Plus

Kan een vliegverbod wel als Rutte dat wil?

‘Dolgraag’ had premier Rutte alle vluchten van en naar Nederland platgelegd, zei de premier dinsdag, om zo al die ‘asociale’ vakantiegangers de pas af te snijden. Maar kan dat eigenlijk wel?

null Beeld AP
Beeld AP

Waarom platleggen?

Premier Rutte maakte er tijdens de coronapersconferentie dinsdag opnieuw een nummertje van: zijn ongenoegen over Nederlanders die ondanks de pandemie toch op wintersport gaan of de zon in de Antillen opzoeken. “Als het aan mij ligt, komt er nú een vliegverbod.”

“Iedereen die met de situatie waar we nu in zitten, denkt het te kunnen maken om op vakantie te gaan of dadelijk in februari lekker een weekje te gaan skiën, is ontzettend asociaal bezig. Zeker als je weet dat er los van het bestaande virus ook nog de extra dreiging van de Britse variant is. Dat is ook iets waarvan ik verwacht dat we elkaar erop aanspreken.”

Zo'n verbod is volgens de minister-president overwogen, maar wordt nog niet van stal gehaald. “Het heeft verregaande gevolgen. Vliegen is ook nodig om goederen te transporteren. Soms heb je te maken met zeer ernstige privésituaties, waardoor mensen ook willen reizen.”

Een vliegverbod. Kan dat eigenlijk wel?

Dat is zeer de vraag. Binnen de Europese Unie geldt vrij verkeer van personen, dus kunnen de grenzen niet hermetisch op slot. Ook niet voor Ierland, waar de Britse variant nu keihard toeslaat. Als het tot een vliegverbod komt, zoals in december eventjes het geval was voor Groot-Brittennië, dan mag dit maximaal twee weken duren en moet er toestemming aan Brussel worden gevraagd.

De Europese Commissie tikte eind vorig jaar een aantal EU-landen, waaronder Nederland en Frankrijk, op de vingers omdat ze dat niet hadden gedaan. Het vliegverbod werd daarop na twee dagen alweer in de kast gezet. Groot-Brittannië was toen nog wel formeel lid van de EU. 

Wel kan de overheid eisen stellen aan het vliegverkeer van en naar Europese landen, zoals het overleggen van een negatieve coronatest of een bewijs dat er is gevaccineerd, wat onlangs bij wet is vastgelegd. Ook kunnen landen op oranje of rood worden gezet, waardoor reizen verder wordt ingeperkt. Maar vliegtuigen aan de ketting leggen, is er niet bij.

Naar landen buiten de EU - sinds januari ook het Verenigd Koninkrijk - ligt een verbod  minder lastig - wat bijvoorbeeld gebeurt als ze op de zogeheten zwarte lijst van onveilige vliegers staan. Nu de inkt van brexit nauwelijks is opgedroogd, is het even puzzelen of de luchtvaartverdragen ruimte bieden voor een vliegverbod. 

Maar zelfs als Britse maatschappijen geweerd kunnen worden, dan ontspringt het merendeel de dans. Het Britse Easyjet vliegt met een Oostenrijkse vliegvergunning naar en binnen Europa. De grootste ‘Britse’ prijsvechter Ryanair is Iers. En British Airways kan altijd aan de slag met Europese dochterbedrijven als Iberia, Vueling en Aer Lingus.

Is een vliegverbod wel nodig?

Het aantal besmette personen via Schiphol is relatief klein. Volgens de laatste cijfers van de GGD gaat het in de eerste twee weken van dit jaar om gemiddeld 14 mensen per dag  terwijl er dagelijks zo'n 35.000 mensen via Schiphol reizen. Daar zit wel een kanttekening bij: mensen die na een reis pas thuis ziek raken, worden niet altijd meegerekend.

Iedereen die vanaf Schiphol wegvliegt, beschikt bovendien over een negatieve test, de meeste reizigers die op Schiphol uit- of overstappen ook. Zo hebben KLM, Delta Air Lines en Schiphol een ‘coronavrije corridor’ tussen Amsterdam en Atlanta, waarbij alle reizigers gegarandeerd covidvrij zijn. Dat wordt waarschijnlijk binnenkort uitgebreid naar andere bestemmingen.

De vraag is dus of een vliegverbod geen veel te zwaar middel is in vergelijking met het risico. De negatieve gevolgen zijn immers veel groter. En niet alleen omdat daarmee het herstel van maatschappijen als KLM, die miljardenleningen via de overheid ontvangt, niet nog onzekerder wordt.

Het grootste deel van de luchtvracht wordt immers vervoerd in de buik van passagierstoestellen. Daaronder grote hoeveelheden zorgcargo, waaronder mondkapjes, ziekenhuisvoorraad en onderdelen voor de medische apparaten die Philips maakt. Om maar te zwijgen van de vaccins die nu via Schiphol, een van de grote draaischijven in de wereldwijde vaccindistributie, over de aardbol worden verdeeld.

Vakantievluchten verbieden dan?

De reisbranche voelt zich sowieso al aan de schandpaal genageld. Volgens brancheorganisatie ANVR vliegen reisorganisaties al sinds het begin van de coronacrisis niet naar de landen die de overheid oranje en rood kleurt. En kan er wel gevlogen worden, dan gebeurt dat alleen met een negatieve PCR-test. Het is dus aan de overheid om op die manier reisgedrag te sturen, vindt de ANVR.

Een verbod op Booking.com of Vliegtickets.nl zou dan nog meer zin hebben, maar daarvan weet iedereen dat zoiets juridisch onhaalbaar is. Het zou wel voorkomen dat mensen zelf vluchten en accommodatie regelen. Het overgrote deel van de wintersporters ging met eigen vervoer op pad.

Wat nu?

Rutte houdt het bij een oproep: tot april niet op reis gaan. Dat mag van hem alleen vanwege ‘werk met een zeer zwaar economisch belang of dringende familieomstandigheden’. Maar niemand die dat zal controleren.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden