een schijntje vergeleken met de subsidies die de PVV misloopt, doordat Wilders het enige lid is. Jaarlijks grijpt de PVV naast ruim een miljoen overheidssteun omdat het door het gebrek aan leden niet aan de regels voldoet.

Bovendien besloot het kabinet onlangs dat het giften die van buiten de EU komen aan banden gaat leggen. Dat kan Wilders flink raken, want voorheen kreeg hij jarenlang meer dan 120.000 euro van de Amerikaanse Horowitz Foundation, van de Amerikaanse islamcriticus David Horowitz. Dercksen: “Baudet heeft ons dus keihard ingehaald op dat vlak.”

Nieuw gezicht

Bovendien, zegt de Zuid-Hollandse PVV’er Harm Groenendijk, heeft Baudet als new kid on the block nu de gunst van de kiezer. “De nieuwsgierigheid van de kiezer is er af als het om de PVV gaat. Er is een nieuwe belofte.” Hij plaatst zijn partij op één lijn met de SP en ‘de beweging rond Pim Fortuyn’. “Onvervalste protestpartijen. Het vervelende is alleen: dat doet Forum ook. En die hebben dat nieuwige nog.”

Het voormalige Zeeuwse Statenlid Roland de Wit denkt dat de partij ‘eerder wakker had moeten worden’. Zie Baudet eens stralen, zegt hij. Jonge knul, goedgebekt. Chic ook, dat trekt kiezers aan. De Wit is politicus af nadat de partij Statenzetels verloor in Zeeland. Hij wil niet ‘somberen’, maar ziet wel problemen. “Al denk ik dat je Baudet niet alleen als bedreiging hoeft te zien. Rechts wordt sterker met hem erbij. Punt is wel, en daar doet hij onze partij wel wat pijn, is dat de PVV ergens komt als er tegen iets aan te schoppen is. En nu komt het: dat doet Baudet ook.”

Niet dat er om het opstappen van Wilders wordt gevraagd. Partijgenoten, ook zij die verliezen leden in de provincies, zijn ‘hoopvol’. Zij spreken van ‘een stapje harder zetten’. Laten zien, juist nu, dat de partij ‘nooit zal opgeven’.

“Er zit nog genoeg in de tank,” zegt Roger Ernst die net niet in de Limburgse Staten kwam. “Het is jammer, maar de boodschap is vooral: er is werk aan de winkel.”

Erik Veltmeijer, fractievoorzitter in Overijssel, roemt juist het eenmansleiderschap van Wilders. “We hebben verloren, maar ook gewonnen met de mantra dat Geert de lijnen uitzet.”

Na de val van Rutte I stond Wilders in de peilingen lang op een handvol zetels, omdat hem de schuld werd gegeven van het mislukte overleg en daarmee het einde van het kabinet. Toch wist hij bij de verkiezingen erop weer 15 zetels te bemachtigen. Veltmeijer: “Ook nu komen erbovenop.”

Wijken in

De doctrine die Wilders daarvoor heeft uitgedokterd na de twee verkiezingsnederlagen is: meer de wijken in. “We hadden naar de kiezer moeten gaan en bijvoorbeeld uitleggen waarom een nexit een goed idee is. Dat gaan we dus ook doen. En vooral constant, niet alleen in verkiezingstijd,” aldus de PVV-leider.

Op die koers klinkt ook kritiek. Juist de PVV heeft niet het apparaat voor contact met de wijken. De partij is niet ingericht op regelmatig folderen of het houden van bijeenkomsten. “We hebben daar geen enkele structuur voor opgezet. Nooit gedaan ook,” zegt Dercksen. “Het klinkt leuk, maar ik zou niet weten hoe. Als ik Wilders hier uitnodig, moet ik de beveiliging uit eigen zak betalen, want dat mag niet van het partijgeld. Nou, dat wordt wat elke keer. We hebben er de mensen, de organisatie en het geld niet voor.”

Volgens De Wit is zijn PVV (‘ik blijf de partij trouw’) überhaupt niet zo goed in campagne voeren. “We moeten het vooral hebben van Wilders die zich kan meten met Rutte, zodat de kiezer echt het gevoel heeft dat hij voor ons naar de stembus moet. Als die dynamiek uitblijft, zoals onlangs, dan is de bekendheid en het profiel van Geert niet genoeg om de achterban aan het stemmen te krijgen.”

Een PVV zonder Wilders kunnen partijleden zich overigens niet voorstellen. Partijgenoten vrezen een implosie als hij eruit zou stappen – hoe kritisch ze ook op hem zijn. Andersom kan Wilders waarschijnlijk nog een decennium rekenen op genoeg stemmen om zijn eigen zetel veilig te stellen. Voor iemand die eigenhandig de partij is gestart, zal dat als een ultieme terugvaloptie gelden.

Toch denkt De Wit dat ook Wilders zich zorgen maakt. “Iedereen heeft een houdbaarheidsdatum. Geert zal er zelf voor moeten zorgen dat die nu nog niet in zicht komt.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden