Nieuws

Kamerleden overwegen vertrouwen op te zeggen in Rutte

VVD-leider Mark Rutte ligt zwaar onder vuur nu uit de formatieverslagen blijkt dat hij wel degelijk over de positie van Pieter Omtzigt sprak. Een fors deel van de Kamer overweegt het vertrouwen in de premier op te zeggen.

null Beeld ANP
Beeld ANP

De onthulling is explosief omdat Rutte eerder nog zei dat hij het ‘in ieder geval niet had gehad over Pieter Omtzigt’. Diverse oppositiepartijen stellen dat de VVD-leider een vertrouwensprobleem heeft. “Rutte heeft gelogen, dat is niet niks,” zei SP-leider Lilian Marijnissen. “Dit is waarom mensen een hekel hebben aan de politiek.” Denk-fractieleider Farid Azarkan kondigt een motie van wantrouwen aan in het debat: “Rutte heeft gewoon gelogen. Als Rutte eerlijk is, stapt hij op.” Ook PVV-leider Geert Wilders wil dat: “Rutte was het dus en hij loog erover. Wegwezen.”

Ook coalitiekopstukken Wopke Hoekstra (CDA) en Sigrid Kaag (D66) zijn fel: “Beschaamd vertrouwen kun je niet met één opmerking wegnemen. Is het mogelijk de zware schade nog te herstellen?” Daarmee lijkt D66 de optie open te houden om een motie van wantrouwen later te steunen.

Ook de voormalige verkenners Ollongren en Jorritsma hebben nog wat uit te leggen: ‘functie elders’ zou ‘op geen enkele wijze met de lijsttrekkers besproken zijn’, schreven ze via de opvolgers aan de Tweede Kamer.

Chaos

De vorming van een nieuwe regering is ontaard in chaos door de blunder met een geheime memo vorige week: Kajsa Ollongren (D66) en Annemarie Jorritsma (VVD) stapten op als verkenners, woensdag deelden ze al wat geheime verslagen met het parlement, donderdagochtend zijn op verzoek van de Tweede Kamer nog eens tientallen pagina’s gepubliceerd, deels handgeschreven, door verkenners en ambtenaren.

Uit die notities blijkt dat Rutte in zijn maag zat met een onwillig CDA. In Rutte’s gesprek met de verkenners stelt de premier dat hij hoopt dat de partij zich ‘herpakt’: ‘Je hebt ze waarschijnlijk wel nodig. Het wordt erg ingewikkeld zonder het CDA. Wellicht is er meer tijd nodig. Als Wopke meer stemmen heeft dan Omtzigt, gaat dat helpen’. Daarna volgt de zin: ‘Je moet wat met Omtzigt: minister maken’.

Overigens staat dat zo in de uitgetypte tekst van het gesprek met Rutte. In het handgeschreven origineel staat het net anders. Daar staat ‘CDA: je moet wat bij Omtzigt: minister’.

Volgens Rutte zou hij een kabinet met PvdA én GroenLinks ‘niet trekken’. ‘Waarom dat linkse volk? Je hebt ze niet allebei nodig voor een meerderheid naast het CDA.’

Coalitiedeelname CDA

Maar CDA-leider Wopke Hoekstra leunde achterover en hield de kaarten tegen de borst, zo blijkt uit de memo’s. Hoekstra legt de bal bij VVD en D66 en benadrukt keer op keer dat coalitiedeelname geen vanzelfsprekendheid is: ‘Ik vind het niet voor de hand liggen om mee te doen. Ons potentieel was op een gegeven moment net zo groot als VVD, wat ervan over is: 15 schamele zetels. Ik ben ook niet benaderd door Mark of Sigrid, mijn taxatie is dat er wel andere contacten zijn geweest. Ik ga me niet laten verleiden tot allerlei varianten. Ik heb aarzelingen bij hoe jullie het proces zijn begonnen. Het is aan VVD-D66 om nu te gaan pim-pam-petten’.

Andere partijen en de verkenners worstelen met het CDA: hoe kunnen de christendemocraten alsnog aan boord komen? En hebben ze de boel intern wel op orde? Verkenner Annemarie Jorritsma noteert: ‘meest realistisch is de oppositie’. Wie andere pre-formatiestukken over het CDA leest, denkt ook: wat deed Wopke Hoekstra eigenlijk in die Stadhouderskamer? Bij alle grote thema’s - migratie, klimaat, economie - bleef het CDA-vakje opvallend leeg terwijl andere partijen wel vooruitliepen op hun wensen en plannen.

VVD-leider Rutte stelt nog dat hij het liefst met de ChristenUnie door wil, maar als het op de linkse partijen zou aankomen dan ‘eerder’ met SP dan de combinatie PvdA-GroenLinks, ‘tenzij ze bereid zijn elkaar los te laten’. ‘Als ze elkaar niet vasthouden, dan een lichte voorkeur voor PvdA, want zorg over GL samen met D66: heel veel klimaat.’

Ook zei hij: ‘PvdA ook wel spannend: als ze echt willen dan prima, maar als ze met lange tanden gaan, dan minder enthousiast. 42 mid (miljard, red.) lastenverzwaring bedrijfsleven is veel te veel.’

PvdA

Uit het gespreksverslag van de PvdA blijkt overigens dat PvdA níet van plan was zonder GroenLinks of SP het kabinet in te gaan. Lilianne Ploumen liet optekenen: ‘Een coalitie VVD-D66-PvdA niet zonder een andere linkse partij (D66 is geen linkse partij).’

D66-leider Sigrid Kaag wil ‘vanuit de inhoud’ formeren, maar liet zich in de Stadhouderskamer wel uit over voorkeurscoalities. Uit de aantekeningen van ex-verkenner Ollongren blijkt dat Kaag een coalitie met vijf partijen wenst, met behalve VVD en het CDA ook PvdA en GroenLinks – ‘zo progressief mogelijk’. CU is geen eerste optie, schetste Kaag, vooral door de medisch-ethische vraagstukken: ‘We gaan niet nog een keer vier jaar traineren.’

Uit de vrijgegeven stukken blijkt verder dat een kabinet met de PVV snel geen optie meer was. ‘PVV: afhechten’, staat er te lezen. Wat een Haagse term is voor afronden. Wel wilden de verkenners toch nog eens van Rutte en Kaag horen of ze de PVV écht wilden uitsluiten of er toch nog een optie was. Daar was een heel rijtje vragen voor voorbereid, zoals: ‘Waarom sluit je PVV feitelijk uit?’ en ‘Kan het standpunt inzake uitsluiting nog wijzigen?’

Linkse partijen

Over de linkse partijen staat verder dat GroenLinks ‘graag wil’ als het gaat om toetreden tot een kabinet. GL-leider Jesse Klaver had openlijk juist gezegd dat hij alleen wil als PvdA en SP ook mee zouden doen. In de notities staat nu geschreven dat een kabinet met vijf partijen door GroenLinks alleen als ‘nuttig’ wordt gezien, niet noodzakelijk. De SP zou ook ‘de deur niet dicht’ hebben gegooid.

In de notities staat verder een overzicht van ‘inhoudelijke standpunten’ van de diverse partijen, op verschillende thema’s die partijen (waarschijnlijk) zelf hebben genoemd in hun één-op-één gesprekken met de verkenners. Het gaat dan onder meer om racisme, ‘medisch-ethisch’, rechtsstaat, klimaat en stikstof.

Opvallend is daarbij wel dat GroenLinks in het gesprek met de verkenners heeft aangegeven dat het op asiel niet al te dwars zou gaan liggen als het in een kabinetsformatie betrokken zou worden. Bij de vorige formatie, in 2017, was dat nog reden om niet in het kabinet te stappen. De partij wilde geen deals, zoals die met Turkije, waarbij vluchtelingen buiten Europa hun opvang zouden krijgen en hun asielaanvraag zouden doen. GroenLinks zei toen nog dat dit door de ‘morele ondergrens’ ging.

De verkenners noteerden nu echter dat GroenLinks zou hebben gezegd dat het ‘niet van plan’ was ‘dat op te spelen’. Ze ‘zouden het groot kunnen maken, gaan we niet doen, route Europa volgen’, staat er nu.

Veestapel

Opmerkelijk is ook dat D66 de halvering van de veestapel niet heeft geëist bij de verkenners, terwijl het dat altijd tot doel heeft gesteld. Andersom zegt de VVD juist dat halvering van de veestapel weliswaar geen doel is, maar ‘minder vee’ wel de consequentie is van de aanpak van stikstof, terwijl de partij steeds zei dat die aanpak kan zonder de veestapel te laten krimpen.

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden