Plus

Koerst Nederland af op code zwart? ‘Komende week moeten we een knik zien’

Met de historisch hoge besmettingscijfers en de ziekenhuizen die alsmaar voller komen te liggen, dreigt een donkere winter in lockdown. Waar koersen we op af? Is er al iets te zeggen over het effect van de aangescherpte maatregelen? En hoe goed werken de vaccins eigenlijk?

Sander van Mersbergen en Niels Klaassen
Verplegend personeel bij een coronapatient op de ic-afdeling van het Maastricht UMC.  Beeld ANP
Verplegend personeel bij een coronapatient op de ic-afdeling van het Maastricht UMC.Beeld ANP

De situatie voelt angstaanjagend vergelijkbaar met vorig jaar, met horeca- en winkelsluiting in de avond, en bezoekbeperking. Boosdoeners zijn de winter, afnemende immuniteit na vaccinatie, een nog te grote groep ongevaccineerden, het gedrag van Nederlanders en de veel besmettelijkere deltavariant. Die cocktail overrompelt ook experts. RIVM-directeur Jaap van Dissel zei in oktober nog koeltjes: harde lockdownregels zijn niet te verwachten. Inmiddels sluit men op het Binnenhof niets meer uit.

Zes vragen over de coronastand van zaken en de komende winter.

Hoe staat het ervoor met de infecties en in de ziekenhuizen?

Het zijn van die records die je liever niet wilt breken. De laatste week werden zo’n 130.000 Nederlanders positief getest. Dat is het inwoneraantal van een stad als Zwolle, Zoetermeer of ’s Hertogenbosch. In een maand tijd is het aantal positieve tests vervijfvoudigd. De groei gaat daarmee fors sneller dan tijdens eerdere golven.

Tekst loopt door onder de infographic.

In de ziekenhuizen is de instroom van nieuwe patiënten nog wel lager dan tijdens de pieken van vorige golven. Gemiddeld komen per dag 232 nieuwe patiënten op een verpleegafdeling terecht en 37 op een intensivecarebed. De records staan op 299 en 54. Ook de bezetting van de ziekenhuizen is lager dan tijdens eerdere golven.

Hoe groot wordt de golf nog?

Dat is de cruciale vraag. IC-voorman en OMT-lid Diederik Gommers rekent op ‘600 à 650’ coronapatiënten op de intensive cares medio december. “Maar de onzekerheidsmarges zijn groot. Je kan zomaar in de buurt van een zorginfarct komen.” Behalve voor coronapatiënten moeten nog 600 ic-plekken overblijven voor niet-coronapatiënten. Samen telt dat al snel op richting het landelijke maximum van 1350 plekken. “Dat wordt spannend. We zien dat de bescherming van vaccins tegen ziekenhuisopname afneemt, dus het is belangrijk om zo snel mogelijk de boosterprikken te zetten bij ouderen.”

Blindstaren op de modellen is daarbij niet meer verstandig, want de onzekerheid in de voorspellingen neemt toe.

In hoeverre verschilt deze golf van andere oplevingen?

Een blik op de cijfers leert ons dat het – anders dan in eerdere golven – niet de ic’s, maar de normale verpleegafdelingen zijn waar het als eerste zou kunnen gaan wringen. Waar de ic’s nog op de helft van de coronabezetting van dit voorjaar zitten, is dat bij de verpleegbedden al 80 procent. Vermoedelijk zorgt de invloed van vaccins voor andere verhoudingen dan voorheen.

Marino van Zelst, cijferman van het inmiddels ter ziele gegane Red Team en infectieziekten-modelleur bij de Universiteit Wageningen, concludeerde deze week dat we rechtstreeks afstevenen op code zwart. Ofwel: over een week of wat zullen er meer patiënten dan bedden zijn en moet scherper geselecteerd worden.

Tekst loopt door onder de tweet.

In het zuiden van Limburg houden ze de adem in. Daar piekt het aantal besmettingen zo hoog dat ze moeten hopen dat het meevalt met het aantal nieuwe patiënten. Of, zoals infectie-arts Christiaan Hoebe het zegt: “Ik hoop dat de maatregelen gaan werken, anders hebben we een heel vet probleem.”

Het kabinet baseert zich voor zijn toekomstverwachtingen op modellen van het RIVM. Die bevatten verschillende scenario’s. Op dit moment volgt de groei in de bezetting van de ziekenhuizen – helaas – het meest duistere pad. Die leidt volgens de rekenmeesters van het RIVM tot een piek van ruim drieduizend bezette ziekenhuisbedden in december.

Dat is hoger dan tijdens alle eerdere golven, behalve de eerste. “We bereiden ons voor op alle scenario’s,” zei demissionair minister van Volksgezondheid Hugo de Jonge vrijdagmiddag na afloop van de ministerraad. “Maar ik wil ook benadrukken dat we niet in een fase van code zwart zitten, ook niet bijna. Daar zijn we voorlopig nog niet.”

Werkt de ‘korte klap’ van afgelopen weekend?

In de besmettingscijfers is een week na het ingaan van de ‘milde lockdown’ – vroegere sluitingstijden in de horeca, strenger thuiswerkadvies – nog geen afkoeling zichtbaar. De telefoonlijnen van de GGD-teststraat staan roodgloeiend. De stelregel is wel dat je pas na een week of anderhalf goed kan inschatten wat het effect is van een maatregel. Dat is nu mogelijk iets sneller, omdat de incubatietijd van de deltavariant korter is dan die van de eerdere mutanten.

OV-cijfers laten een beperkt effect van de maatregelen op het gedrag van Nederlanders zien. Twee weken geleden werd er dagelijks zo’n 3,4 miljoen keer ingecheckt, vorige week 3,2 miljoen keer en deze week iets meer dan 3 miljoen keer. Een daling van ruim 10 procent dus.

Bij de autoritten ligt het aantal aangevraagde routes volgens Apple Mobility Trends zo’n 20 procent lager dan twee weken terug. Ook bij Flitsmeister zien ze dat het ‘minder druk’ is op de weg. Zowel het aantal autoritten als het aantal ov-inchecks ligt echter fors hoger dan tijdens eerdere lockdowns. Zo wordt er nog steeds twee keer zoveel met het openbaar vervoer gereisd als in januari en bijna 50 procent meer met de auto.

De vraag is of de gedragsaanpassing groot genoeg is om de groei uit het aantal besmettingen te krijgen. Het OMT becijferde eerder dat een teruggang van ‘ten minste 20 tot 25 procent’ in het aantal contacten nodig is.

En helpen die vaccins dan niet?

Dat doen ze wel, alleen niet zo langdurig als gehoopt. De effectiviteit neemt af naarmate de inentingen langer geleden gezet zijn. Die daling is het sterkst bij de bescherming tegen een infectie: uit diverse studies blijkt dat die na een maand of zes met 50 procent of zelfs meer gedaald is.

Bij ziekenhuisopnames daalt het ook, maar minder snel. Vaccins beschermen volgens de laatste RIVM-gegevens van deze maand bij 70-plussers nog altijd voor 86 procent tegen ziekenhuisopname (dat was eind augustus nog 95 procent). Iemand die ingeënt is tegen corona loopt nu 25 keer minder kans om op de ic te belanden dan een ongevaccineerd persoon.

Verplegend personeel op de IC-afdeling van het Maastricht UMC.  Beeld ANP
Verplegend personeel op de IC-afdeling van het Maastricht UMC.Beeld ANP

Diverse deskundigen schrijven de dalende percentages toe aan afnemende immuniteit. Anthony Fauci, de ‘Amerikaanse Jaap van Dissel’, was vorige week kraakhelder: een extra boosterprik is nodig. “Die boosters zullen absoluut essentieel worden,” zei hij tegen The New York Times. “Die prik is niet een bonus, geen overbodige luxe.” Heel raar is dat niet, schetst Fauci. Soms zijn meer dan twee prikken nodig voor optimale bescherming tegen infectieziekten.

Wat gaat het kabinet doen?

Vooral rustig blijven, lijkt het motto, maar de hand van De Jonge blijft wel degelijk in de buurt van de paniekknop, schetst een betrokkene. “Je wil een plateau gaan zien”, zegt deze ingewijde.

Het L-woord gaat wel weer rond. Niet in de debatzalen van de Tweede Kamer; daar discussiëren fracties vooral over een bredere inzet van de coronapas. Maar uiteindelijk houdt een QR-systeem een enorme virusgolf niet tegen. Botte sluiting, generieke contactbeperking, dat werkt effectiever. Ingewijden willen daar nu nog niet op vooruitlopen, pas later volgt ‘een weegmoment’. Daarbij: de echte effecten van de ‘milde lockdown’ moeten nog zichtbaar worden, zegt ook een bron. “Ergens komende week wil je dat wel zien, dan moet er een knik komen.”

Hugo de Jonge, demissionair Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, na de ministerraad op het Binnenhof.
 Beeld ANP
Hugo de Jonge, demissionair Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, na de ministerraad op het Binnenhof.Beeld ANP

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden