PlusInterview

Koolmees waarschuwt: Herverdeling belastinggeld loopt tegen grenzen aan

De verschillen in de samenleving worden groter door de coronacrisis. Aan wat knoppen draaien om de koopkracht van kwetsbaren op peil te houden is straks niet meer voldoende, waarschuwt minister Wouter Koolmees van Sociale Zaken. ‘We moeten oppassen dat we niet de verkeerde weg inslaan.’

Minister Wouter Koolmees van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (D66) tijdens een Tweede Kamerdebat.Beeld ANP

De coronacrisis pakt uit als de grote ongelijkmaker. Minister van Sociale Zaken Wouter Koolmees ziet dat met eigen ogen in zijn omgeving. Je hebt mensen, zoals hijzelf, die elke maand nog netjes hun salaris krijgen overgemaakt. Aan wie de crisis in financiële zin voorbij lijkt te gaan. Tegelijkertijd heeft hij vrienden met een eigen bedrijfje, actief in de evenementenbranche. “Zij hebben opeens helemaal geen werk meer, en vragen zich af: wanneer wordt het weer normaal?”

En dan zijn er ook nog de flexwerkers die hun tijdelijke contract niet verlengd zien, zzp’ers die zonder opdrachten zitten, arbeidsgehandicapten die nog moeilijker aan een baan komen. En soms werkt ongelijkheid ook subtieler, stelt Koolmees, denk aan kinderen die een half jaar niet naar school zijn geweest. “Juist voor kinderen die al meer hulp nodig hadden is het lastiger om weer aan te klampen.”

Als minister van Sociale Zaken bent u er verantwoordelijk voor dat de ongelijkheid niet te ver oploopt. Waarom krijgen mensen die een baan hebben extra lastenverlichting en mensen zonder baan niet?

Dat is niet het hele verhaal. Gepensioneerden krijgen een hogere ouderenkorting en uitkeringsgerechtigden profiteren eveneens mee van de verlaging van het onderste belastingtarief. Tegelijkertijd hebben we in het regeerakkoord eerder afgesproken dat werk moet lonen. Lastenverlichting is een manier om dat te bewerkstelligen.”

Zzp’ers zitten momenteel massaal zonder opdrachten en het kabinet beperkt de zelfstandigenaftrek verder. Dat kan voelen als een trap na.

Koolmees kijkt moeilijk. “Nou, de aftrek daalt tot 2035 stapsgewijs met 110 euro per jaar. Het verlies aan koopkracht wordt deze kabinetsperiode volledig gecompenseerd. Wat onder deze maatregel ligt is dat we het verschil in fiscale behandeling tussen zelfstandigen en werknemers willen verkleinen. De aftrek levert nu een kostenverschil op, wat een verkeerde prikkel geeft. Maar we bouwen op een rustige, voorspelbare manier af.”

Wat hebben we nog aan koopkrachtplaatjes in een crisis waarvan het verloop zich zo moeilijk laat voorspellen?

Dat is een terechte vraag. Ik zie nu al weer een rituele discussie over 0,1 procentpunt verschil in koopkracht, terwijl we het gewoon niet weten. Koopkrachtplaatjes zijn als voorspeller niet geschikt. Ze zijn wel nuttig om terug te kijken hoe inkomens zich in de afgelopen jaren hebben ontwikkeld. Dan zie je dat we er in zijn geslaagd de verschillen te dempen, door aan allerlei knoppen te draaien, van toeslagen en kindregelingen tot inkomensafhankelijke belastingkortingen. Daardoor hebben mensen in de bijstand en met een uitkering ook geprofiteerd van de economische voorspoed. Dat is weliswaar goed, maar mijn zorgen gaan meer uit naar kansenongelijkheid dan naar inkomensongelijkheid.”

Wat gaat er mis?

“Je wilt in de eerste plaats dat mensen hun eigen inkomen kunnen verdienen. De eerste vraag is in hoeverre mensen gelijke kansen hebben als ze op de arbeidsmarkt terechtkomen. Zijn ze goed voorbereid in het onderwijs? Hebben ze uitzicht op een vaste baan of gaan ze van flexcontract naar flexcontract? Welke zekerheid hebben ze? Dat is het echte zorgpunt voor de politiek en daarom investeren we in kansengelijkheid, zoals vroeg- en voorschoolse educatie voor kinderen en taalonderwijs voor migranten. Als je dat nalaat, moet je steeds meer herverdelen achteraf.”

Wat is daarvan het gevaar?

“Dat kan consequenties hebben voor de arbeidsmarkt, omdat mensen van die herverdeling afhankelijk worden in plaats van dat ze meedoen. We moeten oppassen dat we niet de verkeerde weg inslaan.”

In de crisis is het alle hens aan dek.

“Bij de steunpakketten hebben we vanaf dag één de strategie gehad om de klap op te vangen en mensen hun baan te laten behouden. We zijn nu zes maanden verder en gaan nu helpen met herstel door naast steun ook 1,4 miljard euro te investeren in scholing en begeleiding naar werk. We moeten voorkomen dat er structurele, menselijke schade ontstaat. Dat mensen langdurig niet aan de slag komen.”

Scholing is een Haags toverwoord. Het blijkt in de praktijk vaak lastig om scholing in te zetten.

Klopt, scholing is geen duizenddingendoekje. Het is ook niet de oplossing voor alles. Maar we hebben wel te maken met sectoren waar door corona blijvend minder werk zal zijn. Tegelijkertijd zijn er bedrijfstakken waar personeelstekorten zijn. Voor een deel zullen mensen zelf hun weg naar die ondernemingen weten te vinden. Maar waar dat niet vanzelf gaat hebben we een verantwoordelijkheid om te helpen. Dat kan via scholing.”

De vakbond eist voor ‘vitale beroepen’ en voor personeel in sectoren waar het goed gaat een loonsverhoging van 5 procent. Is dat realistisch?

Diplomatiek: “Ik heb het gelezen. Ik heb er goede ervaringen mee om geen commentaar te geven op de onderhandelingsinzet van werkgevers en werknemers in de polder.”

De overheid is ook werkgever. Het kabinet wil niet aan een structurele loonsverhoging voor zorgpersoneel. Betekent dit dat de bond die 5 procent voor ‘vitale beroepen’ wel op zijn buik kan schrijven?

“We moeten onderscheid maken tussen de inzet van de vakbond, versus wat er uitkomt en wat dat betekent voor de publieke sector. Daar zitten nog wel vier, vijf stappen tussen.”

Dat klinkt als: dat gaan we niet doen.

“Nee, zo liggen de verhoudingen niet in Nederland. De discussie over loonsverhogingen is dit jaar ingewikkelder, omdat er sectoren zijn die het goed doen en die het slecht doen. Vakbonden mogen een inzet hebben. We hebben een verantwoordelijke polder, het helpt niet als ik daar als minister van Sociale Zaken doorheen tamboereer.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden