Koning biedt excuses aan voor Nederlands geweld in Indonesië

Koning Willem-Alexander heeft excuses aangeboden voor het Nederlands geweld tijdens de Indonesische onafhankelijkheidsoorlog (1945-1949). Hij deed dat net bij de start van het staatsbezoek in het bijzijn van de Indonesische president Joko Widodo.

Koning Willem-Alexander met de Indonesische president Joko Widodo.Beeld AFP

In een verklaring in het presidentieel paleis in Bogor zei de koning dat het goed is onze geschiedenis onder ogen te zien. “Het verleden kan niet worden uitgewist en moet iedere generatie opnieuw worden onderkend.”

Daarbij doelt hij op de bloedige onafhankelijkheidsoorlog in Nederlands-Indië na de Japanse capitulatie. Nationalisten riepen op 17 augustus 1945 de onafhankelijkheid uit en Nederland stuurde 120.000 militairen om de orde en het gezag te herstellen.

Bij de strijd die volgde vielen vele duizenden slachtoffers aan beide zijden. Daarbij gebruikten Nederlandse militairen buitensporig geweld. 

Pijnlijke scheiding

“In de jaren direct na de Proklamasi volgde een pijnlijke scheiding die aan velen het leven heeft gekost. Voor de geweldsontsporing aan Nederlandse zijde in die jaren wil ik hier nu, in navolging van eerdere uitspraken van mijn regering, mijn spijt uitspreken en excuses overbrengen. Dit doe ik in het volle besef dat de pijn en het verdriet van de getroffen families generaties lang voelbaar blijven.”

Het is voor het eerst dat een Nederlands staatshoofd excuses aanbiedt. Bij het laatste staatsbezoek, van Beatrix in 1995, bleef dat vanwege de politieke gevoeligheid achterwege.

FIN vindt de excuses ‘ongepast’

De Federatie Indische Nederlanders (FIN) is ‘onaangenaam verrast en diep getroffen’ door de excuses die koning Willem-Alexander heeft aangeboden aan Indonesië wegens het geweld van Nederland tijdens de onafhankelijkheidsstrijd van Indonesië. Excuses zijn ongepast, omdat het voorbijgaat aan het leed van (Indische) Nederlanders tussen 1945 en 1949 door de terreur van Indonesische kant, aldus de FIN.

De federatie vindt het zeer bedenkelijk dat de koning onderdeel is geworden van een zeer beladen onderwerp. Ze wijst erop dat dit bij slachtoffers en nabestaanden zeer gevoelig ligt. “Onze ouders zouden zich omdraaien in hun graf bij het horen van het nieuws, een groep die de Indonesische slachtpartijen maar ternauwernood wist te overleven. Helaas laat de Nederlandse regering deze groep opnieuw in de kou staan.”

‘Schoffering voor de Nederlandse slachtoffers’

FIN-voorzitter Hans Moll liet vlak voor het staatsbezoek van de koning al weten dat hij de oproep van GroenLinks en SP voor excuses aan Indonesië een schoffering vond voor de Nederlandse slachtoffers en voor de militairen die hen moesten beschermen. Volgens Moll gingen de partijen voorbij aan de terreur tegen een grote groep (Indische) Nederlanders. Volgens Moll is het gevoel van miskenning groot, vooral onder de laatste nog levende slachtoffers en hun nabestaanden.

Twee weken geleden riep FIN de Nederlandse regering juist op om tijdens het staatsbezoek aan Indonesië aan te dringen op erkenning en excuses voor oorlogsmisdaden die Indonesiërs zelf begingen tegen weerloze (Indische) Nederlanders. Daarover is volgens de federatie altijd gezwegen.

Het geweld vond plaats tijdens de Bersiap, de periode die volgde op de capitulatie van Japan, dat Nederlands-Indië bezet had tijdens de Tweede Wereldoorlog. Volgens de FIN zijn toen tussen vele duizenden (Indische) Nederlanders op gruwelijke wijze gemarteld, verkracht en vermoord door Indonesiërs. De schattingen variëren tussen de 5000 en 30.000 doden. Ook een onbekend aantal Chinezen, Molukkers en andere etnische minderheden werden slachtoffer van geweld.

‘Excuses een mooi en koninkijk gebaar’

Oud-minister van Buitenlandse Zaken Ben Bot noemt de excuses die koning Willem-Alexander dinsdag heeft aangeboden aan Indonesië juist een ‘mooi en koninklijk gebaar’. Hij zei dat dinsdag in het NOS Radio 1 Journaal.

Bot zei vorige maand juist nog dat Nederland volgend jaar geen excuses moet aanbieden voor wandaden in de voormalige kolonie Nederlands-Indië tijdens de politionele acties kort na de Tweede Wereldoorlog. In 2021 verschijnt een onafhankelijk historisch onderzoek van drie gerenommeerde instituten.

De oud-minister zelf sprak in 2005 in Jakarta zijn oprechte treurnis uit over het leed dat de Indonesische bevolking is aangedaan door de militaire acties tussen 1945 en 1949. Nederland verzette zich toen hevig tegen de onafhankelijkheid die Soekarno na de Tweede Wereldoorlog had uitgeroepen. Bot was destijds in Indonesië om de viering bij te wonen van de zestigste verjaardag van de Indonesische onafhankelijkheid. Het was de eerste keer dat een Nederlands kabinetslid bij een viering was.

Bot herhaalde vorige maand zijn stelling van destijds dat Indonesiërs niet om excuses vragen. “Indonesiërs voelen dat niet als zodanig, dat Nederland dat moet doen. Die vragen daar niet om. Die zeggen: jullie zoeken naar iets wat wij niet van jullie vragen.”

Stap naar versterkte samenwerking

Bot zei dinsdag dat het belangrijk is dat er gevolgen aan de excuses worden verbonden. “Dit bezoek aan Indonesië was bedoeld om opnieuw een stap te zetten naar een versterkte samenwerking. Ik ben nieuwsgierig wat de Indonesische reactie zal zijn en of dit leidt tot verdere versterking van de band of dat het leidt tot verlegenheid aan de andere kant.”

In 2013 bracht de Nederlandse ambassadeur in Indonesië namens de regering wel spijt en excuses over voor oorlogsmisdrijven tijdens de koloniale oorlog. Daarbij ging het om specifieke gevallen van standrechtelijke executies en niet om algemene excuses voor de zogeheten politionele acties.

Tijdens de periode kwamen aan Nederlandse kant bijna 6000 militairen om het leven. Aan de kant van de Indonesische strijdkrachten vielen naar schatting ronde de 100.000 doden. Daarnaast vielen er onder de burgerbevolking op Java waarschijnlijk enkele tienduizenden doden door onlusten, onder wie veel (Indische) Nederlanders.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden