Plus Reportage

Klaas Dijkhoff schaaft aan een nieuwe VVD - en zijn eigen imago

Met een essay over liberalisme trok Klaas Dijkhoff de afgelopen weken langs zaaltjes met VVD’ers. Om zijn imago als lolbroek-met-proefballonnetjes bij te stellen. En om discussie op gang te krijgen in de ‘applausmachine’ die de VVD is geworden.

Klaas Dijkhoff on tour bij een VVD-bijeenkomst in Spijkenisse. Beeld Arie Kievit

Voor iemand die een spreekbeurt komt geven, zwijgt Klaas Dijkhoff opmerkelijk veel. De microfoon heeft hij zelfs weggelegd. Op het podiumpje van een doorsnee bedrijf, op een verlaten bedrijventerrein in Spijkenisse, schrijft de VVD’er deze doordeweekse avond vooral. In een gebonden opschrijfboekje noteert Dijkhoff wat de partijgenoten in de volle zaal vinden. “Want ik heb de vorige keer te horen gekregen dat het wel erg veel Klaas was.”

Het is de laatste stop van zijn tour door Nederland. Die begon met de lancering van zijn discussiestuk, een essay eigenlijk, over liberale waarden. Daarin brak hij ook al een lans voor de middenklasse. “Die moet nu als eerste gaan voelen dat het beter gaat. U kent mijn salaris, of u kunt het googelen: mij mogen ze nu even overslaan als het gaat om lastenverlichting,” herhaalt hij hier in de bloedhete zaal.

De misschien-wel-opvolger van premier Rutte heeft zich de breed gedragen kritiek op zijn VVD aangetrokken. Er zou te weinig interne discussie zijn, partijleden zijn verworden tot een ‘applausmachine’. De partij van vrijdenkers was aan ideeënarmoede gaan lijden, klaagden critici. Vooraanstaande leden verlieten de VVD zelfs. Het oordeel over hun partij: visieloos, niksig, een bleke partij die zich aanpast aan coalitiepartners, maar een eigen verhaal ontbeert.

Alles zou slechts in het teken staan van het behouden van de macht, het vasthouden van het Torentje voor leider Mark Rutte. Precies wat er bij het CDA onder Balkenende insloop. Die partij werd afgestraft door de kiezer en ging pas daarná op zoek naar een nieuw verhaal.

Daarom zegt Dijkhoff nu alvast weer in de haarvaten van de VVD discussie te willen over de koers. “Ons verhaal herijken.” Overigens gaat het ook om zíjn verhaal. Juist Dijkhoff kreeg het verwijt slechts proefballonnetjes, politiek onhaalbare plannetjes, te lanceren. Hij deed aan stand-up politics, politieke avondjes met een cabaretier, maar te weinig met inhoud en visie.

Lauwe koffie

Om ‘iets te doen’ voordat ‘je de volgende verkiezingen verliest’, liet hij daarom zijn Tweede Kamerfractie meedenken aan een ‘nieuw verhaal’ waarmee hij naar de leden kon. “We moeten weer naar die zaaltjes waar lauwe koffie wordt geschonken.”

Dijkhoff zelf werd het uiteinde van de trechter aan ideeën en schreef het neer in een politiek manifest (veertien pagina’s) over een partij van het ‘redelijke midden’. Die met klimaatregels ‘de mensen niet op kosten gaat jagen’. Waar vluchtelingen ‘onze waarden’ moeten onderschrijven.

Dijkhoff: “Ik wil niet dat we in 2021 eens gaan nadenken over een verkiezingsprogramma en jullie dan met wat amendementjes nog wat puntjes kunnen wijzigen. Dit moet óns verhaal worden.”

En dus noteert hij de suggesties. Net als de kritiek. Dat er te lang juist níet is gediscussieerd (Dijkhoff: ‘Eens.’). Dat de VVD te rechts is geworden, of juist te links (‘Ik heb niet zo veel met die labels.’). Dat er geen emancipatieagenda is (‘Goh, dat zei Neelie Kroes vanmiddag ook nog tegen me.’). Dat Forum voor Democratie te lang niet bestreden werd (‘Dat klopt helaas.’).

En er is ‘ergernis’ dat Mark Rutte grote bedrijven aanviel, omdat zij de lonen van werknemers niet zouden doen stijgen. “Alsof de winst bij mkb’ers tegen de plinten klotst,” zegt Bert Van Seters. “Wij zijn geen Philips. Ik vind dat een gechargeerd verhaal.” Dijkhoff: “Misschien moeten we beter onderscheid maken met multinationals.” Maar, zegt hij wel, ‘dat van de middenklasse vinden we écht’. “Die trein gaat rijden als u nu niets zegt.”

Ook oud-Tweede Kamerlid Charlie Aptroot – nu burgemeester – beklaagt zich. “We zijn de partij van de veiligheid, maar er zijn nooit zo weinig agenten geweest.” De ‘beloofde lastenverlaging blijft uit’. En: “Niet iedereen kan een Tesla betalen.”

Pakket van Ed

Dijkhoff begint schuldbewust. “Helaas heeft Charlie vaak gelijk.” Verder predikt hij toch geduld. Over de klimaatplannen van Ed Nijpels is hij wel helder. “Het pakket van Ed, zo noem ik het maar even, gaan we niet één op één uitvoeren.”

Vaker dan hij normeert, luistert Dijkhoff. Zo ging het hiervoor ook in Marum. Ook daar zien ze in de avondlijke spreekbeurt een transformatie. “Klaas steekt er de thermometer in. Je praat een op een met hem. Ik heb dat niemand eerder zo zien doen,” zegt het Friese Statenlid Dirk Pool achteraf. “Klaas groeit van proefballon naar concreet beleid,” vindt gemeenteraadslid Ivo de Wolff.

In Apeldoorn vertelt Dijkhoff waarom. Hij is van de ‘lijn-Frits Bolkestein’. De VVD’er wil een doorwrocht verhaal, vertelt hij daar. “Toen ik zelf jong was, had ik er altijd een hekel aan dat iemand uit Den Haag kwam vertellen hoe het moest.”

En inderdaad, zegt de Lochemse fractievoorzitter Erik Haverkort: “Klaas stond daar beïnvloedbaar, luisterend. Niet te zenden, zoals politici zo vaak doen, maar te ontvangen.”

Aan zijn tour houdt Dijkhoff een ‘fijne nasmaak’ over. “Ik heb veel nieuwe ideeën gekregen.” Dat de animo voor discussie groot is, doet hem het meest. “Op een doordeweekse avond blijken veel mensen in een warme hut te willen bomen over politiek. Dat doet me goed.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden