Nieuws

Krijgsmacht onder de loep: ‘Veel plannen die in de praktijk niet werken’

Commandanten moeten binnen de krijgsmacht meer te zeggen krijgen over de veiligheid van hun manschappen. Nu zijn ze formeel wel verantwoordelijk, maar ontbreekt het hen aan de bevoegdheid om de veiligheidssituatie te verbeteren. Als commandanten inschatten dat ze een bepaalde opdracht niet veilig uit kunnen voeren, kunnen ze alleen ‘nee’ zeggen.

Oud-commandant der Strijdkrachten Rob Bauer bezoekt de XL-teststraat in Eindhoven.  Beeld ANP
Oud-commandant der Strijdkrachten Rob Bauer bezoekt de XL-teststraat in Eindhoven.Beeld ANP

Dat gebeurt nu ook, stelt Gerdi Verbeet, voorzitter van de visitatiecommissie veiligheid en defensie. “Soms moet je de party-pooper durven zijn.” In het derde en laatste jaarverslag concludeert de commissie dat de commandanten als werkgever verantwoordelijk zijn voor een veilige werkomgeving, maar dat zij in de praktijk afhankelijk zijn van opleidingen, aankoop van materieel en onderhoud waar zij geen invloed op hebben.

Na fatale ongevallen met een mortiergranaat in Mali en op een schietbaan in Ossendrecht, waarbij drie militairen om het leven kwamen, werd een speciale commissie ingesteld om de veiligheid bij de krijgsmacht onder de loep te nemen. Maar drie jaar nadat Defensie een plan van aanpak opstelde om de veiligheid voor militairen te verbeteren is de commissie die toeziet op de uitvoering ‘bezorgd’ over het tempo waarin de plannen worden uitgevoerd.

Zo zijn er nog steeds zorgen over goede gehoorbescherming voor militairen. Ook in 2019 wees de commissie erop dat militairen met slechte oordoppen naar een schietoefening werden gestuurd. Vaak was het argument van Defensie dan dat het aan de uitrusting schortte omdat er jarenlang werd bezuinigd. “Maar dat argument kun je niet blijven gebruiken,” vindt commissielid Josette van Doorn-Spronken.

Inmiddels is ‘de basis’ op orde, stelt Defensie, die wijst op een cultuurprobleem: het dragen van de standaard gele dopjes wordt ‘niet stoer’ gevonden. “Soms werken die lullig uitziende oordopjes zo goed, dat militairen niet meer met elkaar kunnen praten,” stelt commissielid Ira Helsloot. Het is dan aan de commandant om ‘af te dwingen’ dat de doppen toch gedragen worden.

32 miljoen extra voor veiligheid

Ook zijn er zorgen dat geldgebrek een veilige werkomgeving in de weg staat. Zo hebben verschillende defensieonderdelen wel plannen om de veiligheid te verbeteren, maar geen budget. “Onze financiële positie is gewoon niet rooskleurig, daar hoeven we geen doekjes om te winden,” zei demissionair minister Ank Bijleveld van Defensie. Toch reserveert het demissionaire kabinet in totaal 32,2 miljoen euro extra voor 2022 en 2023, zo maakte de CDA-bewindsvrouw tijdens de presentatie van het rapport bekend.

 Defensie maakt veel plannen, die in de praktijk vaak niet werken, stelt de commissie. Beeld ANP
Defensie maakt veel plannen, die in de praktijk vaak niet werken, stelt de commissie.Beeld ANP

Niet praktisch

Defensie is goed in het maken van ‘plannen, veel plannen’ die de veiligheid van militairen moeten vergroten, schrijft de commissie. Maar bij de uitvoering daarvan loopt het spaak. In de praktijk werken die mooie plannen vaak helemaal niet. De commissie noemt daarbij als voorbeeld een instructie over werken op hoogte en de risico's op vallen. Het stuk telt 150 pagina's, 'zeer gedetailleerd, maar niet praktisch’. Van Doorn: “Geen enkele militair heeft 150 pagina's nodig om te weten hoe je veilig op hoogte werkt.” Bij bedrijven, zo benadrukt de commissie, ‘staat dat op één A4'. Daarbij blijkt het instructieboekwerk ook nog eens onbekend bij een commando die de commissieleden spraken.

Dat geldt ook voor het hele plan van aanpak, constateert de commissie voor het tweede opeenvolgende jaar. “Veel medewerkers kennen het plan van aanpak niet.” Als het plan wél bekend is, wordt het gezien als een ‘Haags’ plan. Ook constateert de commissie dat er bij de sociale veiligheid sprake is van willekeur, bijvoorbeeld bij de aanpak van pesten. “Als je geluk hebt, doet je leidinggevende er wat aan.”

Luchtmobiele brigade

Afgelopen jaar daalde het aantal incidenten bij de krijgsmacht vanwege de coronacrisis. Er werd immers minder geoefend en, waar dat kon, meer thuis gewerkt. Ook werden militairen ingezet bij de Nederlandse aanpak van het virus. Dat brengt ook weer risico's met zich mee. Zo kon de 11 geneeskundige compagnie van de luchtmobiele brigade een jaar lang niet trainen op traumavaardigheden, wat hun eigenlijke werk is, omdat ze ingezet werden in ziekenhuizen en de ouderenzorg. Als dat niet wordt ingehaald, waarschuwt de commissie, kan dat bij een volgende missie leiden tot ‘niet goed getrainde medics’.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden