Plus

Koolmees: 'Deze pensioenen passen niet meer bij nu'

De tijd voor het sluiten van een goede pensioendeal dringt voor minister Wouter Koolmees. De belofte dat flexwerkers beter worden beschermd, blijkt lastiger in te lossen dan gedacht. En dan is er nog WW voor Oost-Europeanen.

Wouter Koolmees, minister van Sociale Zaken Beeld Merlijn Doomernik/HH

Wouter Koolmees dook deze week ineens op in de werkkamer van PvdA-leider Lodewijk Asscher en binnenkort gaat hij langs bij GroenLinks-leider Jesse Klaver. De minister van Sociale Zaken heeft hun steun hard nodig voor het sluiten van een pensioendeal nu het kabinet geen meerderheid meer heeft in de Eerste Kamer. En omdat steun van linkse partijen hopelijk de boze vakbonden weer aan tafel krijgt.

Waarom haalt u die dreigende pensioenkortingen niet gewoon van tafel? U kunt pensioenfondsen meer tijd geven. Dan heeft u meer tijd om tot een vergelijk met de bonden te komen.
"Ik ben pas bereid die stap te zetten als de sociale partners tegelijkertijd bereid zijn over te gaan naar een nieuw systeem waarin fondsen kleinere buffers nodig hebben. Als ik maar aan één knop draai en de rest ongemoeid laat, zijn of de ouderen of de jongeren de dupe."

Dat riekt naar chantage.
"Dat verwijt heb ik veel gehoord. Maar het is onzin. Echt onzin."

Hoezo?
"Luister, ik volg deze discussie al heel erg lang. Nu als minister, maar daarvoor als Kamerlid en ambtenaar. Steeds is de reflex: 'Stel de kortingen nog maar even uit'. Terwijl ondertussen niets aan het stelsel gebeurt. En dat is wel nodig. Ouderen wachten al jarenlang vergeefs op indexatie, terwijl jongeren vrezen dat er later voor hen niks meer in de pot zit."

"Intussen zitten we met een stelsel dat niet meer past bij de arbeidsmarkt van nu: mensen switchen veel vaker van baan dan vroeger, of beginnen voor zichzelf. En tegelijkertijd heb je weinig zicht en grip op wat je precies opbouwt. Over dat probleem wordt nu al tien jaar gesproken. Iedereen wil wat veranderen en toch lukt het maar niet het eens te worden. Ondertussen groeit het wantrouwen in het systeem."

Als u de vakbonden en linkse partijen mee wil krijgen, moet u met iets anders komen dan waar het overleg in november op strandde. Is dat kwartje al gevallen bij u?
Lacht: "Wat een ontzettend neutrale vraagstelling. Het akkoord dat er eind vorig jaar bijna was, bestond uit twee dingen: een nieuw pensioencontract plus de wens van de bonden om iets te doen aan de AOW-leeftijd en een regeling voor mensen met een zwaar beroep. Over dat nieuwe pensioencontract waren we het naar mijn gevoel bijna eens. Over het andere wilden de bonden meer dan we konden geven."

Het ging ook over het groeiend aantal zzp'ers en uitzendkrachten dat niet of nauwelijks pensioen opbouwt.
"Zeker, daarom ben ik ook bezig met een plan. Onderdeel daarvan is hoe we kunnen zorgen dat meer mensen, zzp'ers maar ook mensen in loondienst, gaan sparen voor hun pensioen."

Het steekt de bonden vooral dat het kabinet de AOW-leeftijd heeft verhoogd, en vervolgens versneld, terwijl de beloofde regeling voor mensen met zware beroepen er nooit is gekomen.
"Dat klopt. Maar er is in acht jaar tijd twee keer met sociale partners geprobeerd om tot een definitie van een zwaar beroep te komen. We komen er niet uit. Dus is mijn suggestie: laten we kiezen voor maatwerk in sectoren waar het werk zwaar is. Er zijn ook manieren te bedenken om pensioen naar voren te halen."

Daarnaast is er veel onvrede over de snelle stijging van de AOW-leeftijd. Veel mensen zijn bang tot hun 80ste te moeten doorwerken.
"Die koppeling aan de stijgende levensverwachting vind ik heel verstandig. De gemiddelde levensverwachting, met de nadruk op gemiddeld, blijft stijgen. Steeds meer Nederlanders worden 90 of 100. Onze AOW wordt dus steeds duurder. Dat moet betaald worden. En tegelijk is er geld nodig voor zorg, onderwijs en politie. Ik vind het wel terecht dat we ons de vraag stellen of elk gestegen levensjaar ook in goede gezondheid gebeurt. Daar wil ik naar kijken. Misschien moet de stijging van de AOW-leeftijd in minder grote stappen."

Mensen met een zwaar beroep beginnen vaak vroeg met werken en betalen meer jaren premie, maar gaan statistisch ook eerder dood. Waarom zegt het kabinet niet gewoon: wie 45 jaar heeft gewerkt, mag stoppen?
"Ik snap die vraag heel goed. Mijn eigen vader heeft vijftig jaar gewerkt. Maar het probleem is dat we arbeidsverleden pas registreren sinds 1999. Dus al zouden we zo'n regeling willen: het is niet uitvoerbaar. Ik ben zelf op mijn 16e begonnen in een supermarkt. Het is terug te vinden dat ik belasting en premies heb betaald, maar niét dat het gewoon om een bijbaantje ging."

U loopt als minister toch voortdurend achter de feiten aan? Handige ondernemers vinden telkens nieuwe sluipwegen om medewerkers nog minder loon of zekerheid te geven.
"Daar heeft u helemaal gelijk in. Zodra we payrolling aanpakken komt er weer iets nieuws op, zoals contracting. Daarom verkleinen we het verschil tussen vast- en flexwerk. Via de Wet arbeidsmarkt in balans komen we met minimumtarieven voor zzp'ers en hebben we een commissie in het leven geroepen die zich buigt over de arbeidsmarkt van de toekomst."

Blijft u niet steken in pleisters plakken?
"Daar ben ik het niet mee eens. In de horeca bestaat 56 procent van het personeel uit flexwerk. Dat aandeel vind ik doorgeslagen. Dus maken we het voor bedrijven duurder om hun personeel flexcontracten te geven en krijgen flexwerkers ook recht op een ontslagvergoeding. Dat zijn geen pleisters maar echte oplossingen. Tegelijkertijd willen we de balans bewaren: acht op de tien mensen met een flexbaan wil liever een vast contract, maar er zijn ook zzp'ers die juist heel tevreden zijn."

Het kabinet wijst telkens op die laatste groep. Maar veel zzp'ers zijn dat onvrijwillig en hebben bij u het nakijken.
"Echt onzin. Je kunt de ICT'er die zich laat inhuren niet vergelijken met de bouwvakker die tegen zijn zin zzp'er is geworden. Dé zzp'er bestaat niet. Daarom ben ik juist bezig om mensen aan de onderkant meer zekerheid te bieden. Daarom komen we met minimumtarieven, zodat deze mensen als zzp'er een fatsoenlijke vergoeding krijgen of anders in dienst worden genomen..."...

juist die minimumtarieven komen er voorlopig niet.
"Dat heeft te maken met juridische kaders, Europese regelgeving. Ik kan u vertellen: we zijn er heel hard mee bezig, maar het is ingewikkeld."

U zegt dat u werknemers meer zekerheid wil bieden, maar ondertussen wordt weer de ontslagbescherming ingeperkt.
"De paradox is dat wat ooit bedoeld was om mensen te beschermen, er nu juist voor zorgt dat mensen geen vast contract meer krijgen. Toen V&D failliet ging, stonden alle mensen met een vast contract even goed op straat. En ze bleven daar omdat bedrijven huiverig zijn mensen in dienst te nemen. Daar moeten we iets aan doen."

"Er is een groep mensen in de samenleving waar alle problemen samenkomen, die last hebben van de steeds grotere onzekerheid op de arbeidsmarkt, van flexibilisering, van steeds nieuwe vormen van werk: het slaat allemaal bij hen neer. Ik vind het echt een kwalijk frame dat dit kabinet daar geen oog voor heeft. We willen geen zekerheden afpakken, maar ze juist vergroten. Alleen moet er daarvoor wel iets aan de oude regelingen veranderen."

Wat zou het betekenen, als dit pensioenstelsel blijft als het is?
"Dan blijven ouderen wachten op indexatie en neemt het wantrouwen van jongeren toe. Het chagrijn zal alleen maar groeien, zeker bij de mensen die het niet zelf kunnen regelen. Ons stelsel is echt aan herijking toe."

Export WW-uitkeringen

De export van WW-uitkeringen uit Nederland naar Polen, waarover onlangs ophef ontstond, heeft volgens Koolmees niets te maken met de dwarse houding van Brussel bij het streven van Nederland om in Europa minimumtarieven in te voeren. Dat het lastig is om die tarieven in te voeren ligt volgens Koolmees aan de Europese regels voor ondernemerschap. Die dwingen ­Nederland ertoe er op een andere manier voor te zorgen dat kwetsbare zelfstandigen in dienst worden genomen. De export van WW-uitkeringen heeft ermee te maken dat de uitkeringen in Nederland hoger zijn dan in veel andere Europese landen. Daarom is Nederland nu 'hard op zoek naar oplossingen om dit misbruik te voorkomen'.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden