PlusNieuws

Kraanwater is vooral om te drinken, ander gebruik moet daarom duurder worden

null Beeld Science Photo Libra/Getty Images
Beeld Science Photo Libra/Getty Images

Drinkwater is een te kostbaar goed om te verspillen. Drinkwaterbedrijven en overheid onderzoeken daarom of hogere prijzen kunnen helpen bedrijven en consumenten aan te zetten tot zuiniger watergebruik en meer waterbewustzijn.

Hans Nijenhuis

‘Een andere tariefstelling kan in combinatie met meer informatie en waterbesparende technieken bijdragen aan zuiniger watergebruik en meer bewustzijn bij klanten,” stelt Madelon Vink van de Vewin, de vereniging van drinkwaterbedrijven in Nederland. Half september verschijnt een eerste onderzoek van bureau Berenschot in opdracht van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat naar systemen om bewuster en duurzamer waterverbruik te stimuleren.

België kent zo’n systeem. Daar betalen consumenten een basisprijs voor de hoeveelheid drinkwater die een gemiddeld huishouden per persoon gebruikt. Voor het drinkwatergebruik dat die hoeveelheid overstijgt, moet een zogenoemde comfortprijs worden betaald. Die comfortprijs is het dubbele van de basisprijs. Zo blijft drinkwater als eerste levensbehoefte betaalbaar en moet extra worden betaald voor overmatig drinkwatergebruik zoals uitgebreid de tuin besproeien of een groot zwembad vullen. Industrieel waterverbruik belasten ligt bij een vervolgonderzoek op tafel.

Grote uitdagingen

In Nederland is drinkwater goedkoper dan in Vlaanderen. Daar kost een kubieke meter drinkwater (duizend liter) ongeveer 4,30 euro. In Nederland betaal je voor dezelfde hoeveelheid 1,91 euro voor en daar zit dan ook nog 35 cent belasting bij inbegrepen. Bedrijven die veel water gebruiken, zijn van die belasting vrijgesteld.

De Vewin onderstreept dat drinkwaterbedrijven op dit moment nog aan hun leveringsplicht kunnen voldoen. “Maar we voorzien wel dat we binnen een aantal jaar voor heel grote uitdagingen komen te staan,” zegt Vink. “Om ook morgen nog genoeg drinkwater te kunnen leveren, is echt een transitie nodig waaraan bedrijfsleven, overheden, consumenten en de drinkwaterbedrijven allemaal een bijdrage moeten leveren.”

Beschikbaar water beter vasthouden, nieuwe bronnen aanwijzen en beschermen, bij woningbouw beter kijken naar de drinkwatervoorziening – er is heel veel nodig, stelt de Vewin. “Consumptie en hygiëne vergen de hoogste drinkwaterkwaliteit, maar voor sommige toepassingen is die hoge kwaliteit niet nodig. Het is belangrijk om bewust gebruik van drinkwater aan te moedigen. Iedereen kan een steentje bijdragen.”

Hergebruik

Waterexpert Erik Driessen, pleit voor veel betere voorlichting en vergroting van het bewustzijn als het gaat om watergebruik. Hoewel hij het Belgische model charmant noemt, verwacht hij toch meer heil van het aanpakken van het industrieel watergebruik. “In landen om ons heen zie je bedrijven al hard werken aan hergebruik van water, in Nederland nog nauwelijks. Als iets niet duur is, ontbreekt de reden er op te besparen.”

“Klonk er maar een donderend geraas vanuit de leidingen, dan zouden mensen misschien beseffen hoevéél drinkwater ze gebruiken,” verzucht Hans Middendorp, vicevoorzitter van de Algemene Waterschapspartij. Die partij is vertegenwoordigd in 17 van de 21 waterschappen en wil volgend jaar ook meedoen aan de verkiezingen voor de Provinciale Staten. Water is volgens de partij een te groot onderwerp voor de waterschappen alleen.

Middendorp gaat campagne voeren voor verhoging van de drinkwaterprijs, zij het niet over de hele linie. Drinkwater is een eerste levensbehoefte en de drinkwaterbedrijven hebben de wettelijke opdracht het te leveren tegen de laagst mogelijke prijs. Dat is mooi, want elke Nederlander, rijk of arm, moet onbeperkt water uit de kraan kunnen drinken, vindt ook Middendorp.

Geen vanzelfsprekendheid

Maar moet elke Nederlander ook zijn zwembad(je) in de tuin elke zomerdag onbeperkt kunnen vullen? Zijn grote tuin besproeien? Zijn auto wassen? En moet een datacenter zijn computers met drinkwater kunnen koelen? “De Vereniging van Drinkwaterbedrijven waarschuwt vaak genoeg dat schoon drinkwater in de nabije toekomst géén vanzelfsprekendheid meer is,” zegt Middendorp. “Dus laten we daar dan nu iets aan doen.”

Hij trekt een parallel met de energietransitie. Niet dat die wel op tijd is begonnen, maar in elk geval is het nu zo dat investeren in zonnepanelen en isolatie loont. Tegelijkertijd loont investeren in drinkwaterbesparende maatregelen financieel nauwelijks. Daarvoor is het te goedkoop. “Laten wij met z’n allen nu in elk geval beginnen met iets te doen tegen bóvengemiddeld gebruik,” zegt Middendorp. “Dat kan het bewustzijn vergroten en aanzetten tot waterbesparende maatregelen.”

Maar minister Mark Harbers (Infrastructuur en Waterstaat) heeft toch al opgeroepen tot bewuster watergebruik? “Ja,” zegt Middendorp, “en ik heb een deskundige ook horen vertellen dat elke Nederlander een eierwekker moet krijgen voor bij de douche, maar ik vertrouw niet zo op het effect daarvan. Een prijsprikkel werkt beter.”

Ook Middendorp is geporteerd van het Vlaamse systeem. “Het werkt”, zegt hij. “Een Vlaming verbruikt gemiddeld maar 89 liter drinkwater per dag. In Nederland ligt het gemiddelde dagelijkse drinkwaterverbruik op zo’n 125 liter per persoon.”

Het zijn weer de gewone mensen die worden gepakt, hoort hij vaak. Moet niet eerst worden gekeken naar het bedrijfsleven? Twee derde van het drinkwater in Nederland gaat naar huishoudens, zegt Middendorp, dus als zij zuiniger worden, betekent dat echt wel iets.

Belastingvrijstelling

Dat neemt overigens niet weg dat ook bedrijven tot zuinigheid moeten worden aangezet. Iedereen in Nederland betaalt 35 cent belasting op elke kubieke meter leidingwater, maar daarvoor geldt een plafond van 300 kuub per jaar. Als je meer gebruikt hoef je daarover geen belasting te betalen. “Dat is natuurlijk bizar,” zegt Middendorp. “Een huishouden betalen jaarlijks al met al 50 euro belasting op leidingwater, een grote bedrijf 100 euro per jaar. Die begrenzing moet er vanaf.”

Andere deskundigen zijn minder uitgesproken. Volgens Jan Peter van der Hoek, hoogleraar drinkwatertechniek aan de Technische Universiteit Delft, zou een andere beprijzing van drinkwater een optie kunnen zijn, zolang de opbrengst maar wordt gebruikt voor de watertransitie. Want dát is waar alle aandacht naartoe moet gaan, onderstreept hij. “We hebben in Nederland altijd geleerd zo snel mogelijk van het water af te komen, nu moeten we leren water zo goed mogelijk vast te houden. Daarvoor moet flink wat infrastructuur worden aangepast.”

Dat kost tijd en geld zegt de hoogleraar, terwijl instanties vooral naar elkaar kijken wie het initiatief moet nemen. “Als een hoger watertarief nodig is om de transitie te maken, dan is dat een goede reden voor prijsverhoging.”

Van der Hoek voorziet nog wel praktische problemen, want achter de ene wateraansluiting woont een alleenstaande, achter de andere een gezin met vijf kinderen. “Hoe bepaal je dan vanaf welk gebruik de prijs flink omhoog gaat?”

Grote voorraad

“Nederland heeft geen drinkwaterprobleem en het risico dat het een probleem wordt, acht ik zeer gering,” zegt Cees Buisman, hoogleraar biologische kringlooptechnologie aan Wageningen Universiteit en directeur van Wetsus, een centrum voor duurzame watertechnologie. Hij voorziet wel grote problemen met drinkwater elders in de wereld, maar niet hier. “In Jordanië gebruiken ze al het beschikbare zoetwater, wij maar 10 procent. Negentig procent van het zoetwater dat ons land binnenkomt, via de rivieren of vanuit de lucht, verdwijnt zo in zee. Als we daar iets aan doen, hebben we drinkwater genoeg.”

Er zijn al plannen om water van Friesland, waar water genoeg is, naar Twente te pompen, zegt Buisman. “Het kan allemaal.”

Buisman vindt dat Nederlanders al best spaarzaam met drinkwater zijn. Waar de inwoners van de Verenigde Staten of Saoedi Arabië gemiddeld 250 tot 300 liter per dag gebruiken is dat in Nederland 125 liter. Nog niet zo lang geleden was dat 150 liter. Wasmachines die minder water verbruiken, twee spoelknoppen op het toilet en waterbesparende douches doen hun werk al.

Alleen, zegt Buisman, Nederland heeft wel een verontreinigingsprobleem. “Van het oppervlaktewater hier voldoet 99 procent niet aan de Europese normen; 99 procent!”

Gebruikt water

Daar moet volgens Buisman beslist iets aan gebeuren. Wat volgens hem al veel zou helpen is als er minder rioolwater wordt geloosd. Vanwege dat milieuprobleem is Buisman wél voorstander voor een prijsverhoging voor grootverbruikers. Niet voor het verbruik van schoon water, maar voor het lozen van gebruikt water.

In Nederland betalen we nu nog op twee manieren voor riolering en afvalwaterzuivering. Via de rioolheffing aan de gemeente, dat is voor onderhoud en vervanging van de buizen. En via de zuiveringsheffing aan het waterschap, dat is voor het schoonmaken van het afvalwater. Dat gaat per huishouden, waarbij een gezin drie keer zoveel betaalt als een alleenstaande. “In Duitsland en België hebben ze die heffing echt rechtstreeks gekoppeld aan het waterverbruik. Dán is er een prikkel om minder water weg te spoelen,” zegt Buisman. “En dan wordt investeren in bijvoorbeeld een hydraloop, waarbij douchewater een tweede keer wordt gebruikt voor bijvoorbeeld de was of het doorspoelen van de wc ineens interessant.”

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden