Plus

Kermismeisje Jeanne van Dyk veroverde de wereld

Jeanne van Dyk, als goochelaar bekend als Suzy Wandas. Beeld -

Jeanne van Dyk, geboren en getogen op de kermis, was wereldberoemd als goochelaar Suzy Wandas. In de oorlog stond ze in de Amsterdamse theaters. Vader en zoon Christ en Kobe van Herwegen beschrijven haar leven in Het meisje met de feeënvingers.

Als ze op haar negentigste verjaardag vanuit een rolstoel de kaarsjes van de taart uitblaast, is het duidelijk dat haar gezondheid snel achteruitgaat. Enkele maanden later, op 17 juli 1986, valt 's nachts definitief het doek voor het 'meisje met de feeënvingers'.

De uitvaart in de St. Brendan Church in Detroit is sober. De ster die ooit de grootste zalen vulde, moest het bij haar ­afscheid doen met een handvol lokale goochelaars, die haar vergezellen naar haar laatste rustplaats. Haar overlijden haalt alleen de lokale kranten en goochelmagazines.

De rest van de wereld mag haar naam zijn vergeten, voor goochelaars als Christ en Kobe van Herwegen is ze een legende. Kobe van Herwegen is de vaste goochelaar van K3, acteur en ­musicalster. Samen met zijn vader Christ schreef hij Het meisje met de feeënvingers. De vlot geschreven biografie schetst de wereld van het vooroorlogse variététheater.

Kermisklanten
Geboren op 5 maart 1896 op de Brusselse kermis groeide Jeanne van Dyk op in een wereld van spektakel en vertier. Aan het einde van de negen­tiende eeuw kenmerkt de kermis zich door zijn vele attracties en theaters.

De uitbaters van de theatertjes brengen laagdrempelige ­producties met gedresseerde dieren, variéténummers en de eerste filmvertoningen. Hoe magisch de kermiswereld ook lijkt, de lichtjes en kleurrijke façades verdoezelen een zwaar en hard leven zonder comfort. Een warme ontvangst krijgen de kermisklanten nooit.

Na jarenlang rondtrekken langs kermissen breekt Jeanne internationaal door als Suzy Wandas met een tot in de kleinste details geperfectioneerde goochelact van twaalf minuten. Op muziek die ze daarvoor heeft laten componeren tovert ze, gestoken in een modieuze jurk van wit satijn, de ene na de andere sigaret uit de lucht.

Wanneer er dan ook nog een pijp opduikt, is het eerste open doekje een feit. Over perfectie gesproken, de witte jurk ruimt al snel het veld voor een mouwloos, fluwelen zwart exemplaar. Deze in Parijs aangeschafte jurk oogt niet alleen eleganter, de kleur accentueert ook beter haar schaarse goochelattributen. Die zwarte jurk wordt haar handelsmerk.

Theater Carré
Na elk optreden volgen er positieve recensies en stijgt haar roem. Ze boekt successen in Duitsland, Frankrijk en Monaco. Als vrouwelijke goochelaar is ze uniek in de door mannen gedomineerde magische wereld. Haar leven op de kermis behoort dan tot een ver verleden, voortaan vertoeft ze tussen de mondaine bourgeoisie. Na de Duitse inval in Polen accepteert ze gretig een engagement van het Amsterdamse Carré, in het dan nog neutrale Nederland.

Ook in Amsterdam zijn de recensies lovend. Na haar Nederlandse debuut in Carré trekt Suzy verder naar het Arnhemse Rembrandttheater, waar ze vlak voor de filmvertoning het publiek entertaint met haar act. Daarna doet ze nog Luik en Brussel aan, totdat de Duitsers op 10 mei ­België binnenvallen.

Op zoek naar werk
Op eerste kerstdag 1942 keert Suzy terug in ­Amsterdam. Meteen neemt ze een taxi om ­diezelfde avond nog in het Tivolitheater op te treden. De inmiddels 47-jarige Suzy neemt elke opdracht in Nederland aan. Als ze voor een langere periode door een rondreizend variétéspektakel wordt geëngageerd, heeft ze eindelijk een beetje werkzekerheid.

Tijdens de bezettings­jaren is de behoefte aan ontspanning en amusement groot. 'Als wij mannen zo konden toveren met sigaretten, waren er zeer zeker geen bonnen meer nodig,' schrijft een theater­recensent in ­februari 1944.

Op 21 januari 1944 meldt ze zich noodgedwongen aan bij de door de bezetter ingestelde ­Nederlandse Kultuurkamer. Op zoek naar werk plaatst ze ook een advertentie in De Telegraaf: 'Suzy Wandas, Amstel 134, moderne goochelkunst, speciaal v. familie- en kinderpartijen'.

Na de bevrijding werkt ze voor de Welfare, die cultuur en ontspanning brengt bij de Belgische en geallieerde legertroepen. De zwarte jurk blijft dan in de koffer, ze treedt op in het militaire uniform van de plaatselijke eenheid. In het Duitse Heidelberg geeft ze drie shows op een avond.

De eerste voor de generaals, daarna voor de officiers en ten slotte voor de soldaten. Na twee ­grote oorlogen is haar droom om ­Europa voorgoed achter zich te laten sterker dan ooit. Na haar huwelijk in 1959 met de Amerikaanse legerarts John Zina woont ze tot haar overlijden in een buitenwijk van Detroit.

Het meisje met de feeënvingers - het magische ­verhaal van Suzy Wandas, Christ en Kobe van ­Herwegen. Pelckmans Uitgevers, 240 blz. € 21,99

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden