PlusAnalyse

Koud-ijzig-bevroren: sfeer aan Binnenhof bekoelt verder

De politieke verhoudingen aan het Binnenhof waren al ijzig, maar sinds het Afghanistandebat is de stemming gedaald tot ver beneden het vriespunt. Dat raakt ook de toch al sukkelende formatie, al zal het de positie van D66-leider Kaag niet verzwakken.

Sigrid Kaag treedt terug als demissionair minister van Buitenlandse Zaken, na een motie van afkeuring  vanwege de chaotische evacuatie uit Afghanistan.  Beeld ANP
Sigrid Kaag treedt terug als demissionair minister van Buitenlandse Zaken, na een motie van afkeuring vanwege de chaotische evacuatie uit Afghanistan.Beeld ANP

Amper 24 uur eerder kondigde informateur Johan Remkes het nog met enige hoop aan: de formatie verplaatst zich dit weekend naar de rustige omgeving van de bossen bij Hilversum. Voor frisse ideeën, een nieuwe start, op een landgoed, weg van de politieke kaasstolp.

De kans is groot dat hij zaterdag juist een chagrijnige Sigrid Kaag (D66), een vleugellamme Mark Rutte (VVD) en een geschrokken Wopke Hoekstra (CDA) tegenover zich vindt.

Want wat er nog over was aan stabiliteit van het (toch al demissionaire) kabinet, is sinds donderdagavond aan diggelen. En de toch al dramatisch verlopende formatie dreigt in nog meer chagrijn te verzanden. Het zal de roep om nieuwe verkiezingen verder aanwakkeren.

Banden doorgesneden

De nasleep van het Afghanistan-debat trekt een diep spoor. Met het aftreden van Kaag als minister van Buitenlandse Zaken en een zoveelste kras op het blazoen van minister Ank Bijleveld (Defensie, CDA) is de schade groot.

Ook (of juist!) de fractie van coalitiegenoot ChristenUnie steunde de afkeurende moties tegen het eigen kabinet. Het had alles weg van een soort wraak gericht op Kaag, omdat zij al maanden niks van ChristenUnie wil weten in de formatie.

Het onderstreept dat ChristenUnie de banden met het kabinet-Rutte III heeft doorgesneden. Het kabinet gaat door, maar het laatste restje liefde is er uit.

Dat is geen contrast met de afgelopen maanden. In de formatie keerde ChristenUnie-leider zich af van demissionair premier Rutte, al kwam hij daar een beetje op terug. Maar D66 en ChristenUnie lieten duidelijk merken niet meer met elkaar te willen. Segers voorzag ‘te liberaal’ beleid, Kaag wilde niet meer met hem. “Het roer moet om.”

Demissionair Minister Sigrid Kaag van Buitenlandse Zaken (D66), demissionair minister Ank Bijleveld van Defensie (CDA), demissionair premier Mark Rutte en demissionair staatssecretaris Ankie Broekers van Justitie en Veiligheid tijdens het Kamerdebat over Afghanistan.  Beeld ANP
Demissionair Minister Sigrid Kaag van Buitenlandse Zaken (D66), demissionair minister Ank Bijleveld van Defensie (CDA), demissionair premier Mark Rutte en demissionair staatssecretaris Ankie Broekers van Justitie en Veiligheid tijdens het Kamerdebat over Afghanistan.Beeld ANP

Donderdagavond sloeg de partij van Gert-Jan Segers terug, leek het. Niet alleen door de moties tegen Kaag en Bijleveld te steunen. Er gebeurde meer: in hetzelfde etmaal keerde de fractie zich met een plan voor hoger loon in de zorg tegen de begrotingsdiscipline die het de afgelopen drie jaar predikte én trok het de handen af van het coronatoegangsbewijs.

Als Rutte en het CDA al dachten dat de ChristenUnie ooit nog een rol zou spelen in de formatie, dan lijkt die weg nu echt onbegaanbaar geworden.

Het chagrijn bij Kaag is bovendien groot. Ze is haar droombaan als minister van Buitenlandse Zaken kwijt, maar besefte ook dat ze klem zat. Toen Rutte na het Omtzigt-functie-elders-debacle in april in een debat een motie van afkeuring aan zijn broek kreeg, hintte ze erop dat zíj onder die omstandigheden zou zijn opgestapt. “Ik zou zelf niet doorgaan, maar ik ben een ander mens.”

Opvatting

Nu, enkele maanden later, kon ze (‘nieuw leiderschap’) daarom niet anders dan vertrekken. “In mijn opvatting over democratie en cultuur van ons bestuur moet de minister gaan als het beleid wordt afgekeurd.” Daarin schuilde een duidelijke verwijzing naar Rutte, naar wie ze eerder al uithaalde in haar Schoo-lezing: “Leiderschap is geen regelen en ritselen.”

Al met al zijn de verhoudingen binnen het kabinet Rutte III amper nog werkbaar te noemen. Waar een mogelijk toekomstig minderheidskabinet van wellicht VVD, CDA en D66 hoopte op warme banden met oppositiepartijen als PvdA, GroenLinks en ChristenUnie, zijn die voorlopig bekoeld, omdat zij de moties tegen de ministers en het kabinet steunden. Het zal met name Kaag steken dat de linkse partijen, die ze nadrukkelijk in een volgend kabinet probeerde te loodsen, haar laten vallen.

Toch hoeft Kaags vertrek uit het kabinet haar positie in de formatie niet te schaden. Ze heeft nu meer de handen vrij om zich meer tegen Rutte en Hoekstra af te zetten. Zaterdagochtend schuift Kaag, samen met Rutte en Hoekstra, op een landgoed op de hei aan bij informateur Remkes. Het kabinet beschadigd, hun ministers geraakt en de vriendschap met ChristenUnie beëindigd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden