Plus Profiel

Kan Mark Rutte de VVD in 2021 nog één keer de grootste maken?

Mark Rutte houdt de boel bij elkaar en is altijd minder moe dan de rest. Beeld Jiri Büller/Lumen

De komende maanden telt Mark Rutte zijn knopen: gaat hij door of niet? Hij zegt de keus geheel zelfstandig te maken, maar de vraag is of hij wel iets te kiezen heeft.

Tegen VVD-getrouwen grapt Mark Rutte weleens ‘dat hij op zijn 65ste nog premier is’. In Den Haag wordt echter al twee jaar gespeculeerd over de vraag: gaat Rutte op voor een volgende ronde? Rutte, die de VVD in 2010 voor het eerst de grootste partij van Nederland maakte. Die drie kabinetten op zijn naam heeft staan. Die meermaals is afgeschreven en elke keer weer terugkwam. Op vragen over zijn toekomst geeft hij altijd hetzelfde antwoord: komende zomer hakt hij de knoop door. “Maar als ik nu zou moeten beslissen, ga ik door.” Want we moeten vooral niet denken dat Rutte (52) zijn baan zat is.

De komende maanden moet hij zichzelf een aantal vragen stellen. Heb ik nog de gretigheid, de ambitie en de agenda om het nog een keer te doen? Versta ik de tijdgeest nog voldoende? Volgens VVD’ers wacht de partij af wat hij besluit en zal dat worden gerespecteerd.

Een Duracellkonijntje, noemen sommigen hem. Rutte is altijd minder moe dan de rest. Hij kan nachten doorhalen, schaakt op meerdere borden tegelijk en stapt goedgehumeurd uit een vliegtuig om door te gaan naar de Tweede Kamer voor een debat over de zeventig burger­doden in Hawija, waarbij hij vol bravoure tegen de oppositie roept: “Het is een kwestie van vertrouwen. Het is de vraag of u mij gelooft. Zo niet, ga ik iets anders doen. Zo ja, dan blijf ik.”

Reddingsboei

Die uitspraak zegt iets over zijn zelfvertrouwen, maar ook over de lichtheid waarmee hij in het leven staat. Hij is niet zijn baan geworden. Hij geeft niet om prestige. ‘Bezit is ballast’, is zijn credo. Hij heeft geen duur huis, geen dure auto. Declareert nooit iets. “Je bent eigenlijk een saaie lul,” zei zijn jeugdvriend Jort Kelder onlangs in zijn radioprogramma. “Een beetje wel ja,” beaamde Rutte.

Hij geeft zijn salaris alleen uit aan dure pakken, boeken en cd’s. Geeft nog steeds elke donderdagochtend les aan kinderen op een middelbare school in Den Haag en wil daar nooit media bij hebben. Zelfs zijn politieke tegenstanders noemen hem onkreukbaar.

Het is die wat ascetische Mark Rutte waar zijn VVD – al lang geplaagd door integriteitschandalen – meer en meer op drijft. Maar ook de beste reddingsboei zinkt als er te veel gewicht aan hangt. Zijn naam is inmiddels verbonden aan een reeks verbroken beloftes, zoals geen extra geld naar de Grieken. Politici persifleren dat hij ergens geen actieve herinneringen aan zegt te hebben. Zijn populariteit staat onder druk.

Ook intern bij de VVD wordt gemopperd dat de partij na negen jaar regeren een hoge prijs heeft betaald bij compromissen om coalities op de been te kunnen houden. De partij zakt weg in de peilingen. Ter rechterzijde is een electoraal gat ontstaan, waar Thierry Baudet handig is ingesprongen.

Praten als een procesmanager

Kan Rutte de partij bij de Kamerverkiezingen in maart 2021 nog één keer de grootste maken? De voorbeelden uit het verleden zullen hem niet vrolijk stemmen. Als dit kabinet de rit uitzit, gaat Rutte zijn grote voorbeeld Willem Drees voorbij in het rijtje van langstzittende premiers. 

Die liet zich in 1956 overhalen nog één keer lijsttrekker te worden en wist zijn PvdA nipt de grootste te houden. Maar na twee jaar kwam zijn eigen Tweede Kamerfractie tegen hem in opstand en viel het vierde kabinet-Drees. De premier verdween met zijn partij van het politieke toneel. In de kleine twee decennia die volgden, regeerde de PvdA slechts anderhalf jaar.

Rutte ging vorig jaar Jan Peter Balkenende voorbij. Die werd na drie vechtkabinetten nog een keer lijsttrekker, maar de kiezer was zowel Balkenende als het CDA zat. Een verpletterende nederlaag volgde.

Beide scenario’s wil Rutte voorkomen, maar de vraag is of de VVD überhaupt wel een alternatief heeft voor Rutte. Toen hij in de zomer van 2016 besliste dat hij doorging, werd hij nog omgeven door potentiële opvolgers. Die vielen een voor een af. Edith Schippers verliet de politiek uit vrije wil, Jeanine Hennis gedwongen. Zij kreeg onlangs in de Hawija-affaire nog een trap na, wat een terugkeer lastig maakt. Halbe Zijlstra verdween en Klaas Dijkhoff lijkt nog niet klaar. De manier waarop hij met negatieve publiciteit rond zijn wachtgeld omging, geeft aan dat hij een heel ander type is dan de sobere Rutte.

Daarom houdt iedereen er rekening mee dat Rutte doorgaat, al is het de vraag of het verstandig is. Rutte is steeds meer een procesmanager geworden. Dat moet ook wel om het lands­bestuur overeind te houden in een versplinterd politiek landschap, zonder meerderheid in het parlement.

Visie was al nooit Ruttes favoriete woord, maar sinds de economische crisis is voor kiezers onduidelijk waar hij en zijn partij nog voor staan. Daarom deed de verlaging van de maximumsnelheid zo’n pijn; dat was een van de laatste verworvenheden die de liberalen nog hadden.

Stabiliteit in het landsbestuur, daar zorgt de VVD voor. Dat was ook waarmee hij vorig jaar de Statenverkiezingen inging. Voor het eerst was dat een campagne die volledig was opgehangen aan de persoon Rutte. De VVD verloor. Weliswaar minder dan andere middenpartijen als D66 en PvdA, maar Forum voor Democratie werd de grootste.

Rutte is door zijn rol van negen jaar premier ook meer en meer als procesmanager gaan praten. Hij heeft het in interviews over ‘de BV Nederland’. De vraag is of kiezers daar nog op zitten te wachten.

De politiek wel, erkennen leiders van andere partijen. Rutte is de man die de boel bij elkaar houdt. Die iets kan wat niemand anders kan in Den Haag. Hij heeft enorme dossierkennis en investeert in persoonlijke verhoudingen. Zijn oude ervaring als personeelsmanager bij Unilever komt hem nog steeds van pas. De man leeft voor zijn werk, kan hij überhaupt stoppen? Is die grap over doorgaan tot zijn 65ste wel zo schertsend bedoeld?

Griekenlandscenario

Maar alles raakt een keer uitgewerkt. Met argusogen wordt gekeken naar de discussie over de begroting voor de EU, die waarschijnlijk vlak voor de komende verkiezingen wordt vastgesteld. Rutte stelt zich hard op en predikt zuinigheid. Een herhaling van het Griekenlandscenario dreigt, waarbij Rutte toch moet toegeven dat er meer geld naar Brussel gaat.

Bij de VVD houden ze de moed erin. Op een borrel vatte Dijkhoff de situatie van de partij grappend samen: “Een jaar geleden stonden we aan de rand van de afgrond. Inmiddels hebben we een stap vooruitgezet.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden