null

PlusReconstructie

Kostbare dagen verloren door prikpauze AstraZeneca: ‘We stonden voor een duivels dilemma’

Beeld Getty Images

De vaccinatiecampagne kwam eindelijk op gang, maar na de pauze met AstraZeneca bungelt Nederland weer onderaan. Was het intermezzo onvermijdelijk? ‘Op feitelijke gronden had ik niet opgeschort.’

Een interessant onderdeel van de toekomstige parlementaire enquête naar de coronacrisis: was tijdelijk stoppen met vaccinaties met AstraZeneca zinvol?

Woensdag hervat de GGD Amsterdam de inentingen, nadat midden in de pandemie, met een derde golf die aanzwelt, tienduizenden vaccinaties zijn afgeblazen. Nederland bungelt weer onder aan de Europese ranglijst qua priksnelheid. En het consumentenvertrouwen in het vaccin van AstraZeneca heeft mogelijk een forse deuk opgelopen. Was dat te voorkomen geweest?

Even terug in de tijd: 11 maart stopt Denemarken met AstraZeneca omdat een aantal gevaccineerden kampt met ernstige bloedstolsels (trombose). Een paar Europese landen volgen. Nederland wacht het oordeel af van de Europese toezichthouder – geneesmiddelenagentschap EMA. Diezelfde dag stelt het EMA dat de voordelen van vaccineren opwegen tegen mogelijke risico’s. Ton de Boer, voorzitter van de Nederlandse medicijnautoriteit (het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen, CBG), verwijst daarnaar bij BNR: “Het EMA heeft ernaar gekeken en heeft gezegd geen oorzakelijk verband te zien.”

Meldingen uit Scandinavië

In het weekend van 13 maart volgen zes meldingen uit Scandinavië over een combinatie van trombose en trombocytopenie (een tekort aan bloedplaatjes). Een ernstige en uitzonderlijke aandoening. De ene na de andere EU-lidstaat stopt dat weekend met AstraZeneca.

Wat als zo’n geval opduikt in Nederland? Het CBG en het RIVM adviseren op 14 maart tijdelijk te stoppen. Minister Hugo de Jonge neemt dat over. Meer dan 100.000 geplande prikafspraken moeten afgezegd.

De gang van zaken krijgt meteen kritiek. “Dit is eerder ingegeven door voorzichtigheid dan door het verstand,” reageert hoogleraar Frits Rosendaal, klinisch epidemioloog en trombose-expert in het LUMC, de volgende dag in Het Parool. “Zes gevallen lijkt misschien veel, maar er zijn inmiddels zeker 17 miljoen mensen met dit vaccin ingeënt. Op basis daarvan is de kans dus heel klein.”

Na koortsachtig onderzoek concludeert het EMA op 18 maart dat het veilig is de vaccinaties te hervatten. Een verband tussen de aandoening en het vaccin valt niet uit te sluiten, maar de voordelen zijn nog steeds groter dan eventuele risico’s. Wel komt in de bijsluiter een waarschuwing.

Weer een paar dagen vinden wetenschappers alsnog een mogelijk verband. Maar het risico is extreem klein.

Gezagvoerder

Adam Cohen, emeritus hoogleraar klinische farmacologie, blikt kritisch terug. “Het lijkt wel alsof iedereen het voor het eerst doet.” Hij vindt dat de pauze niet voor de hand lag, gezien het geringe aantal gevallen en het ontbreken van alternatieven om de epidemie mee te bestrijden.

De gevolgde procedure oogt verwarrend: Nederland wees naar het EMA om de aanvankelijke voortzetting van het vaccineren te rechtvaardigen, besloot toen zelfstandig tot opschorting en liet hervatting weer afhangen van het EMA.

De gang van zaken doet Cohen denken aan een copiloot die de passagiers meldt dat er iets aan de hand is met het vliegtuig en dat niet kan worden vertrokken, waarna de gezagvoerder even later zegt dat alles nog eens is bekeken en dat het wel kan. “Voor het vertrouwen is zoiets niet prettig.”

De uiteindelijke oplossing – uitbreiding van de bijsluiter – vindt niet iedereen overtuigend. Huub Schellekens, oud-lid van het CBG: “Ik zei altijd in het college: een product is niet veiliger omdat het in de bijsluiter staat.”

De onderbreking vindt Schellekens onnodig: “Op feitelijke gronden had ik niet opgeschort. Ik had gezegd: het is zo zeldzaam. Maar het probleem was dat andere landen stopten. Dat verhoogde de druk.”

Ook Frits Rosendaal blijft de onderbreking onnodig vinden: “Je weet dat zoiets als dit gaat gebeuren in een vaccinatiecampagne. Als je elke keer stopt, schiet het niet op en ondermijn je het vertrouwen.”

Veiligheid voorop

Bas van den Putte, hoogleraar gezondheidscommunicatie, heeft juist begrip voor de pauze. “Stel dat Nederland als een van de weinige landen in Europa was blijven vaccineren. Dat had het vertrouwen in het beleid en de vaccinatiebereidheid geen goed gedaan. Door een mogelijk risico goed uit te zoeken, straal je uit dat de veiligheid van de bevolking vooropstaat.”

De voorzitter van het CBG, Ton de Boer, was het voorbije najaar met Adam Cohen een van de coauteurs van een artikel in een Brits vakblad waarin ze benadrukten dat geen enkel vaccin ‘100 procent veilig is voor alle gevaccineerden’. Ze schreven dat incidentele, ongewenste gebeurtenissen zelden zullen leiden tot ingrijpen, omdat het moeilijk aantoonbaar zal zijn dat het vaccin de oorzaak is. Toch staat De Boer achter de opschorting van prikken met AstraZeneca: “Dat weekend van 13 maart kwamen er meldingen waarvan ik dacht: dit is anders dan eerder die week. Het ging om relatief jonge vrouwen. Twaalf, dertien landen stopten. Vertrouwen in het vaccin is ontzettend belangrijk. En je wil weten: zijn er meer gevallen, is er onderrapportage? Dat bleek het geval. Eerst waren het er zes, toen 25. Dan moet je even de tijd nemen.”

De Boer vindt het logisch dat Nederland zelfstandig stopte, om vervolgens op gezag van het EMA te hervatten. “Het zijn nationale besluiten. En het EMA bood na nader onderzoek duidelijkheid.”

Stel dat de komende weken met het Janssenvaccin iets soortgelijks gebeurt, beslist Nederland dan weer op eigen houtje? De Boer: “Het toelaten van vaccins op de markt doen we gezamenlijk, met het EMA. Bij stoppen of doorgaan is er geen Europees orgaan of mechanisme om dat te bepalen. Het zou alleen op ministerieel niveau kunnen. Het zou wel goed zijn als er zo’n mechanisme kwam.”

Kostbare dagen verloren

Critici menen dat door de pauze kostbare dagen verloren zijn gegaan. De Boer: “Dat is een feit. Maar ik weet niet wat er was gebeurd als je was doorgegaan terwijl belangrijke landen stopten. Wat had dat betekend voor de vaccinatiebereidheid en het vertrouwen in de overheid? Misschien had dat er onbedoeld toe geleid dat een heleboel mensen zich niet meer hadden willen vaccineren. Ik snap alle rekensommen. Maar we stonden dat weekend voor een duivels dilemma.”

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden