PlusAnalyse

KLM-steun deugt niet en dat heeft hoe dan ook grote gevolgen voor KLM zelf

Brussel had de Nederlandse miljardensteun aan KLM niet mogen goedkeuren, vindt de Europese rechter. De redding van de maatschappij staat daarmee op losse schroeven.

null Beeld ANP
Beeld ANP

Wie is er tegen steun aan KLM?

Als een wildebras vocht de Ierse prijsvechter Ryanair de afgelopen maanden alle overheidssteun in Europa voor luchtvaartmaatschappijen aan. De maatschappij, die geen beroep heeft gedaan op staatshulp, voelt zich achtergesteld. Waar Ryanair (en onder meer Easyjet) coronaklappen opvangen door geld op te halen bij financiers, worden concurrenten die daartoe niet meer in staat zijn overeind gehouden met overheidshulp.

Tot nu kreeg de Ierse budgetvlieger telkens ongelijk bij het Europees Hof van Justitie in Luxemburg. Zo kon het bezwaar tegenover de Franse overheidshulp aan Air France, nota bene zusterbedrijf van KLM, van de rechters van tafel. Ook bij onder meer SAS en Finnair voldeed de steun volgens het Europees hof aan de EU-regels. Ryanair is tegen die uitspraken in beroep gegaan.

Maar de wijze waarop Nederland KLM vorig najaar met instemming van de Europese Commissie een miljard euro aan overheidsleningen in het vooruitzicht heeft gesteld en zich nog voor het merendeel van 2,4 miljard euro commerciële lening garant stelt, deugt volgens het Hof niet.

Waarom niet?

Volgens de Europese rechters heeft de Europese Commissie bij zijn goedkeuring van de noodhulp onvoldoende onderbouwd waarom de concurrentieregels opzij zijn geschoven. De commissie schortte de concurrentieregels, die overheidssteun aan bedrijven eigenlijk verbieden omdat rivalen daardoor worden benadeeld, kort na de uitbraak van corona in de EU vorig jaar met instemming van de lidstaten tijdelijk op in het geval de pandemie anders de economie ernstig verstoort.

Maar volgens het hof heeft de Europese Commissie een ‘ernstige beoordelingsfout’ gemaakt door te oordelen dat de Nederlandse KLM-hulp ‘een ernstige verstoring van de Nederlandse economie aanpakt’. Het is volgens de rechters niet duidelijk onderbouwd of de gevolgen van een KLM zonder overheidshulp voor de Nederlandse economie groot genoeg zijn om de Europese concurrentieregels opzij te schuiven.

Daarnaast zijn de voordelen van die hulp niet voldoende afgewogen tegen de nadelen ervan en heeft Brussel het besluit genomen zonder formeel onderzoek, waarbinnen gedupeerden als Ryanair dan bezwaar hadden kunnen maken. Ook is de relatie tussen de steun aan KLM en die (van Frankrijk) aan Air France en moederbedrijf Air France-KLM onvoldoende verduidelijkt. Zo wordt niet beantwoord hoe wordt voorkomen dat KLM-steun naar Frankrijk kan wegvloeien.

Dat Nederland - bij monde van minister Wopke Hoekstra van Financiën - alleen Nederlandse bedrijven wil steunen (waardoor zelfs de Franse moedermaatschappij Air France-KLM wordt overgeslagen) is daarbij meegerekend.

Waarom vinden de rechters steun voor andere maatschappijen wel goed en voor KLM niet?

Het verschil zit hem in die directe staatslening van een miljard die het kabinet KLM heeft toegezegd. Maar ook in de verschillende concurrentieposities van de diverse maatschappijen in hun thuismarkten.

Zo kan de Noordse steun aan SAS door de beugel, omdat het marktaandeel van die maatschappij in Scandinavië zoveel groter is dan van de naaste concurrenten dat er geen verstoring van de concurrentieverhoudingen plaatsvindt. Bij Finnair werd de omvang van de impact van de pandemie en de gevolgen van een eventuele teloorgang van die maatschappij op de Finse economie meegewogen.

Voor het Europees Hof is het blijkbaar niet duidelijk hoe groot de impact van een omvallende KLM op de Nederlandse economie is en kan uit de uitspraak worden afgeleid dat het marktaandeel van KLM in Nederland - ruwweg 60 procent - te gering is waardoor overheidshulp de concurrentieverhoudingen met andere spelers op de Nederlandse markt verstoort.

Overigens oordeelde het Europese Hof vandaag ook dat vergelijkbare steun aan het Portugese TAP, dat 1,2 miljard euro hulp toegeworpen kreeg, niet deugt.

Wat nu?

Brussel moet van het Europese Hof een nieuwe afweging maken en deze beter onderbouwen. Daarbij zal het ook de gewone - langdurige - procedures moeten volgen waarbij de bezwaren van Ryanair onderbouwd moeten worden beantwoord. Dat kan ertoe leiden dat Nederland de opzet van de steunronde moet wijzigen.

Die is echter zwaar bevochten. In ruil voor de steun heeft het kabinet grote offers afgedwongen, zoals een loonoffer dat uiteenloopt van 5 procent voor bovenmodale inkomens tot 20 procent voor de topsalarissen. Daarnaast zijn bonussen en dividend uit den boze en moet haast worden gemaakt met milieudoelen.

Wat betekent dit voor KLM?

KLM hoeft nog geen geld terug te betalen; de uitvoering van de uitspraak is opgeschort vanwege de ‘bijzonder schadelijke gevolgen van de pandemie voor de Nederlandse economie’. Ook hoeven kabinet en banken het uitbetalen van de afgesproken leningen niet te staken. KLM bestudeert de uitspraak maar verwacht geen problemen op korte termijn.

Wel dreigt nu een status quo. KLM heeft tot nu bijna 940 miljoen euro van het totale leningenbedrag van 3,4 miljard opgenomen. Het kan in principe een beroep doen op de rest van het geld, maar loopt dan wel het risico dat weer te moeten terugstorten als Brussel er alsnog niet uitkomt.

Dat kan de maatschappij zich niet verantwoorden, weliswaar is KLM volgens topman Pieter Elbers nu eventjes uit de problemen, maar de rest van de steun is onontbeerlijk om te overleven.

Daarbij is de regeling die nu onder vuur ligt niet voldoende; al weken wordt tussen het kabinet en de Europese Commissie gepraat over het omzetten van de schulden die door de huidige afspraak ontstaan in directe steun. Nederland vergroot daarmee dan zijn belang in de maatschappij. Eerder gebeurde dat ook al bij onder meer Air France, Lufthansa en British Airways.

Dat werd telkens goedgekeurd door de Europese Commissie, die in ruil voor die directe staatssteun wel offers eiste: het inleveren van starts en landingen. Nederland en KLM willen dat op Schiphol voorkomen, waardoor de onderhandelingen over nieuwe staatssteun in een impasse zitten.

Maar gesprekken over zulke nieuwe steun zullen nu ook moeten wachten op een oplossing uit Brussel voor de eerste hulpronde. dat kan nog maanden duren, tijd die KLM waarschijnlijk niet heeft. Bovendien komt het herstel van de maatschappij met zulk oponthoud nog verder op achterstand te staan, omdat andere Europese maatschappijen wel vaart kunnen maken nu hun steunrondes zijn goedgekeurd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden