PlusAnalyse

Kritiek op persconferentie: ‘Het kabinet verspreidt alleen slechtste scenario’

Opnieuw heeft het kabinet een sombere tijding: het overgrote deel van de coronamaatregelen wordt verlengd. Maar de boodschap van de persconferentie vanavond zou anders moeten zijn: “Het dieptepunt hebben we aangetikt.”

Premier Mark Rutte sprak gisteren online met studenten.  Beeld EPA
Premier Mark Rutte sprak gisteren online met studenten.Beeld EPA

Nederland kijkt reikhalzend uit naar het einde van het strenge coronaregime, dat tien weken van kracht is. Het aantal Nederlanders dat de lockdown wil versoepelen is afgelopen weken ruim verdubbeld, van 21 naar 45 procent, aldus een peiling van onderzoeksbureau I&O vorige week. Bijna een op de tien vindt dat álle maatregelen van tafel moeten.

Maar bijna een jaar na de eerste coronabesmetting in Nederland is echte versoepeling nog niet aan de orde, zal het kabinet vanavond melden. De avondklok, die als eerste van tafel zou gaan, blijft. Ja, de scholen mogen mondjesmaat open, en de kappers ook, maar dat geldt waarschijnlijk niet voor winkels, horeca, sportfaciliteiten en culturele instellingen. Thuiswerken en zo min mogelijk bezoek blijven het devies.

Het wordt tijd dat Rutte en De Jonge eens een positievere boodschap brengen, vindt epidemioloog Frits Rosendaal (LUMC). “Rutte doet altijd zo optimistisch, maar niet in zijn coronapersconferenties. Terwijl er echt wel reden is voor optimisme. Bulgarije hebben we blijvend achter ons gelaten, het vaccineren komt op stoom. In Israël, dat vooroploopt, zie je de sterftecijfers als een wilde naar beneden gaan.”

Dat denkt ook Arjen Boin, hoogleraar publieke instituties en governance in Leiden. “Het kabinet heeft een succesverhaal in handen. Het is wonderbaarlijk als je daar niks mee doet en in plaats daarvan het zoveelste verhaal houdt dat we geduld moeten hebben.”

Vaccinatieprogramma loopt goed

Het succesverhaal waar Boin op doelt, is het vaccinatieprogramma. Nederland heeft zich in Europa opgewerkt tot degelijke middenmotor. Er zijn ruim een miljoen prikken gezet. Half maart zijn dat er al twee miljoen, als de planning niet te veel deuken oploopt. Tegen die tijd heeft een groot deel van de bijna 800.000 zorgmedewerkers die voorrang krijgen ten minste één prik gehad. Ook de vaccinatie van de bijna 300.000 bewoners van zorginstellingen is goed op stoom.

De grootste druk op verpleeg- en verzorgingshuizen is dus snel weggenomen. Daarmee lijkt ook een belangrijke bron van verspreiding van het virus te verdwijnen: ongeveer een op de acht besmettingen heeft nu een relatie met de zorg. De eerste onderzoeken naar de besmettelijkheid van mensen die gevaccineerd zijn, suggereren dat zij het virus meestal niet meer doorgeven.

‘Kabinet onderschat de burgers’

Een andere groep waar nu volop geprikt wordt, is die van de thuiswonende ouderen. Een groot deel van de 80-plussers heeft een prik gehad. Dat haalt de druk op ziekenhuizen niet meteen weg, maar enige verlichting biedt het wel. Op de ic is het aandeel 80-plussers zeer bescheiden (zo’n 5 procent), maar op de verpleegafdelingen van de ziekenhuizen is ongeveer een kwart van het totaal aantal patiënten 80-plus, blijkt uit data van stichting NICE. Vaccinatie van deze groep zou de belasting op die afdelingen dus zeker verminderen.

Boin vindt dat het kabinet de burgers onderschat. “Het lijkt of het kabinet denkt dat als ze vertellen dat het de goede kant op gaat, we feestjes gaan bouwen. Dat Nederlanders zelf niet kunnen nadenken. Het kabinet gaat uit van modellen en het enige model dat gecommuniceerd wordt, is het worstcasescenario. Van daaruit bezien is elke versoepeling een stap naar de afgrond.”

Lente in de lucht

Voor de voorzichtigheid van het kabinet valt natuurlijk iets te zeggen. Er bestaat onzekerheid over nieuwe varianten, het aantal besmettingen stijgt weer voorzichtig en ook in de ziekenhuizen lijkt de grootste verbetering eruit. Maar de keerzijde van enkel de risico’s benoemen, betoogt de hoogleraar, is dat mensen geen idee hebben hoe lang het nog gaat duren, en welke kant het uitgaat. “En dat gebeurt dan ook nog met maatregelen die niet echt goed beargumenteerd worden, de avondklok bijvoorbeeld. Of stel dat je binnenkort wel naar de kapper mag, maar nog steeds niet op het terras zitten, waar het risico op besmetting toch klein lijkt. Ik ben geen viroloog, dus moeten ze dat nog maar eens goed uitleggen.”

Het is de hoogste tijd voor een twist in de boodschap. “Laat zien vanaf welke vaccinatiegraad er weer dingen kunnen, en wat dan. We hebben een winnende formule in handen: bied mensen dan ook perspectief.”

Daar komt nog iets bij: de lente hangt in de lucht. Vorig jaar bereikte het aantal besmettingen en nieuwe ziekenhuisopnamen begin april een piek, om daarna snel naar beneden te gaan. Stel dat het dit jaar weer zo gaat. Dan is het een kwestie van nog een week of vijf op de tanden bijten. Het voorjaar werkt hoe dan ook in ons voordeel, voorspelt epidemioloog Rosendaal. “Goed weer zal zeker een positief effect hebben op de besmettingscijfers. Natuurlijk zullen er dingen misgaan. Maar je kunt blijven zwartkijken. Volgens mij is het realistische verhaal dat we de goede kant op gaan.”

Hij vindt Boin aan zijn zijde. “Ik ben nog nooit zo optimistisch geweest als nu. Het dieptepunt hebben we aangetikt, daar ben ik heilig van overtuigd.”

Dit wil het kabinet versoepelen

Het kabinet overweegt verscheidene coronamaatregelen te versoepelen. Zo wil het ook sporten in groepsverband voor jongeren toestaan. En naast de kappers mogen wellicht meer contactberoepen weer aan de slag.

Het kabinet handhaaft wel de avondklok, al is nog niet duidelijk tot wanneer. Afgelopen weekend meldden ingewijden al dat vanaf 1 maart de middelbare scholen weer open kunnen.

Verder mogen kappers waarschijnlijk weer vanaf 2 maart aan de slag. Zij moeten dan wel een gezichtsmasker dragen. Uit Duits onderzoek bleek eerder deze maand dat de kans op besmettingen bij kappers relatief laag is.

Volgens ingewijden zijn er meer contactberoepen waar de deur voor op een kier staat. “Het is moeilijk uit te leggen dat als we de risico’s voor kappers aanvaardbaar achten, we dat niet vinden voor andere contactberoepen.” Winkels zouden wellicht binnenkort ook weer, weliswaar op afspraak, mensen mogen verwelkomen.

Minister Hugo de Jonge (Zorg) sprak gisteren van een ‘nieuwe fase’. Hij erkende dat het kabinet naarstig op zoek is naar wat ‘weer wel kan’. “Want de rek is er een beetje uit,” schetste hij het maatschappelijk ongenoegen. Hij hoopt dat we door versoepelingen het ‘iets langer vol kunnen houden met elkaar’. Vanavond geven De Jonge en premier Mark Rutte een persconferentie.

Gisteren werd lang vergaderd over sportregels voor jongvolwassenen. Momenteel zijn slechts jongeren en topsporters uitgezonderd van de regel dat buitensporten met hooguit twee personen mag plaatsvinden op 1,5 meter afstand. Dat voorschrift wil het kabinet verruimen door de toegestane leeftijd voor die sporten te verhogen.

De avondklok wordt met twee óf drie weken verlengd. Complicerende factor is dat op 15, 16, en 17 maart de Tweede Kamerverkiezingen worden gehouden. De stembussen blijven dan tot 21.00 uur open, dus moet er een oplossing komen. Dat is ook noodzakelijk vanwege het tellen van de stemmen, dat daarna gebeurt.

Het kabinet zou een duidelijke volgorde hanteren bij het loslaten van maatregelen. Die was op rij: avondklok weg, scholen open, dan de rest. Het heropenen van hogescholen en universiteiten zou echter meer besmettingen opleveren dan het toestaan van contactberoepen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden