PlusAchtergrond

Kamerverkiezingen uitstellen? ‘Paniekvoetbal’

Verkiezingen in maart? Slecht idee, vindt OMT-lid Diederik Gommers. Maar uitstel is koren op de molen van tegenstanders van het coronabeleid, waarschuwt politicoloog Philip van Praag. 

Medewerkers plaatsen een verkiezingsbord voor de Tweede Kamerverkiezingen op het Buitenhof. Beeld ANP
Medewerkers plaatsen een verkiezingsbord voor de Tweede Kamerverkiezingen op het Buitenhof.Beeld ANP

Het kabinet heeft het Outbreak Management Team (OMT) er (nog) niet naar gevraagd. Maar als het aan intensivist en OMT-lid Diederik Gommers ligt, gaan de Kamerverkiezingen volgende maand niet door. “Zoals we nu in de modellen zien, zitten we in maart in een exponentiële fase van de Britse variant,” zei hij deze week in de podcast Virusfeiten. “Half maart is een risicoperiode. Ik vind het een ongelukkig tijdstip. Wat is erop tegen om het vier tot zes weken uit te stellen?”

Andere OMT-leden zijn minder uitgesproken, maar zeggen wel dat, puur vanuit de virologie geredeneerd, uitstel de voorkeur zou hebben. Het kabinet ziet daartoe vooralsnog geen reden. Het heeft tal van maatregelen genomen om de stembusgang veilig te maken (zie kader).

PvdA-senator en emeritus hoogleraar politicologie Ruud Koole (Universiteit Leiden) vindt dat ‘het uiterste moet worden gedaan’ om de verkiezingen te houden. “Verkiezingen vormen de kern van het democratisch proces. Je moet van goeden huize komen wil je die niet door laten gaan. Maar je kunt niet uitsluiten dat de pandemie zich zo ontwikkelt dat het niet meer veilig is te organiseren.” 

‘Paniekvoetbal’

Voor de aan de Universiteit van Amsterdam verbonden politicoloog Philip van Praag zou uitstel neerkomen op ‘paniekvoetbal’. “Dat had je dan een paar maanden geleden moeten besluiten.”

Hij acht de kans niet groot dat de verkiezingen fungeren als superspreaderevent. “Ik heb het idee dat vanuit de hoek van virologen en OMT-leden zo’n beetje alles negatief wordt bekeken wegens mogelijk besmettingsgevaar. Er zijn veel voorzorgsmaatregelen genomen.”

Uitstel zou koren op de molen zijn van degenen die toch al sceptisch staan tegenover de coronamaatregelen, aldus Van Praag. “Die zullen zeggen: zie je wel, de democratie wordt niet serieus genomen, we hebben zelfs niks meer te zeggen over wie ons regeert.”

Uitstel in zeker 75 landen

Volgens de in Stockholm gevestigde intergouvernementele organisatie IDEA zijn het voorbije jaar in zeker 75 landen verkiezingen uitgesteld. Daaronder West-Europese democratieën als Frankrijk, Engeland, Oostenrijk en Duitsland. Dat gebeurde vooral in de eerste helft van 2020, in het begin van de pandemie. Sindsdien zijn in ruim 100 landen en gebieden wél verkiezingen geweest. Afgelopen zondag nog stemde Catalonië. De invloed van de pandemie bleek uit de historisch lage opkomst: 53,45 procent, liefst 25 procentpunt minder dan in 2017.

Ook Portugal kende een dieptepunt qua opkomst bij de presidentsverkiezingen eind vorige maand, toen het zorgstelsel dreigde te bezwijken onder de toestroom van covidpatiënten. Nog geen 45 procent ging stemmen.

OMT-lid Diederik Gommers van Erasmus MC. Beeld ANP
OMT-lid Diederik Gommers van Erasmus MC.Beeld ANP

Dat is in lijn met data die Spaanse onderzoekers verzamelden over verkiezingen gedurende de eerste zeven maanden van de pandemie. Angst voor besmetting kan mensen weerhouden van een gang naar de stembus. 

Van Praag vraagt zich af of een lage opkomst in Nederland het gevolg zou zijn van de pandemie. “Gebrek aan politieke spanning kan evengoed een factor zijn. Zoals het er nu naar uitziet, verandert er niet zoveel in de krachtsverhoudingen.”

Geen aanwijsbare stijging

Er zijn genoeg voorbeelden van landen waar recente verkiezingen geen aanwijsbare stijging van het aantal coronabesmettingen veroorzaakten. Dat geldt bijvoorbeeld voor voorverkiezingen in enkele Amerikaanse staten. In Belarus en Servië was kort na de verkiezingen wel sprake van een opleving van het virus. Maar in Belarus kunnen massale protesten een rol hebben gespeeld, terwijl in Servië voorafgaand aan de verkiezingen mogelijk sprake was van onderrapportage van de besmettingen.

Maatregelen als afstand houden, goede ventilatie, het schoonhouden van oppervlakken en het dragen van mondkapjes zijn inmiddels gangbaar bij verkiezingen. In Zuid-Korea werd de lichaamstemperatuur van kiezers gecontroleerd en Frankrijk, Spanje en Oostenrijk moedigden kiezers aan zelf pen of potlood mee te nemen naar het stemlokaal. 

Maatregelen rond Kamerverkiezingen

Het kabinet heeft een reeks maatregelen genomen om de Kamerverkiezingen volgende maand covidproof te laten verlopen. Zo vinden ze verspreid over drie dagen plaats en mogen 70-plussers per brief stemmen. Stemlokalen moeten zo zijn ingericht dat 1,5 meter afstand houden voor iedereen mogelijk is. Stemhokjes moeten elk half uur worden gereinigd. Stembureauleden die stempassen aannemen moeten wegwerphandschoenen dragen en tussen stembureauleden en kiezers komt een kuchscherm. Iedereen mag drie volmachtstemmen uitbrengen in plaats van de gebruikelijke twee.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden