Bij 67 procent van de vrouwen die na hun zwangerschapsverlof hebben gekolfd op kantoor voldeed de ruimte niet aan de wettelijke eisen, zo blijkt uit cijfers van tijdschrift Ouders van Nu.

PlusAchtergrond

Kolven in de kluis of op de wc: het ongemak van moeders op werk

Bij 67 procent van de vrouwen die na hun zwangerschapsverlof hebben gekolfd op kantoor voldeed de ruimte niet aan de wettelijke eisen, zo blijkt uit cijfers van tijdschrift Ouders van Nu. Beeld Rosa Snijders

Het is bij wet geregeld, toch kan een meerderheid van de jonge moeders op het werk niet kolven in een geschikte ruimte. Hardnekkige ideeën over de traditionele rolverdeling houden vrouwen ook in andere levensfases op achterstand.

Kersverse moeders die na hun zwangerschapsverlof terugkeren op de werkvloer hebben het zogenoemde voedingsrecht. Ze mogen tijdens de werkdag hun kind voeden of hun moedermelk afkolven. Dat telt niet als pauze, het blijft betaalde werktijd. De werkgever moet doorbetalen tijdens het kolven tot negen maanden na de geboorte, en er moet een geschikte kolfruimte beschikbaar zijn.

Althans, dat staat in de wet. In de praktijk is het voor veel moeders behelpen op de werkvloer. De verhalen daarover zijn divers: de ene werkende moeder kolft in de kluis van haar werkgever, die niet van binnen afsluitbaar is. De ander zet het kolfapparaat aan de borst terwijl ze met haar schouder de deurklink van een geïmproviseerde kolfruimte omhoog houdt.

Voor Eline Post (34) was er op het vastgoedkantoor in Amsterdam-Zuid enkel ruimte op het invalidentoilet. “Dat toilet werd bij ons gebruikt als opslagplaats. Het sleutelkastje voor de scooters hing er ook,” zegt Post, moeder van drie kinderen. “Het kwam met regelmaat voor dat ik aan het kolven was en iemand op de deur klopte voor een scootersleutel.”

Dat leverde ongemakkelijke situaties op. ”Mijn melkproductie nam door de spanning direct af. En voor de man die op de deur bonsde was het ook awkward als ik dan opendeed. Maar een andere plek om te kolven was er niet.”

Ook in het gebouw waar Post later werkte, meer dan twaalf verdiepingen hoog op de Zuid­as, zijn de voorzieningen belabberd. Na de geboorte van haar tweede kind was ze veroordeeld tot kolven op een gewone wc. “Dat vond ik misschien nog wel kwalijker: zo’n groot gebouw, zo veel ruimte en geen enkele plek die vrouwen tegemoetkomt na hun zwangerschap.”

Bij 67 procent van de vrouwen die na hun zwangerschapsverlof hebben gekolfd op kantoor voldeed de ruimte niet aan de wettelijke eisen, zo blijkt uit cijfers van tijdschrift Ouders van Nu. “Dat is nu zo, dat was vorig jaar zo en dat was tien jaar geleden ook al zo,” zegt beleids­adviseur Jessica van Ruitenburg van de FNV. “Het is een structureel probleem waar de arbeidsinspectie tegen zou moeten optreden.”

Frisse lucht

De aanwezigheid van een kolfruimte zou niet afhankelijk moeten zijn van de welwillendheid van de werkgever. De tijd die vrouwen krijgen om te kolven eveneens niet. Het is vastgelegd in de Arbeidstijdenwet: tot de baby negen maanden is, krijgt de moeder doorbetaald tijdens het kolven. Dat mag ze zo vaak en zolang doen als nodig, tot een maximum van een kwart van haar werkdag of dienst.

Tegelijkertijd staat in het Arbeidsomstandighedenbesluit waaraan een kolfruimte moet voldoen. De ruimte moet van binnen afsluitbaar zijn en er dienen een koelkast voor de opslag en een wastafel aanwezig te zijn. De vrouw heeft recht op frisse lucht, er mogen geen gevaarlijke stoffen in de ruimte aanwezig zijn – het kopieerhok is dus geen optie – en er moet een bank, bed of comfortabele stoel staan.

Als dat er niet is, kan de vrouw in kwestie er vanzelfsprekend om vragen. “Maar je voelt je al lastig,” zegt Lesley Tak (30). Zij werkte als docent op een middelbare school toen ze moeder werd van haar twee kinderen. “Ik mocht in een ijskoude kluis kolven.” Daar had ze een punt van kunnen maken, en ze had nog iets aan kunnen kaarten. De school hield geen tijd vrij voor het kolven, maar haar lesuren werden verplaatst. Ze zei er niets van. “Je komt na een periode terug en gaat dan allemaal dingen eisen. Het zijn mijn rechten, maar toch voelde ik me bezwaard.”

Zwangerschapsdiscriminatie

Lydia de Raad, voorzitter van Samenwerkende Borstvoeding Organisaties (SBO) probeert via allerlei kanalen vrouwen te informeren over hun rechten. Wat docent Tak zegt, ziet zij ook: vrouwen vinden het lastig hun rechten op te eisen. “De werkgever moet het regelen, maar het komt op het bordje van de moeder terecht. Die komt net terug van verlof en moet direct in de frontlinie gaan staan.” De Raad wijst erop dat ook de werkgever gebaat is bij goede voorzieningen. “We weten dat mensen dan loyaler aan hun werkgever blijven en het hun werkgeluk vergroot. Dan zou je het als werkgever met de huidige krapte op de arbeidsmarkt wel weten, toch?”

Noortje Willems van Atria, kennisinstituut voor emancipatie en vrouwengeschiedenis, vindt de omgang met moeders op de werkvloer laks. Het past bij de hardnekkige stereotypering van mannen die werken en vrouwen die zorgen, een maatschappelijk probleem. “Vrouwen betalen letterlijk en figuurlijk de prijs voor het baren van een kind,” zegt Willems. “Zij moet stoppen met werken om te baren en te zorgen, vrouwen worden al vaker gezien als risico door de werkgever, krijgen te maken met zwangerschapsdiscriminatie en acht jaar na de geboorte van het kind verdient een vrouw nog altijd gemiddeld 40 procent minder omdat zij de meeste zorgtaken op zich neemt.”

Atria pleit er dan ook voor om zorgverlof gelijk te verdelen tussen de partners. “Dat is het begin voor een eerlijke verdeling: het kind is immers niet alleen van de vrouw. Juist door gelijke verlofregelingen in te voeren, kunnen partners ook de zorgrol op zich nemen. Er is een gedeelde verantwoordelijkheid voor het kind en een collectieve verantwoordelijkheid om mannen en vrouwen gelijke kansen te bieden. We moeten met z’n allen, werkgevers, beleidsmedewerkers, human resources en werknemers zorgen dat moeders ook carrière kunnen maken en de partners ook voor hun kind kunnen zorgen.”

Kolven is op de werkvloer niet het enige probleem voor vrouwen. Nog steeds verstoppen ze tampons in hun mouw, om er maar niet mee gezien te worden op weg naar de wc. Een nog groter taboe: de overgang. Opvliegers, hormonen, stemmingswisselingen, het lijden gebeurt niet zelden in stilte. Wie, gewoon, om de proef op de som te nemen, op kantoor vertelt over menstruatieperikelen of opvliegers moet rekening houden met ongemakkelijke stiltes, ‘humorvolle’ opmerkingen of krijgt het verwijt tmi (too much information) naar het hoofd. ‘Niet te hard lopen, dan ga je schiften,’ hoorde kantoormedewerker Post eens van een collega.

Het is verklaarbaar dat vrouwen ondanks een enorme inhaalslag nog altijd strijden om volledige acceptatie op hun werkplek. “Mannen waren als eerste op de arbeidsmarkt,” zegt onderzoeker Ans Merens van het Sociaal en Cultureel Planbureau. “Zij hebben de regels gemaakt en de cultuur bepaald. Daar hoorde niet bij dat op de werkvloer wordt gepraat over gezondheid.”

Vrouwvriendelijker

Vrouwen waren tot eind jaren vijftig op het werk buiten beeld: het was ondenkbaar om als gehuwde vrouw te werken. Merens: “Bij de overheid was dat zelfs verboden.” Vanaf begin jaren zeventig deden vrouwen gestaag hun intrede op de arbeidsmarkt. “Dat kan je als een teken van emancipatie zien,” zegt Merens. Ze is sceptisch, want nog altijd werken er meer vrouwen in deeltijd dan mannen. Nadeel uit oogpunt van emancipatie: zij zijn minder vaak economisch onafhankelijk dan mannen.

Volgens Merens kan de overgang voor serieuze problemen zorgen waar serieus op moet worden gereageerd. Vrouwen met overgangsklachten hebben bijvoorbeeld zelf het gevoel dat ze minder presteren. Om te voorkomen dat die vrouwen uitvallen, moet er een inhaalslag worden gemaakt om de arbeidsmarkt vrouwvriendelijker te maken. “Daarover zouden bedrijven en vrouwen met elkaar moeten praten.”

Hier hebben werkende moeders recht op:

- Tot het kind negen maanden is mag de vrouw doorbetaald kolven of borstvoeding geven;

- De werknemer mag zoveel en zo vaak kolven of borstvoeding geven tot een maximum van een kwart van de werkdag of dienst is bereikt;

- De werknemer mag ook naar huis of een andere locatie om de baby te voeden;

- De werkgever moet zorgen voor een geschikte kolfruimte. Onder een geschikte kolfruimte wordt een hygiënische ruimte verstaan waar behalve privacy ook verse lucht, een bed, bank of comfortabele stoel, een koelkast en een wasbak is. Ook moet de plaats van binnen afgesloten kunnen worden en mogen er geen gevaarlijke stoffen in de buurt zijn.

- Na negen maanden moet de werkgever nog steeds kolven of voeden mogelijk maken. Het is dan alleen niet meer verplicht om de moeder door te betalen tijdens het voeden van de baby of het afkolven van de moedermelk. 

Mobiele kolfruimte

De Amsterdamse interieur­ontwerpers en ondernemers Wesley Pabis (32) en Remy de Klein (31) springen met hun start-up Colve in het gat dat werkgevers niet kunnen vullen. De Amsterdammers, die samen ook een ontwerpstudio hebben, hoorden van verschillende werkende moeders dat er geen geschikte kolfruimtes waren op hun werkplek.

”Een werkgever zei bij de inrichting van het kantoor: ‘Daar ga ik mijn dure meters niet voor opofferen’, zegt Pabis. 

De twee ondernemers besloten daarom een mobiele kolfruimte te ontwerpen. Die is te koop maar ook verkrijgbaar via een leasecontract.

”Dan kan een werkgever die niet veel vrouwen in dienst heeft, ervoor kiezen een exemplaar te leasen om in de maanden dat het nodig is aan de behoefte van de werknemers te voldoen.”

De Colve is een flexibele ruimte die ter plekke in elkaar wordt gezet. Van buiten oogt het als een strak afgewerkte mini­studio, een afgeschermde kamer in een kantoor bijvoorbeeld.

Binnen in de ruimte van 2,20 bij 1,60 meter is alles aanwezig om te voldoen aan de regels voor een geschikte kolfruimte: er is een wasbak, er staat een koelkast en er is een comfortabele stoel. Water komt uit een tank, er is alleen een stopcontact nodig.

De Colve is geluiddicht en van binnen afsluitbaar voor de privacy. Ook hebben de onder­nemers een werkblad ingebouwd, zodat moeders ­tijdens het kolven hun laptop kunnen aansluiten of hun baby kunnen verschonen.

De Colve wordt vanaf 12.795 euro verkocht. “Hij is aanpasbaar, dus de precieze prijs ligt aan de keuzes van de ondernemer,” aldus Pabis.

De leaseprijs is nog niet bepaald.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden